Strach i lęk

Strach i lęk w rozumieniu potocznym traktuje się synonimicznie i używa do określenia sytuacji, w której człowiek się czegoś boi. W terminologii psychologicznej uczucie lęku i strachu to odmienne stany emocjonalne. Strach pojawia się w obliczu realnego zagrożenia, natomiast lęk ma charakter irracjonalny, wynika bowiem z wyobrażonego niebezpieczeństwa albo przewidywanego zagrożenia. Lęk to najbardziej rozpowszechniony objaw psychopatologiczny. Występuje w nerwicach, psychozach i zaburzeniach nastroju. Jak zdefiniować lęk, a jak – strach? Jakie są podobieństwa, a jakie różnice między tymi negatywnymi emocjami?

Spis treści:
  1. 1. Lęk a zaburzenia psychiczne
  2. 2. Elementy składowe strachu
  3. 3. Podobieństwa i różnice między strachem a lękiem

1. Lęk a zaburzenia psychiczne

Istnieją cztery grupy zaburzeń, w których strach i lęk stanowią główny objaw chorobowy. Strach różni się od lęku tym, że powstaje w obecności konkretnego, zagrażającego obiektu. Do zaburzeń związanych ze strachem należą:

  • fobie – dana osoba okazuje strach wobec konkretnego bodźca, np. psów, przy czym obawa jest nieproporcjonalnie wielka w stosunku do rzeczywistego zagrożenia, jakie dany obiekt może stworzyć;
  • zespół stresu pourazowego – dana osoba cierpi z powodu lęku, depresji, uczucia odrętwienia i stałego odtwarzania traumy po przeżyciu jakiejś katastrofy, przekraczającej swą miarą zwykłe ludzkie cierpienia.

Do zaburzeń związanych z lękiem należą:

  • zespół paniki – osoba doznaje nagłych i krótkotrwałych, obezwładniających napadów lęku, przeradzającego się w silną obawę i przerażenie;
  • zespół uogólnionego lęku – jednostka odczuwa chroniczny lęk, utrzymujący się nawet miesiącami.

W obu przypadkach zaburzeń lękowych brakuje konkretnego niebezpieczeństwa czy obiektu, który mógłby zagrażać danej osobie.

2. Elementy składowe strachu

Gdy doświadczamy zagrożenia, przechodzimy różne zmiany somatyczne i emocjonalne, które razem tworzą reakcję strachu. Reakcja strachu składa się z czterech różnych elementów.

Składniki strachuCharakterystyka składnika
składniki poznawcze – oczekiwania związane z zagrażającą szkodą myśli o zagrażającej szkodzie; wyolbrzymianie rzeczywistej wielkości niebezpieczeństwa; wzrost wrażliwości sensorycznej i uwagi
składniki somatyczne – reakcja alarmowa ciała na grożące niebezpieczeństwo i zmiany w wyglądzie zewnętrznym bladość skóry; gęsia skórka; wzrost napięcia mięśniowego; mimika wyrażająca strach; wzrost tętna; obkurczenie śledziony; przyspieszony oddech; rozszerzenie naczyń obwodowych; suchość w ustach; wzrost adrenaliny we krwi; wstrzymanie perystaltyki jelit; przyspieszona akcja serca; rozszerzenie źrenic
składniki emocjonalne – uczucia silnej obawy, przerażenia, paniki poczucie ściskania w żołądku; dreszcze; niepokój; uczucie przestrachu; przeczulenie
składniki behawioralne – ucieczka lub walka spadek apetytu; wzrost reakcji awersyjnych; wycofanie; unikanie; zastyganie w bezruchu; agresja; drażliwość

Warto pamiętać, że nie wszystkie komponenty reakcji strachu muszą się pojawić.

