Rozwód a dziecko

Rozwód to nie tylko koniec związku małżeńskiego. Zagniewani na siebie małżonkowie zwykle pochłonięci są kłótniami, awanturami, potyczkami na sali sądowej w kwestii podziału majątku czy opieki nad dziećmi. Zapominają jednak, że ich pociechy to nie tylko bierni obserwatorzy dramatu rodzinnego, ale również istoty, które przeżywają kryzys głęboko w sercu, niejednokrotnie nie rozumiejąc, dlaczego mama i tata przestali się kochać. Pojawiają się myśli: „A może to przeze mnie rodzice się rozstają?”.

Rozwód w oczach dziecka

Wyprowadzka mamy albo taty z domu to ogromny szok dla malucha. Jeśli wydaje ci się, że dziecko nic nie rozumie z tego, co zaszło między tobą a współmałżonkiem, jesteś w błędzie. Wasza separacja czy rozwód to bolesne doświadczenia w życiu małego szkraba. W zależności od wieku, reakcje dziecka na rozstanie rodziców mogą być różne. Nawet małe niemowlę reaguje na stres, zdenerwowanie i napięcie mamy albo taty. Chłonie wszystko jak gąbka, chociaż jesteś przekonany, że przecież nie może być świadome kłótni swoich opiekunów.

Kiedy dziecko jest w wieku przedszkolnym, zazwyczaj na początku żyje nadzieją, że rodzice wrócą do siebie i wszystko będzie „po staremu”. Kiedy zda sobie sprawę, że rozstanie mamy i taty to fakt, ma poczucie, że straciło na zawsze jedną z najważniejszych osób w swoim życiu. Może wówczas pojawić się agresja skierowana na siebie, dzieci w przedszkolu, rodzeństwo, nauczycielki albo ciebie i partnera. Dziecko przeżywa swoistą traumę, odczuwa dyskomfort, smutek, żal, osamotnienie. Czuje się oszukane. Może zacząć obwiniać się za rozpad waszego małżeństwa albo cofnąć się do wcześniejszych etapów rozwoju, co w psychologii określa się mianem regresji.

Zachowanie dziecka po rozstaniu rodziców

Mimo iż przedszkolak potrafi już jeść samodzielnie, zapragnie nagle być karmiony, może zacząć na nowo moczyć się w nocy, ssać kciuk, intensywnie się przytulać itp. Często do tego dochodzą tiki nerwowe i irracjonalne lęki, np. kłopoty z zasypianiem, lęk przed ciemnością czy duchami, zrywanie się w nocy z płaczem i krzykiem. Kiedy dziecko jest już w młodszym wieku szkolnym nadal liczy po cichu, że rodzice się ze sobą zejdą, ale przeżywa ogromny smutek, popłakuje i szlocha. Tęskni bardzo za rodzicem, z którym nie mieszka, ale jednocześnie obawia się, że zostanie porzucone przez pozostałych członków rodziny. Może próbować aranżować spotkania mamy z tatą, by ich „ponownie wyswatać”.

Często gniewa się na tego rodzica, którego wini za rozpad związku. Czuje przymus wyboru między mamą a tatą, nie wie, wobec którego z nich być lojalne. Kiedy dziecko jest starsze (między 9. a 12. rokiem życia), wyraża silną złość po rozwodzie. Przeżywa głęboko uczucie straty, żalu, bólu i bezradności. Może przechodzić swego rodzaju bunt, zachowywać się agresywnie, izolować się od rówieśników, wstydzić się swojej sytuacji w domu. Jego gorsze wyniki w nauce mogą być świadectwem braku wiary w siebie. Poza tym mogą pojawić się różne objawy somatyczne, np. bóle głowy, nudności, bóle brzucha.

Kiedy wasze dziecko w czasie rozwodu jest nastolatkiem, może czuć się zbyt obciążone opieką nad młodszym rodzeństwem lub emocjonalnym wspieraniem jednego z rodziców. Również przeżywa konflikt lojalności, po której stronie się opowiedzieć. Niewygoda tej sytuacji może prowadzić do zerwania kontaktów z obojgiem rodziców i popychać do zachowań patologicznych, np. kradzieży, rozbojów, narkomanii, alkoholizmu. Nastolatek często wykorzystuje kryzys w związku rodziców, by „ugrać coś dla siebie” jako rekompensatę za doznane krzywdy, np. domaga się większego kieszonkowego.

