Osobowość unikająca

Osobowość unikająca (łac. personalitas anxifera) to zaburzenie osobowości, które manifestuje się w zachowaniu skrajną nieśmiałością i introwertyzmem. Inaczej osobowość unikającą określa się mianem osobowości lękliwej ze względu na towarzyszący chorym lęk społeczny i unikanie kontaktów międzyludzkich. Osobowość unikająca prowadzi do znacznego upośledzenia funkcjonowania w sferze społecznej, a w krajach takich jak Japonia przyczynia się do „ucieczki od ludzi” w postaci choroby o nazwie „hikikomori”. Cierpiący na osobowość lękliwą wymagają pomocy psychologicznej, najlepiej w formie psychoterapii grupowej, by umieć docenić pozytywy płynące z interakcji międzyludzkich.

Objawy osobowości unikającej

Osobowość lękliwa albo inaczej unikająca została ujęta w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F60.6. O osobach lękliwych można powiedzieć, że są nieśmiałe do sześcianu. Jak inaczej przejawia się osobowość lękliwa? Chory żywi przekonanie, że nie pasuje do społeczeństwa, że jest inny, nieatrakcyjny interpersonalnie, niegodny uwagi, zainteresowania, że nikt nie może go polubić. Osobom unikającym kontaktów towarzyszy również nieadekwatne i niskie poczucie własnej wartości albo wręcz poczucie niższości w stosunku do innych osób. Ludzie lękliwi bezustannie znajdują się w centrum swojego umysłu, analizują swoje zachowanie, gesty, sposób mówienia, wygląd itp. Nadmiernie koncentrują się na byciu krytykowanym lub obawiają się odrzucenia, mimo że nie ma najdrobniejszych sygnałów z otoczenia o negatywnym stosunku do danej osoby.

Osobowość unikająca cechuje się również wszechogarniającym napięciem i niepokojem. Osobom lękliwym trudno się rozluźnić i czuć swobodnie wśród obcych. Z jednej strony, potrzebują być zaakceptowanymi i chcieliby uzyskać aprobatę ze strony innych, a z drugiej strony, boją się kontaktów społecznych. Nie chcą wchodzić w bliskie związki uczuciowe czy przyjacielskie, a nawet luźne znajomości. Prezentują ograniczony styl życia z powodu potrzeby zapewnienia sobie fizycznego bezpieczeństwa. Są asekurantami społecznymi – „Lepiej nie angażować się w znajomość i nie inicjować kontaktów, tak na wszelki wypadek, bo ktoś może nas zranić, wyśmiać, skrytykować, odrzucić”. Strach przed porażką interpersonalną jawi się jako totalna katastrofa, której lepiej unikać dla dobra i tak dość wątłej jakości samooceny.

Osoby lękliwe mogą być nadwrażliwe na krytykę i odrzucenie. Kuleć może także ich sfera kontaktów zawodowych. Ze względu na lęk społeczny osoby z cechami osobowości unikającej mogą wybierać zawody wymagające pracy w pojedynkę, a nie współpracy w grupie. Osoby lękliwe mają też ograniczoną sieć wsparcia. Nierzadko w chwilach trudnych, w stresie lub kryzysie czują się samotni, nie mają przyjaciół, z którymi mogliby porozmawiać, co pogłębia zły nastrój i samopoczucie oraz utwierdza w przekonaniu o swojej nieatrakcyjności społecznej. Inni z kolei, nie umiejąc radzić sobie w kontaktach z innymi, często są wykorzystywani i manipulowani. Nie potrafią powiedzieć asertywnie „nie”, z czego korzysta otoczenie, np. koledzy w pracy. Osoby lękliwe boją się też kontaktów intymnych, rezygnują ze związków partnerskich, są skrajnie powściągliwi emocjonalnie.

Osobowość lękliwa to poważne zaburzenie osobowości, które wymaga pomocy psychologicznej. Chorzy mogą skorzystać między innymi z różnych treningów społecznych i kursów asertywności. Jednak dla powodzenia psychoterapii ważne jest zdemaskowanie przyczyn problemów społecznych. Nie wystarczy rozprawić się z samą nieśmiałością. Trzeba odnaleźć źródło trudności i przepracować je z pacjentem. Osobowość lękliwa nie tylko przyczynia się do spadku zadowolenia z własnego życia i niskiego poczucia własnej wartości. Osobowość unikająca często koegzystuje z innymi zaburzeniami psychicznymi, jak fobie społeczne, agorafobia, depresja czy chociażby nieumiejętność radzenia sobie ze stresem.

Bibliografia

  • Cierpiałkowska L., (red.), Psychologia zaburzeń osobowości. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2004, ISBN 83-232-1413-1.
  • Jakubik A., Zaburzenia osobowości, PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2672-5.
  • Millon T., Davis R., Millon C., Escovar L., Meagher S., Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie, Instytut Psychologii Zdrowia. Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Warszawa 2005, ISBN 83-85452-88-5.
Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
1

Komentarze

Pytania do specjalistów

Osobowość unikająca czy po prostu taki charakter?

Swoje pytanie a raczej list rozpocznę informacją że nigdy nie korzystałam z fachowej pomocy psychologa. Odkąd pamiętam nigdy nie lubiłam swojego charakteru (a w pewnych okresach życia również wyglądu), zawsze miałam niską samoocenę i nie umiałam nawiązywać...