Mogą wystąpić tylko niektóre z nich i to w różnej konfiguracji. Im więcej objawów świadczących o destabilizacji funkcjonowania człowieka, tym pewniej można mówić o strachu. Lęk natomiast pojawia się jako ostrzeżenie przed wyolbrzymionym zagrożeniem. Owo niebezpieczeństwo może być prawdziwe i rzeczywiście może zaistnieć, ale ma charakter subiektywny, bowiem powstaje w naszej wyobraźni – to wewnętrzne poczucie niemające odzwierciedlenia w rzeczywistości.

3. Podobieństwa i różnice między strachem a lękiem

Lęk ma te same cztery składniki, co strach, z jedną różnicą – poznawczym komponentem strachu jest spodziewanie się jasno określonego, konkretnego zagrożenia, gdy tymczasem poznawczym składnikiem lęku jest oczekiwanie zagrożenia o znacznie bardziej mglistym charakterze. „Coś okropnego może mi się przydarzyć” – to zasadniczy wątek myślowy w zespole paniki czy zespole lęku uogólnionego. Somatyczny składnik lęku jest ten sam, co w przypadku strachu, a więc pojawiają się elementy reakcji alarmowej. Podobnie behawioralne składniki lęku i strachu niczym się nie różnią – uruchomione zostają reakcje typu „walcz” lub „uciekaj”. Jednak w przypadku lęku obiekt, od którego ofiara powinna się wyzwolić, uniknąć go lub zaatakować, jest pozbawiony konkretnej formy. Tak więc strach osadzony zostaje w rzeczywistości, może być odpowiedzią na wyolbrzymione, ale prawdziwe zagrożenie, natomiast lęk należy do sfery irracjonalności, a jego źródło ma charakter nieokreślonego bliżej niebezpieczeństwa.

Natężenie strachu oczywiście może ulegać zmianie. Akceptujemy swoją reakcję strachu, gdy jest proporcjonalna do wielkości zagrożenia. Jeżeli przerasta rzeczywisty stopień niebezpieczeństwa, mówimy, że to fobia. Strach jest czymś normalnym, fobia – nie. Obie reakcje mieszczą się na tym samym kontinuum, lecz różnią się natężeniem reakcji. Ponadto psychologowie różnicują lęk jako cechę i jako stan. Stan lęku pojawia się jako krótkotrwała reakcja, np. podczas ataków paniki. Niektórzy jednak mają predyspozycje do odczuwania lęku, np. osoby neurotyczne albo o osobowości unikającej. Wówczas mówimy o lęku jako cesze. Warto pamiętać, że lęk pełni funkcję adaptacyjną, bo pojawia się jako zapowiedź zagrożenia. Przygotowuje do mobilizacji sił organizmu w razie wystąpienia niebezpieczeństwa i pomaga walczyć z przeciwnościami losu. Patologia zaczyna się, gdy lęk zamiast służyć przetrwaniu, destabilizuje jakość funkcjonowania jednostki. Wówczas należy poszukać wsparcia i popracować nad odpornością na stres.

Bibliografia

  • Seligman M.E., Walker E.F., Rosenhan D.L., Psychopatologia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2003, ISBN 83-7298-441-7.
Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
0
Komentarze
Wyloguj

Porady ekspertów

Czy to depresja, czy jednak nerwica?

Witam! Mój problem trwa ok 4 lat. Początkowo rozpoczęło się od braku sił, ogólnie...

mgr Kamila Krocz Porady udziela mgr Kamila Krocz psycholog społeczny, autorka wielu publikacji dotyczących rozwoju osobistego oraz warsztatów z doradztwa zawodowego i komunikacji międzypłciowej.
Czy ona jest pod wpływem narkotyku?