Dziecko po rozwodzie rodziców, którzy są pierwszym dla niego modelem pary, często jest nieufne wobec ludzi, obawia się, że w przyszłości też stworzy niestabilne relacje. Może przejawiać zaburzenia w sferze seksualnej, nie akceptując faktu, że rodzic umawia się na randki z nowym partnerem. Wydaje się, że najmniej inwazyjnym dla psychiki dziecka momentem na rozwód jest czas, kiedy dziecko jest już pełnoletnie. Jako dorosły człowiek ma prawie ukształtowaną osobowość i system wartości, więc powinien umieć zrozumieć rozstanie rodziców. Jednak to wcale nie jest takie proste, na jakie wygląda. Istnieje ryzyko, że dorosła córka lub syn może czuć moralny obowiązek opieki nad osamotnionym rodzicem, co jednocześnie odbiera wolność i swobodę w nawiązywaniu relacji i zajmowaniu się swoim prywatnym życiem.

Pamiętaj, że rozwód to prawne orzeczenie rozwiązania małżeństwa, jednak z dzieckiem rozstać się nie można. Sąd jest zobowiązany rozstrzygnąć sprawy alimentacji czy te związane z władzą rodzicielską. Ważne kwestie to również opieka nad dzieckiem po rozwodzie i sposób kontaktowania się z maluchem rodzica, który z nim na co dzień nie mieszka. Bez względu na rozwiązania prawne, nie możesz zabraniać spotkań dziecku z eks-małżonkiem. Ono potrzebuje obojga rodziców. Ma prawo wiedzieć, jak często, kiedy i gdzie będzie mogło się widywać z mamą lub tatą i kto będzie odbierać je ze szkoły.

Nie wolno nastawiać dziecka przeciwko byłemu partnerowi ani wykorzystywać jako „karty przetargowej” w konfliktach małżeńskich. Jeśli pragniesz dobra dla własnego smyka, czasem warto ustąpić albo poprosić o pomoc specjalistę, który bezstronnie oceni, z którym z rodziców będzie mu lepiej. Nie wolno narażać dziecka na dodatkowe stresy i czynić je świadkiem burzliwych awantur na temat: „Komu dziecko po rozwodzie?”, gdyż może dojść do wniosku, że to przez nie się rozstajecie. Oboje z partnerem okazujcie maluchowi miłość i wsparcie, ale nie oszukujcie, że wszystko jest w porządku, kiedy wiecie, że rozwód to jedyne wyjście z sytuacji.

Kiedy poinformować dziecko o rozwodzie?

Niepewność tylko przedłuża cierpienie, więc lepiej oboje w miarę spokojnej atmosferze poinformujcie dziecko o waszym rozstaniu, przy czym zaznaczcie, że nigdy nie przestaniecie je kochać. Zwróćcie uwagę na to, co zostanie „po staremu”, a co się zmieni. Nie traktujcie malucha jako powiernika tajemnic ani spowiednika. Jemu i tak jest dostatecznie ciężko w tej sytuacji. Nie zwierzaj się przyjaciołom w obecności dziecka, nie żal się, jak bardzo zawiodłaś się na małżonku czy rozczarowałeś byłą żoną. To tylko przysparza cierpienia smykowi.

Ty i twój były partner powinniście bacznie obserwować własne dziecko, patrzeć, jak się zachowuje, gdyż przedłużający się stan smutku, żalu, apatii, braku apetytu, spadku wagi i problemów ze snem może świadczyć o depresji. Nie wolno zbagatelizować tych niepokojących symptomów. Ponadto, uważaj na nowe związki. Dziecko może czuć się zagrożone, zazdrosne o nowego partnera i niegotowe na kolejną rewolucję w swoim życiu.

Pamiętaj, że nawet największy parasol ochronny roztoczony nad dzieckiem w czasie rozwodu nie obroni go przed negatywnymi konsekwencjami waszego rozstania. Żadne dziecko nie przechodzi przez rozwód rodziców bez szwanku. Różni się tylko repertuar reakcji pociechy. Pamiętaj, że nie da być się rodzicem za dwoje, a samodzielne wychowywanie smyka to niełatwe wyzwanie. Wato uzbroić się w cierpliwość i skorzystać z pomocy rodziny, przyjaciół czy psychologów.