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 1 odpowiedź Zawroty głowy, lęki i płaczliwość przy osobowości unikającej ~:

Witam, mam 25 lat. Cierpię na osobowość unikającą, od kilku miesięcy chodzę na terapię. Od niedawna mam zawroty głowy a teraz doszło jeszcze takie dziwne uczucie lęku. Tak jakbym się czegoś bała, stresowała przed wizyta u lekarza albo egzaminem .

~emeraldlife177 Forum Psychologia 5 odpowiedzi Wahania nastroju a zaburzenia osobowości ~emeraldlife177:

Witam mam 17 lat, od zawsze bylam osobą dość dziwną, nie potrafiłam współpracować w grupie, w szkole miałam najwyzej 3 koleżanki, a reszta mnie nie lubiła. Chodziłam z rodzicami po różnych psychologach, specjalistach, ale nikt nie był w stanie powiedzieć...

Artykuły Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Borderline

(...) borderline Typ borderline to rodzaj zaburzenia osobowości, a dokładniej osobowości chwiejnej emocjonalnie. Osoby...

Zaburzenia osobowości Syndrom Piotrusia Pana

Chłopiec rośnie, dojrzewa, staje się mężczyzną, zakłada rodzinę, staje się odpowiedzialny i opiekuńczy. Jest to naturalny kierunek rozwoju mężczyzny. Jak się jednak okazuje, nie każdego. Dla niektórych droga ta urywa się w pewnym momencie i...

Zaburzenia osobowości Objawy paranoi

Paranoja to ciężkie zaburzenie psychiczne. Ludzie, których dotknęła, nie potrafią normalnie żyć. Pojawiające się u nich urojenia uniemożliwiają funkcjonowanie w społeczeństwie. Chorym wydaje się, że ktoś ich śledzi, że ukochana osoba ich zdradza,...

Zaburzenia osobowości Osobowość wieloraka

Osobowość wieloraka to jedno z najbardziej tajemniczych zaburzeń konwersyjnych. Osobowość wieloraka doczekała się wielu pojęć-substytutów, np. dysocjacyjne zaburzenie osobowości (ang. Dissociative Identity Disorder, DID), osobowość mnoga (ang.

Zaburzenia osobowości Paranoiczne zaburzenia osobowości

Paranoiczne zaburzenia osobowości obejmują osobowość ekspansywną paranoiczną, osobowość fanatyczną, osobowość pieniaczą ... psychopatologiczną treść i kliniczny obraz tego rodzaju zaburzenia osobowości. Paranoja implikuje bowiem, że zaburzenia myślenia w postaci ... osobowości paranoicznej Zaburzenia osobowości, w tym osobowość paranoiczna, odznaczają się głęboko zakorzenionymi i utrwalonymi ... jednostki, np. pobudliwość, uczuciowość, percepcję innych ludzi itp. Ponadto, zaburzenia osobowości niosą ze sobą...

Zaburzenia osobowości Schizoidalne zaburzenia osobowości

Schizoidalne zaburzenia osobowości zostały ujęte w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ... . Na schizoidalne zaburzenia osobowości cierpi jedna osoba na 100, częściej mężczyźni niż kobiety. Osoby o cechach schizoidalnych są ... zaburzenia osobowości różnią się od siebie. Osoby schizoidalne nie są zdolne do empatii, wyglądają jakby nie miały uczuć ... i luźnych spekulacji.Jakubik A., Zaburzenia osobowości, PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2672-5.McWilliams N.,...

Osobowość dyssocjalna
Zaburzenia osobowości Osobowość dyssocjalna

Osobowość dyssocjalna jako jednostka chorobowa została ujęta w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F60.2. Zaburzenia osobowości o charakterze dyssocjalnym doczekały się w środowisku medycznym wielu terminów-substytutów, jak osobowość amoralna, osobowość antysocjalna (antyspołeczna) lub asocjalna (aspołeczna), osobowość psychopatyczna albo socjopatyczna. Potocznie używa się też nieprawidłowych nazw, jak psychopatia czy socjopatia. Antyspołeczne zaburzenia osobowości...

Zaburzenia osobowości Osobowość chwiejna emocjonalnie

(...) Modele kliniczne i techniki terapeutyczne, GWP, Gdańsk 2003, ISBN 83-89120-15-1.Jakubik A., Zaburzenia osobowości, PZWL,...

Zaburzenia osobowości Osobowość histrioniczna

Osobowość histrioniczna albo inaczej histrioniczne zaburzenia osobowości zostały ujęte w Międzynarodowej Klasyfikacji Chor ... . Histrioniczne zaburzenia osobowości obejmują osobowość histeryczną i psychoinfantylną. Przyczyny osobowości histrionicznej Specjaliści ... . Histrioniczne zaburzenia osobowości wymagają pomocy psychoterapeutycznej. Przede wszystkim chodzi o wzmocnienie samooceny chorego ... uczuć, rozwinąć inteligencję i dojrzałość emocjonalną.Jakubik A., Zaburzenia osobowości, PZWL, Warszawa 2003, ISBN...

Zaburzenia osobowości Osobowość anankastyczna

(...) w pracy, a na zaburzenia osobowości nakłada się kolejny problem – pracoholizm, kiedy człowiek zaczyna definiować siebie ... -232-1413-1.Jakubik A., Zaburzenia osobowości, PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2672-5.Millon T., Davis R., Millon C., Escovar L., Meagher S., Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie, Instytut Psychologii Zdrowia. Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Warszawa 2005, ISBN ... Osobowość anankastyczna brzmi dość zagadkowo dla przeciętnego człowieka. Na czym polegają anankastyczne...

pokaż 10 następnych