Spirometria

Słowo „spirometria” pochodzi z języka łacińskiego i w dosłownym tłumaczeniu oznacza „pomiar oddychania”. Badanie to pozwala na uzyskanie informacji na temat czynności układu oddechowego – takich, których nie jest w stanie dostarczyć ani badanie fizykalne, ani analiza badań obrazowych. Jest ono świetnym narzędziem służącym rozpoznawaniu i ocenie stopnia zaawansowania zaburzeń czynności płuc, jak również monitorowania efektów leczenia chorób układu oddechowego. Jego szeroka dostępność sprawia, że jest to najczęściej wykonywane badanie czynnościowe tego układu.

Spis treści:
  1. 1. Spirometria w diagnostyce chorób płuc i ogólnoustrojowych
  2. 2. Przebieg i rodzaje badań spirometrycznych
  3. 3. Jak interpretować wynik badania spirometrycznego?
  4. 4. Przygotowanie i przeciwwskazania do badania spirometrycznego

1. Spirometria w diagnostyce chorób płuc i ogólnoustrojowych

Sprawność układu oddechowego zależy nie tylko od czynności płuc – wpływa na nią stan drobnych oskrzelików, oskrzeli, ale także biorących udział w oddychaniu ścian klatki piersiowej (mięśni, nerwów). Wszystkie te składowe można pośrednio ocenić wykonując spirometrię.

Lekarz może zlecić wykonanie badania w sytuacji, gdy zgłosimy się do niego z objawami takimi jak duszność, kaszel, odkrztuszanie wydzieliny czy ból w klatce piersiowej. Podobnie, jeśli zostaną stwierdzone odchylenia w badaniu fizykalnym (nieprawidłowy kształt klatki piersiowej, zmiany osłuchowe nad płucami) bądź nieprawidłowe wyniki badań krwi czy badania radiologicznego klatki piersiowej, następnym etapem diagnostyki będzie wykonanie spirometrii. Wiadomo, że pewne grupy ludzi są bardziej narażone na wystąpienie chorób układu oddechowego. Są to przede wszystkim osoby palące papierosy (także bierni palacze) oraz osoby pracujące w warunkach narażenia na szkodliwe gazy lub pyły.

U tych osób badanie spirometryczne powinno być traktowane jako badanie przesiewowe - wykonywane nawet, jeśli nie mają one żadnych dolegliwości. Pozwala ono wtedy przede wszystkim na wczesne wykrycie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), która z czasem prowadzi do kalectwa i śmierci, a główną tego przyczyną jest palenie tytoniu. Rozpoznanie POChP w początkowym stadium i szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania (przede wszystkim zaprzestanie palenia) pozwala na zwolnienie tempa jej rozwoju, a tym samym przedłużenie i poprawę jakości życia.
Szczególną rolę odgrywa badanie spirometryczne w diagnostyce i monitorowaniu efektów leczenia astmy. Pomaga lekarzowi nie tylko rozpoznać chorobę, ale także odpowiednio dobrać (i modyfikować) terapię, aby uzyskać jak najlepszą kontrolę choroby.

Spirometria jest wykorzystywana w diagnostyce zaburzeń czynności układu oddechowego w chorobach ogólnoustrojowych, w przebiegu których dochodzi do zajęcia płuc, opłucnej, mięśni i nerwów ścian klatki piersiowej. Są to na przykład choroby tkanki łącznej (toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa), choroby nerwowo-mięśniowe (np. miastenia).
Badanie ma duże znaczenie także w przygotowaniu chorego do zabiegu operacyjnego – zwłaszcza w przypadku operacji w obrębie klatki piersiowej. Stanowi ono podstawowe kryterium w kwalifikacji chorych do operacji raka płuc, zabiegów wykonywanych w leczeniu rozedmy lub do przeszczepu płuca. Spirometrię warto wykonać także wtedy, gdy czujemy się dobrze, a planujemy rozpoczęcie intensywnych treningów fizycznych, które wiążą się ze zwiększoną wentylacją – takich jak na przykład nurkowanie lub wspinaczka wysokogórska.

2. Przebieg i rodzaje badań spirometrycznych

Aparat, przy pomocy którego wykonywane jest badanie nazywa się spirometrem. Osobie badanej zaciska się skrzydełka nosa (specjalnym klipsem), a oddychanie odbywa się ustami przez jednorazowy ustnik spirometru.


Podstawowe badanie spirometryczne można podzielić na dwa etapy. Celem pierwszego jest pomiar, tzw. pojemności życiowej płuc, na którą składają się:

  • objętość oddechowa (oznaczana jako TV) – jest to ilość powietrza, która jest wdychana i wydychana w czasie normalnego oddychania;
  • zapasowa objętość wdechowa (IRV) – ilość powietrza, o którą można pogłębić normalny wdech;
  • zapasowa objętość wydechowa (ERV) – ilość powietrza, którą wysilając się, można jeszcze „usunąć” z płuc po normalnym wydechu.