Moja koleżanka z klasy normalnie się zachowywała, dopóki nie jej nowy znajomy, z którym...

mgr Paulina Stolorz Porady udziela mgr Paulina Stolorz mgr psychologii klinicznej, psychoterapeuta.
pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 2 odpowiedzi Załamanie i brak motywacji w nauce ~:

Jestem studentką politechniki. Kiedyś otrzymywałam dobre wyniki w nauce, a teraz idzie mi strasznie...

pokaż 5 następnych

Artykuły Nerwica i lęki

Nerwica i lęki Neurastenia

Neurastenia to choroba z grupy zaburzeń lękowych, która znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F48 – inne zaburzenia nerwicowe. Neurastenię można określić inaczej jako...

Ostra reakcja na stres
Nerwica i lęki Ostra reakcja na stres

Strestowarzyszy nam od momentu narodzin do śmierci. Nie można go uniknąć. Czasami jednak trudne sytuacje życiowe znacznie przekraczają zdolności adaptacyjne jednostki i jej wrażliwość na frustracje. W przypadku wyjątkowo silnych stresorów może...

Zaburzenia adaptacyjne
Nerwica i lęki Zaburzenia adaptacyjne

Zaburzenia adaptacyjne to rodzaj zaburzeń nerwicowych, które zostały umieszczone w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych pod kodem F43.2. Zaburzenia adaptacyjne pojawiają się w następstwie stresującego wydarzenia...

Nerwica i lęki Dysmorfofobia

Skany mózgu pokazały różnice w reakcji mózgu osób cierpiących na dysmorfofobię (ang. Body Dysmorphic Disorder, BDD), gdy zostały im pokazane zdjęcia ich samych. Dysmorfofobia jest zaburzeniem psychicznym, które sprawia,...

Zaburzenia lękowe u dzieci
Nerwica i lęki Zaburzenia lękowe u dzieci

Strach i lęk – często używamy tych słów zamiennie, nie zwracając uwagi na to, że choć ich znaczenie jest zbliżone, to jednak nie takie samo. Strach czujemy przed dużym, warczącym na nas psem czy okropnym, wielkim, włochatym pająkiem. Przyczyn...

Nerwica i lęki Leczenie lęków

Każdy z nas czegoś się boi. Jedni mają lęk wysokości, inni boją się pająków (arachnofobia), a jeszcze inni – małych pomieszczeń (klaustrofobia). Lęk definiowany jest jako negatywny stan emocjonalny, pojawiający się w sytuacji zagrożenia. Lęk...

Co to jest nerwica natręctw?
Nerwica i lęki Co to jest nerwica natręctw?

Nerwica natręctw, czyli zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, charakteryzuje się występowaniem natrętnych myśli – obsesji (stąd nazwa nerwica natręctw myślowych) i czynności (kompulsji), którym nieodłącznie towarzyszy lęk. W przebiegu nerwicy...

Gry komputerowe wyleczą nas z lęków
Nerwica i lęki Gry komputerowe wyleczą nas z lęków

Stres i presja, jakim jesteśmy poddawani każdego dnia, często ujawniają się w postaci różnorodnych lęków i nerwic. Leczy się je przeważnie psychoterapią, lub, w bardziej zaawansowanych przypadkach, farmakologicznie. Nowatorskie metody...

Nerwica i lęki Lęk przed lataniem

Lęk przed lataniem, czyli awiofobia, to paraliżujący strach, który uniemożliwia niektórym odbycie podróży samolotem. Latanie staje się coraz bardziej popularnym środkiem transportu, a dla niektórych nawet pasją i o wiele...

Nerwica i lęki Strach przed pająkami

Większość ludzi nie przepada za widokiem pająka na ścianie, obawia się skorpionów albo włochatych ptaszników. Ich reakcje wydają się być zupełnie normalne. Mało kto raduje się w sytuacji, kiedy za kołnierz wpada mu pająk czy jakiś inny owad.

Nerwica i lęki Co to jest klaustrofobia?

Klaustrofobia to jeden z rodzajów fobii specyficznych. Manifestuje się w postaci irracjonalnego lęku przed przebywaniem w małych, ciasnych pomieszczeniach. Klaustrofobia stanowi przeciwieństwo agorafobii – patologicznego lęku przed otwartymi...

