Objawy ADHD

Objawy ADHD z reguły zauważane są przez osoby z otoczenia dziecka w momencie kiedy rozpoczyna ono naukę w szkole podstawowej, czyli około 7 roku życia. Jednak zazwyczaj symptomy charakterystyczne dla tego zespołu pojawiają się dużo wcześniej. Niektóre źródła podają, że można je obserwować od urodzenia dziecka. Jednak w pierwszym okresie jego życia diagnoza nie może być postawiona z powodu niemożności oceny zaburzeń ze wszystkich grup oraz spełnienia wszystkich kryteriów diagnostycznych.

Nadruchliwość w ADHD

Nadruchliwością określana jest taka aktywność ruchowa dziecka, która w porównaniu z aktywnością ruchową innych dzieci w tym samym wieku i na tym samym poziomie rozwoju, jest znacznie wyższa. W rzeczywistości dziecko dotknięte ADHD bardzo wyróżnia się w otoczeniu rówieśników swoją ruchliwością. Jest to szczególnie widoczne kiedy rozpoczyna naukę w szkole podstawowej. Jedną z sytuacji najlepiej obrazujących ten problem jest niemożność „wysiedzenia” spokojnie podczas trwającej 45 minut lekcji, wstawanie, chodzenie po sali. Nie oznacza to oczywiście, że u każdego dziecka kręcącego się na krześle w trakcie zajęć należy dopatrywać się objawów ADHD. W celu podsumowania do charakterystycznych zachowań z zakresu nadruchliwości należy zaliczyć:

• wyraźny niepokój ruchowy,
• niemożność pozostawania w bezruchu nawet przez krótki czas,
• podrywanie się z miejsca,
• bezcelowe chodzenie,
• bieganie bez celu,
• ciągłe wykonywanie nawet drobnych ruchów na przykład bujanie się na krześle, bawienie się wszystkimi przedmiotami w zasięgu ręki.

Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że nie można rozpoznać zespołu ADHD tylko na podstawie stwierdzenia jednego z wymienionych objawów ponieważ zapewne większości z nas wielokrotnie zdarza się zachowywać w przynajmniej jeden z wymienionych sposobów chociażby w sytuacji wywołującej stres.

Impulsywność w ADHD

Kolejną charakterystyczną cechą osób z ADHD jest impulsywność, która w opisywanych przypadkach jest znacznie wzmożona. Oznacza to, że dzieci dotknięte tym problemem działają w sposób niekontrolowany czyli nie są w stanie powstrzymać tego co robią. Zazwyczaj mają świadomość nieprawidłowości swoich zachowań ponieważ znają reguły. Nie są jednak w stanie zapanować nad swoimi czynami oraz nie zastanawiają się nad ich konsekwencjami. Przykładami obrazującymi sytuację mogą być takie zachowania jak:

• częste wtrącanie się w rozmowy innych osób,
• zakłócanie ciszy pomimo częstego upominania,
• wybieganie na ulicę,
• wybuchy złości,
• nadmierna reakcja na bodźce z otoczenia,
• pochopność w działaniu.

Zaburzenia uwagi w ADHD

Jak wcześniej wspomniano, na obraz ADHD składają się jeszcze objawy z zakresu zaburzeń koncentracji. U osób z tym zespołem zdolność skoncentrowania własnej uwagi na wykonywanym zadaniu jest znacznie osłabiona. Dotyczy to również skrócenia czasu przez jaki dziecko jest w stanie skupić swoją uwagę na jednej czynności. Problem polega też na nieumiejętności wybrania spośród docierających z zewnątrz bodźców tego najważniejszego. Z tego względu dzieci z ADHD często sprawiają wrażenie zamyślonych, śniących na jawie.

Ponadto nie potrafią skupić swojej uwagi na dwóch czynnościach jednocześnie czyli na przykład słuchać nauczyciela i notować w tym samym momencie. Nasilenie wymienionych objawów obserwuje się głównie w sytuacjach kiedy od dziecka wymagane jest skoncentrowanie uwagi na dłuższy czas na przykład na czyjejś wypowiedzi, czytanym tekście. Również przebywanie w większej grupie ludzi, na przykład w szkole, może powodować wzmożone zaburzenia uwagi. Należy jednak zauważyć, że dzieci z ADHD potrafią skupić swoją uwagę nawet na bardzo długo nad czymś co jest dla nich interesujące. Nie potrafią jednak robić tego „na siłę”. W życiu codziennym zaburzenia uwagi mogą skutkować następującymi sytuacjami:

• problem z wykonaniem dłuższego zadania złożonego z kilku poleceń,
• zapominaniem o zabieraniu ze sobą do szkoły książek, zeszytów itd.,
• zapominaniem o odrobieniu pracy domowej lub jakie ćwiczenia były zadane,
• nadmiernym roztargnienie,
• rozpoczynaniem kolejnej czynności bez ukończenia poprzedniej.

Rodzaje ADHD

Oczywiście nie u każdego dziecka obraz choroby jest taki sam. Również nie wszystkie objawy występują z takim samym natężeniem. Zdarza się, że jedna z grup symptomów jest zdecydowanie wyraźniejsza od pozostałych, dominuje. Z tego względu wprowadzono podział na 3 podtypy ADHD:

• ADHD z dominującymi objawami nadruchliwości oraz impulsywności.
• ADHD z przewagą zaburzeń uwagi.
• Podtyp mieszany (najczęściej rozpoznawany).