Pomiaru dokonuje się w ten sposób, że pacjent oddycha spokojnie przez pewien czas, po czym kilkakrotnie wykonuje maksymalny wdech i maksymalny wydech. Drugi etap badania to ocena natężonego wydechu. Pacjent nabiera jak największą ilość powietrza, a następnie wykonuje energiczny, trwający możliwie długo (ponad 6 sekund) wydech. Czynność powtarza się zwykle 4 - 5 razy. Najważniejsze wskaźniki oceniane w tej części badania to:

  • natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (FEV1) – jest to ilość powietrza usunięta z płuc w czasie pierwszej sekundy forsownego wydechu;
  • natężona pojemność życiowa (FVC) – ilość powietrza usunięta z płuc podczas całego forsownego wydechu;
  • wskaźnik Tiffeneau – mówi on, jaki odsetek FVC bądź VC stanowi FEV1;
  • szczytowy przepływ wydechowy (PEF) – jest to maksymalna szybkość przepływu powietrza przez drogi oddechowe, która została osiągnięta podczas natężonego wydechu.

Wyniki badania są przedstawione w postaci wartości liczbowych oraz interpretacji graficznej (wykresów). Zwykle nie trzeba na nie czekać – są drukowane bezpośrednio po zakończeniu badania.

Podstawowe badanie spirometryczne może być w pewnych sytuacjach rozszerzone:

  • Spirometryczna próba rozkurczowa ocenia, czy utrudnienie przepływu w drogach oddechowych (obturacja) jest odwracalne. Odwracalność obturacji jest cechą charakterystyczną astmy, a przemawia przeciwko rozpoznaniu POChP.
  • Spirometryczna próba prowokacyjna ocenia natomiast reaktywność oskrzeli, czyli sposób, w jaki odpowiadają one na działanie czynników drażniących.

3. Jak interpretować wynik badania spirometrycznego?

Wartości podane na wydruku są wyrażone w  „% wn.”, czyli odsetku wartości należnej dla wieku, płci i wzrostu osoby badanej. Podstawowym pytaniem, na jakie odpowiada wynik spirometrii jest: „Czy przepływ powietrza w drogach oddechowych jest utrudniony?” – czyli, czy mamy do czynienia z tzw. obturacją. Jest ona charakterystyczna dla chorób takich jak choćby astma czy POChP, a wskazuje na nią obniżenie wartości wskaźnika Tiffeneau. O stopniu tego stanu mówi natomiast wartość FEV1. Stwierdzenie obturacji wymaga dalszej diagnostyki (m.in. sprawdzenia, czy jest ona odwracalna).
Obniżona wartość FVC lub VC nasuwa podejrzenie, tzw. restrykcji – czyli stanu, w którym dochodzi do ograniczenia ilości czynnego miąższu płucnego (po operacji usunięcia fragmentu płuca, w zapaleniu płuc, nowotworze, niektórych innych chorobach płuc). Wynik taki wymaga dokładniejszej diagnostyki – spirometria nie pozwala na jednoznaczne postawienie rozpoznania. Oceny wyniku badania powinien zawsze dokonać lekarz. Samodzielna interpretacja może być źródłem błędnych wniosków.

4. Przygotowanie i przeciwwskazania do badania spirometrycznego

Wybierając się na badanie należy założyć wygodne, nie krępujące ruchów brzucha i klatki piersiowej ubranie. Należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:

  • palenie papierosów – przerwa między ostatnim wypalonym papierosem, a badaniem powinna wynosić 24 godziny (minimum to nie mniej niż 2 godziny);
  • alkohol – przed badaniem jest przeciwwskazany;
  • wysiłek fizyczny – 30 minut przed badaniem nie powinno się wykonywać intensywnego wysiłku fizycznego;
  • obfity posiłek – należy zachować dwugodzinną przerwę między takim posiłkiem, a badaniem;
  • leki – w przypadku przyjmowania na stałe jakichkolwiek leków, powinno się poinformować o tym lekarza zlecającego wykonanie spirometrii, gdyż w pewnych sytuacjach konieczne jest odstawienie leków na pewien czas.

W pewnych sytuacjach badanie spirometryczne nie może być wykonywane. Bezwzględnie przeciwskazane jest ono między innymi u osób:

  • z tętniakami aorty i tętnic mózgowych;
  • po przebytej niedawno operacji okulistycznej lub odwarstwieniu siatkówki w przeszłości;
  • u których wystąpiło krwioplucie, a nie została ustalona jego przyczyna;
  • u których świeżo rozpoznano zawał serca bądź udar mózgu.