Nerwica i lęki Zoofobia

Istnieje wiele rodzajów fobii. Pojawiają się nawet doniesienia o tak niezwykłych zaburzeniach lękowych, jak strach przed kwiatami (antofobia), przed liczbą „13” (triskaidekafobia) czy śniegiem (blanchofobia). Jednak do najbardziej...

Nerwica i lęki Lęk przed ciemnością

Lęk przed ciemnością należy do głównych lęków małych dzieci. Jest to lęk rozwojowy, z którego z czasem dziecko wyrasta i uczy się zasypiać bez konieczności palenia światła w pokoju przez całą noc. Niestety, niektórym lęk przed...

Ćwiczenia chronią przed paniką
Nerwica i lęki Ćwiczenia chronią przed paniką

Niektórzy ludzie wpadają w przerażenie w momencie, gdy pod wpływem stresu, kofeiny lub nawet ćwiczeń mocniej uderza im serce, mają zawroty głowy, ból brzucha, mokre dłonie lub brakuje im tchu. Właśnie u osób z takim zaburzeniem...

Nerwica i lęki Zespół Briqueta

Zespół Briqueta to dawna nazwa zaburzeń somatyzacyjnych. Zespół ten należy do zaburzeń nerwicowych występujących pod postacią somatyczną (ang. somatoform disorder), które zostały ujęte w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i...

Nerwica i lęki Psychalgia

Psychalgia to somatoformiczne zaburzenia bólowe (ang. somatoform pain disorder) albo inaczej bóle psychogenne. Występujące objawy bólowe nie dają się wyjaśnić, niestety, przyczynami somatycznymi i nie znajdują odzwierciedlenia w...

Nerwica i lęki Leki przeciwlękowe

Leki przeciwlękowe określa się zamiennie jako leki anksjolityczne, anksjolityki lub trankwilizatory. Ich działanie polega na redukcji uczucia lęku, niepokoju i napięcia psychicznego oraz objawów somatycznych, które towarzyszą tym stanom.

Nerwica i lęki Lęk separacyjny

Lęk separacyjny pojawia się u dzieci w okolicach ósmego miesiąca życia. Niemowlęta reagują niepokojem w sytuacji rozłąki z matką, która stanowi dla nich „przedłużenie” własnej osoby. Małe dzieci myślą, że istnieją tylko dzięki...

Nerwica i lęki Zaburzenia dysocjacyjne

Zaburzenia świadomości kojarzone są głównie z dziwnymi zachowaniami z pogranicza opętania, transu i histerii... Dysocjacja i konwersja należą do jednych z najostrzejszych mechanizmów obronnych w nerwicy. Człowiek popada w nie, gdy nie radzi...

Napad lęku
Nerwica i lęki Napad lęku

Zaburzenia lękowe są często występującymi dolegliwościami psychicznymi. Objawiają się pod różnymi postaciami, dezorganizującymi życie chorego. Wystąpienie u człowieka nerwicy wpływa na zmiany funkcji poznawczych, emocji oraz pojawienie się...

pokaż 10 następnych
Zamknij Załóż konto
Zamknij Logowanie

Nie masz konta? Załóż teraz

Zapomniałem hasło Przypomnij hasło

Zamknij

Wypełnij swoje dane

Ryzyko schorzeń często zależne jest od płci, wieku i wykonywanego zawodu

Wiek determinuje zarówno ryzyko schorzeń, jak i rodzaj leczenia

Dzięki informacji o Twojej lokalizacji i ubezpieczeniu, będziemy mogli zaproponować Ci najlepszych specjalistów i kliniki zajmujące się Twoim problemem

-

Dane kontaktowe potrzebne są nam do powiadomienia Cię o odpowiedziach specjalistów

Akceptuję regulamin zadawania pytań.
Cofnij