Anaplazmoza – przyczyny, objawy i leczenie

Anaplazmoza (łac. anaplasmosis), ściślej mówiąc ludzka anaplazmoza granulocytarna (ang. human granulocytic anaplasmosis, HGA), to ogólnoustrojowa choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze. Wywołują ją Gram-ujemne bakterie Anaplasma phagocytophilum.

To wewnątrzkomórkowe patogeny, które atakują krwinki białe, głównie granulocyty wielojądrzaste (granulocyty obojętnochłonne, neutrofile). Na anaplazmozę, znaną niegdyś jako ehrlichiozą granulocytarną, chorują zarówno ludzie, jak i zwierzęta. Zidentyfikowano ją na początku lat 90. XX wieku w USA.

Obecnie wiadomo, że przypadki HGA pokrywają się z występowaniem kleszczy z rodzaju Ixode. Teren ten obejmuje Amerykę Północną, Europę i Azję. Oznacza to, że anaplazmoza zwykle pojawia się na tych samych terenach co inne choroby odkleszczowe, takie jak borelioza z Lyme, babeszjoza czy kleszczowe zapalenie mózgu.

Co wiemy o Anaplasma phagocytophilum? Bakteria może bytować w organizmie kleszcza podczas jego przeobrażeń z larwy w nimfę i postać dorosłą. Głównym rezerwuarem choroby są gryzonie (myszy, nornice, ryjówki) oraz dzika zwierzyna płowa (jelenie, sarny).

Natomiast ludzie, podobnie jak konie, kozy i psy, są prawdopodobnie zakażani przypadkowo. W Polsce zgłaszane są jedynie pojedyncze przypadki anaplazmozy.

Ludzka anaplazmoza granulocytarna jest przenoszona przez kleszcze. Okres wylęgania się choroby waha się od 5 do 30 dni. Najczęściej wynosi 1–2 tygodni.

Po bliskim kontakcie z kleszczem, kiedy patogeny dostają się do organizmu człowieka czy zwierzęcia, Anaplasma phagocytophilum rozprzestrzenia się drogą naczyń krwionośnych i chłonnych. Atakuje krwinki białe, komórki układu krwiotwórczego oraz siateczkowo-śródbłonkowego.

Następnie pojawiają się okołonaczyniowe nacieki limfocytarne: w wątrobie, śledzionie, nerkach, sercu, oponach mózgowo-rdzeniowych i płucach. Wskutek rozpadu zakażonych komórek dochodzi do uwolnienia patogenów do krwi i wtórnego rozsiania zakażenia.

Zarówno przebieg choroby, jak i nasilenie objawów nie są charakterystyczne. Możliwy jest zarówno jej charakter bezobjawowy, jak i zakażenia zagrażające życiu (pojawia się sepsa z zaburzeniami czynności narządów).

Częstość zachorowań na anaplazmozę i ryzyko cięższego przebiegu choroby wzrasta wśród osób z osłabionym układem odpornościowym (osoby zakażone HIV, pacjenci po przeszczepieniu narządów) oraz ludzi w podeszłym wieku. Ciężki przebieg występuje także w przypadku licznych pogryzień przez kleszcze.

W większości przypadków anaplazmoza ma łagodny i samoograniczający się. Symptomy choroby są bardzo różne. Najczęściej to:

• dreszcze,
• bóle głowy, mięśni i stawów,
• wysoka gorączka (powyżej 39°C),
• nadmierne pocenie się,
• ogólne osłabienie,
• brak apetytu,
• nudności,
• wymioty,
• biegunka,
• bóle brzucha,
• powiększenie wątroby i śledziony,
• suchy kaszel, atypowe zapalenie płuc
• wysypka.

Powikłania są rzadkie i zwykle dotyczą osób zmagających się z różnymi problemami zdrowotnym. Gdy dojdzie do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, do wachlarza objawów dołącza sztywność karku i zaburzenia świadomości.

Inne możliwe powikłania to:

• porażenie nerwu twarzowego,
• neuropatia obwodowa,
• nerwobóle,
• małopłytkowość,
• zaburzenia krzepnięcia w postaci plamicy małopłytkowej,
• zespół ostrej niewydolności oddechowej,
• zapalenie mięśnia sercowego,
• niewydolność nerek,
• zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego (DIC),
• rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych,
• wtórne zakażenia grzybicze i wirusowe.

W przypadku podejrzenia anaplazmozy należy się zgłosić do lekarza, ponieważ chorobę leczy się za pomocą antybiotykoterapii. Lekiem z wyboru są antybiotyki z grupy tetracyklin, zwykle doksycyklina. Wspomagająco podaje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe.

Rozpoznanie stawia się na podstawie objawów klinicznych (kluczowy jest fakt ugryzienia przez kleszcza) oraz charakterystycznego wyniku morfologii krwi.

Podstawą diagnozy anaplazmozy jest wykrycie morul (wtrętów w krwinkach białych) w preparacie rozmazu krwi obwodowej lub szpiku kostnym barwionym metodą Wrighta lub Giemsy. Wykorzystuje się także immunoblotting, testy ELISA oraz metody PCR.