Schizofrenia paranoidalna

Schizofrenia paranoidalna to postać schizofrenii, z którą przeciętny człowiek utożsamia sobie obraz osoby cierpiącej na zaburzenia schizofreniczne. W przebiegu choroby dominują omamy i urojenia. Schizofrenia paranoidalna została ujęta jako odrębna jednostka nozologiczna w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F20.0. Inaczej ten rodzaj schizofrenii określa się jako schizofrenię urojeniową. Jakie inne objawy obserwuje się u pacjentów ze schizofrenią paranoidalną, oprócz urojeń i halucynacji? Jakie są rokowania i jak przebiega proces chorobowy?

Objawy schizofrenii paranoidalnej

Schizofrenia nie jest zaburzeniem jednorodnym, a między poszczególnymi typami psychozy więcej występuje różnic niż podobieństw. Obok schizofrenii zdezorganizowanej, rezydualnej, prostej, schizofrenii katatonicznej, występuje schizofrenia paranoidalna. Jej obraz kliniczny został zdominowany przez objawy wytwórcze (pozytywne), takie jak halucynacje i urojenia. Dodatkowo pacjenci wykazują objawy negatywne, np. zaburzenia myślenia czy spłycenie afektywne. Czasami jednak symptomy te nie są wyraźnie wyrażone. Schizofrenia paranoidalna to w skrócie usystematyzowane urojenia plus nasilone omamy słuchowe.

Schizofrenik paranoidalny cierpi na urojenia prześladowcze lub urojenia wielkościowe o bardzo złożonym charakterze, przypominającym często intrygi z powieści kryminalnych. Przeżycia schizofrenika są zwykle zrozumiałe tylko dla niego samego, będąc nieprzeniknionymi dla zewnętrznego obserwatora. Poza urojeniami prześladowczymi lub/i urojeniami wielkościowymi schizofrenicy paranoidalni ulegają również często urojonej zazdrości – głębokiemu przekonaniu, że partner seksualny jest im niewierny. Ich postępowanie bywa bardzo sztywne, formalne albo wręcz przeciwnie – bardzo gwałtowne.

Urojenia a schizofrenia

Schizofrenia paranoidalna manifestuje się obecnością różnych rodzajów urojeń i omamów u chorego. Przeważają omamy słuchowe, rzadziej węchowe, czuciowe czy smakowe. Główne typy urojeń w przebiegu schizofrenii paranoidalnej, to:

• urojenia prześladowcze,
• urojenia wielkościowe,
• urojenia nasyłania lub wykradania myśli,
• urojenia ksobne,
• urojenia odsłonięcia,
• urojenia owładnięcia,
• urojenia oddziaływania,
• urojenia hipochondryczne,
• urojenia nihilistyczne.

Urojenia mogą mieć charakter pierwotny albo wtórny, wynikający z przeżywanych halucynacji słuchowych. Chory, opisując swoje przeżycia, często używa niezrozumiałego języka, tworzy neologizmy, jego myśli są nielogiczne, niespójne, porozrywane. U schizofreników paranoidalnych rzadziej obserwuje się dezorganizację zachowania, otępienie emocjonalne czy zaburzenia mowy i woli. Jeżeli się pojawiają, to zazwyczaj są mało manifestowalne.

Schizofrenia paranoidalna rozwija się powoli, występuje później niż postać prosta, bo przeważnie po 22 roku życia. Jeśli choroba ma nagły początek, zwykle towarzyszą jej lęk i zaburzenia świadomości typu oneiroidalnego. Można by powiedzieć, że gdyby nie omamy i urojenia, to pacjent funkcjonowałby całkiem sprawnie – nie notuje się tu objawów katatonicznych, zaburzeń ruchu, dezorganizacji myśli czy afektu. Ze względu jednak na opanowanie myśli przez oderwane od realiów teorie naukowe czy filozofowanie, chory zaniedbuje wszystkie sfery aktywności, dając się owładnąć objawom wytwórczym. Z tego względu schizofrenicy paranoidalni wymagają hospitalizacji i leczenia psychiatrycznego.