Badanie jest mało wiarygodne, gdy osobę badaną męczy uporczywy kaszel lub gdy ze względu na ból lub dyskomfort nie może ona swobodnie oddychać (np. bezpośrednio po operacji w obrębie jamy brzusznej bądź klatki piersiowej).

Bibliografia

  • Lubiński W., Zielonka M. T., Gutowski P., Badanie spirometryczne. Zasady wykonywania i interpretacji, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2010, ISBN 978-83-61257-13-4
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Droszcz W. (red.), Choroby płuc. Diagnostyka i terapia, Urban & Partner, Wrocław 1999, ISBN 83-85842-04-7

Źródła zewnętrzne

Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Pytania do specjalistów

Spirometria u dziecka

Witam Proszę o informację, czy jeśli spirometria jest bz .powinno dziecko mieć zrobione badanie ilość azotu wydychanego w powietrzu?. Gdzie w Poznaniu mogę płatnie zrobić to badanie -10 lat dziecko. Pozdrawiam

Spirometria u 50-latki

co oznaczaja te wyniki? pol:spełnione (2 krótki d),podst.fev1.2.31,fvc2,90pef266fev1/fvc80fef25,2.88fef502.31fef751.20fef25-752.04mvv(ind)86.6fet2.7normalne %pr87,94,69,100,51,58,75,62min2.03,2.39,298,69,3.44,2.14,0.48,1.90należ2.65,3.10,386,80,5.66,3.95,1.61,3.30max3.27,3.81,475,90,7.88,5.76

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 1 odpowiedź Spirometria u dziecka ~:

Witam Proszę o informację, czy jeśli spirometria jest bz .powinno dziecko mieć zrobione badanie ilość azotu wydychanego w powietrzu?. Gdzie w Poznaniu mogę płatnie zrobić to badanie -10 lat dziecko .

pokaż 5 następnych

Artykuły Spirometria

Spirometria Zasada przeprowadzania i interpretacja wyników spirometrii

Spirometria to inaczej pomiar oddychania, który umożliwia uzyskać informację o czynności układu oddechowego, tj. płuc ... na podaniu choremu, po spirometrii, wziewnych leków rozkurczających, po czym po 15 minutach spirometria jest powtarzana ... )


. Spirometria pozwala ocenić stopień zwężęnia dróg oddechowych, ale nie każdy może poddać się temu badaniu.Osiadło G., Badania ... , spirometria, spirometria normy, spirometria u...

Badania Spirometria z próbą rozkurczową

Spirometria jest istotnym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce chorób układu oddechowego. Polega ono na pomiarze objętości oddechowych, pojemności płuc oraz przepływu powietrza w drogach oddechowych. Na podstawie spirometrii jesteśmy w stanie...

Pojemność płuc
Badania w astmie Pojemność płuc

Spirometria jest badaniem polegającym na pomiarze objętości i pojemności płuc. Do przeprowadzenia badania korzysta się z urządzenia nazywanego spirometrem. Dzięki spirometrii można określić, czy płuca pracują prawidłowo, a organizm otrzymuje wystarczającą ... ów, a także aby ocenić wydolność płuc. Na czym polega spirometria? Badanie spirometryczne płuc mierzy wdychane oraz wydychane ... ów przeciwzapalnych i zmniejszających skurcz oskrzeli. Zazwyczaj występują one w formie inhalatorów. Spirometria jest niezwykle...

Badania w astmie Badania diagnostyczne w astmie

(...) przyjmowanych leków. Spirometria Spirometria jest badaniem dokładniejszym, a wyniki ocenia lekarz. Podobnie jak badanie PEF...

Osoby dorosłe - badania profilaktyczne Badania profilaktyczne i dodatkowe

(...) wykonać pewne badania specjalistyczne. Osoby chore na alergię przeprowadzają badanie układu oddechowego, to spirometria.

Leczenie astmy oskrzelowej
Astma oskrzelowa (astma bronchitowa) Leczenie astmy oskrzelowej

(...) Jest to ważne, ponieważ objawy mogą nie pojawić się w trakcie wizyty. Do badań wykorzystywanych w diagnozie astmy należy...

Co to jest PEF?
Badania w astmie Co to jest PEF?

(...) oraz do monitorowania stopnia kontroli choroby i skuteczności leczenia. Co prawda, to spirometria jest preferowaną metodą badania czynności ... choroby. Codzienna spirometria PEF odgrywają bardzo dużą rolę we wczesnym wykrywaniu zaostrzeń choroby. Subiektywne...

Astma a inne choroby Różnica między POChP a astmą

(...) rodzinnym. Jakie są różnice między astmą a POChP w badaniach? Spirometria pozwala określić czynność płuc i oskrzeli.

pokaż 10 następnych