To jakie objawy są dominujące oraz w konsekwencji jaki typ jest najbardziej prawdopodobny w konkretnym przypadku poniekąd zależy: od płci oraz od wieku. Wynika to z wieloletnich obserwacji, które zaowocowały następującymi wnioskami:

• u chłopców częściej obserwuje się podtyp mieszany podczas kiedy u dziewczynek z reguły dominujące są objawy związane z zaburzeniami uwagi;
• wraz z wiekiem obraz choroby, nasilenie poszczególnych objawów, a co za tym idzie typ objawów dominujących zmienia się; ocenia się, że u około 30% osób, u których rozpoznano w dzieciństwie ADHD, w okresie dojrzewania objawy wygasną, a u większości nadruchliwość oraz impulsywność ustąpią miejsca zaburzeniom uwagi.

Dodatkowe kryteria konieczne do rozpoznania ADHD

Trzeba pamiętać, że samo stwierdzenie występowania kilku objawów pasujących do wyżej wymienionych nie wystarcza do postawienia pewnej diagnozy. Niektóre systemy klasyfikacji podają iż do rozpoznania konieczne jest na przykład stwierdzenie 6 objawów z grupy nadpobudliwości lub nadruchliwości oraz 6 z grupy zaburzeń uwagi. Ponadto muszą być jeszcze spełnione dodatkowe warunki. Zostały one zebrane w grupę dodatkowych kryteriów diagnostycznych. Należą do nich:

• wystąpienie objawów w wieku poniżej 7 roku życia,
• objawy muszą być obserwowane w co najmniej 2 sytuacjach, czyli na przykład w domu oraz w szkole,
• występujące problemu muszą prowadzić do cierpienia lub upośledzenia funkcjonowania społecznego,
• objawy nie mogą być częścią innego zaburzenia co oznacza, że dziecko nie może mieć zdiagnozowanego innego zespołu zaburzeń zachowania.

Na co zwrócić uwagę w zachowaniu dziecka?

Już we wczesnym dzieciństwie mogą pojawić się u dziecka pewne objawy będące zwiastunem dla późniejszego rozwoju ADHD. Można na przykład zaobserwować:

• przyspieszony lub opóźniony rozwój mowy,
• zaburzenia snu,
• problemy z jedzeniem; mogą wstępować wymioty lub osłabienie odruchu ssania,
• ataki kolki,
• nieumiejętność uczenia się na własnych błędach,
• znacznie wydłużony czas wykonywania zwykłych codziennych czynności w porównaniu z rówieśnikami,
• nadmierna ruchliwość w momencie rozpoczęcia chodzenia,
• częste urazy ponieważ dziecko preferuje gonitwy, często zachowuje się w sposób ryzykowny.

Trzeba pamiętać, że wymienione objawy oraz stany mogą występować przy wielu innych schorzeniach, nie należy więc w przypadku ich wystąpienia po pierwsze myśleć o ADHD.

Diagnoza ADHD

Rozpoznanie ADHD wymaga poświęcenia dużej ilości czasu oraz zaangażowania wielu osób. Jest to proces długotrwały polegający w dużej części na obserwacji dziecka. Diagnostykę ADHD można podzielić na kolejne etapy:

Etap 1: Rozmowa z rodzicami w czasie której lekarz stara się określić przebieg ciąży oraz porodu, ustalić ewentualne czynniki ryzyka związane z okresem płodowym. Zadawane pytania powinny dotyczyć również rozwoju dziecka, relacji z innymi osobami w jego środowisku oraz ewentualnymi problemami występującymi w życiu codziennym.

Etap 2: Rozmowa z nauczycielem dziecka. Ma ona na celu zebranie informacji na temat jego zachowania w szkole, relacji z rówieśnikami, ewentualnych problemów z nauką. Ważne jest aby nauczyciel poproszony o rozmowę znał dziecko dłużej niż pół roku.

Etap 3: Obserwacja dziecka. Jest to trudny etap badania ze względu na niestałość objawów ADHD oraz ich zmienności w zależności od otoczenia, w którym dziecko akurat przebywa.

Etap 4: Rozmowa z dzieckiem. Ważne jest aby pamiętać, że powinna ona być przeprowadzona również podczas nieobecności rodziców, aby zobaczyć jak zachowuje się dziecko bez ich nadzoru.

Etap 5: Skale oraz kwestionariusze diagnostyczne zawierające pytania dla rodziców oraz nauczycieli.

Etap 6: Testy psychologiczne służące do oceny inteligencji, motoryki, mowy oraz zdolności rozwiązywania problemów. Mają one pewną wartość przy wykluczaniu innych schorzeń mających objawy podobne do ADHD.

Etap 7: Badanie pediatryczne oraz neurologiczne. Ważne jest aby w trakcie tych badań został sprawdzony wzrok i słuch.

Etap 8: Dodatkowo można przeprowadzić jeszcze elektroniczny pomiar częstości i szybkości ruchów gałek ocznych w celu oceny nadruchliwości lub komputerowy test uwagi ciągłej w celu oceny zaburzeń koncentracji. Nie są to jednak metody stosowane rutynowo i nie wszędzie w związku z tym dostępne.