Cichy zabójca atakuje bez objawów. Poznaj te dwie liczby, by chronić serce

Wynik pomiaru składa się z dwóch wartości wyrażonych w milimetrach słupa rtęci (mmHg). Wyższa cyfra to ciśnienie skurczowe, generowane podczas skurczu serca i wyrzutu krwi do tętnic. Niższa wartość to ciśnienie rozkurczowe, odzwierciedlające nacisk krwi na ściany naczyń w rozkurczu między uderzeniami i napełnienia komór serca krwią.

Obie liczby niosą osobną informację. Ciśnienie skurczowe lepiej przewiduje ryzyko zawału oraz udaru u pacjentów po 50. roku życia. Natomiast rozkurczowe ma większe znaczenie u osób młodszych. Różnica między obiema wartościami to ciśnienie tętna - jej podwyższenie u osób starszych świadczy o postępującym sztywnieniu ścian tętnic.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia nadciśnienie tętnicze dotyczy około 1,4 miliarda dorosłych, z czego niemal połowa pozostaje niezdiagnozowana. Brak dolegliwości wynika z adaptacji układu nerwowego, który stopniowo przestawia próg reakcji, traktując patologiczne ciśnienie jako stan fizjologiczny.

Powszechne przekonanie, że wysokie ciśnienie zdradza ból głowy, zaczerwienienie twarzy lub krwawienie z nosa, nie znajduje potwierdzenia w badaniach. Objawy te, wraz z dusznością i zaburzeniami widzenia, manifestują się zazwyczaj dopiero podczas przełomu nadciśnieniowego (wartości powyżej 180/120 mmHg). Jedynym pewnym sposobem wykrycia schorzenia pozostaje regularny pomiar ciśnieniomierzem.

Za wartość optymalną uznaje się ciśnienie poniżej 120/80 mmHg. Zakres 120-129/80-84 określa się jako ciśnienie prawidłowe, a 130-139/85-89 - jako wysokie prawidłowe. Zgodnie z wytycznymi europejskimi nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się, gdy pomiary gabinetowe wynoszą co najmniej 140/90 mmHg. Klasyfikacja obejmuje trzy stopnie zaawansowania:

• łagodny (140-159/90-99 mmHg),
• umiarkowany (160-179/100-109 mmHg),
• ciężki (powyżej 180/110 mmHg).

Wytyczne amerykańskie obniżyły granicę rozpoznania do 130/80 mmHg.

Pojedynczy wysoki pomiar nie oznacza choroby. Rozpoznanie wymaga powtórzonych odczytów podczas kilku wizyt lub pomiaru domowego, gdzie przyjęty próg jest niższy i wynosi 135/85 mmHg.

Wiarygodny wynik wymaga przygotowania. Na 30 minut przed pomiarem należy zrezygnować z wysiłku fizycznego, spożywania kofeiny oraz palenia tytoniu. Bezpośrednio przed badaniem wskazany jest 5-minutowy odpoczynek w pozycji siedzącej. Pacjent powinien mieć podparte plecy, stopy płasko na podłożu, a ramię ułożone na wysokości serca. Mankiet należy zakładać wyłącznie na odsłoniętą skórę. Rozmowa w czasie procedury może podnieść wynik nawet o 10 mmHg.

Zaleca się wykonanie dwóch pomiarów w odstępie 1-2 minut i wyciągnięcie średniej. Kontrola domowa pozwala również wykluczyć syndrom podwyższonego ciśnienia wywołany stresem w gabinecie lekarskim.

Przewlekłe nadciśnienie wywołuje wielonarządowe powikłania naczyniowe. Zwiększony opór zmusza serce do intensywniejszej pracy, przez co mięsień lewej komory stopniowo się pogrubia, prowadząc z czasem do jego niewydolności. W tętnicach podwyższone ciśnienie przyspiesza rozwój blaszek miażdżycowych oraz podnosi ryzyko tętniaka aorty. W mózgu uszkadza drobne naczynia i grozi udarem niedokrwiennym lub krwotocznym.

W nerkach dochodzi do niszczenia kłębuszków nerkowych, co utrudnia filtrację i prowadzi do przewlekłej choroby nerek. Zmiany dotyczą również narządu wzroku - retinopatia nadciśnieniowa (uszkodzenie naczyń siatkówki) bywa często pierwszym sygnałem trwającego procesu chorobowego.

Niedociśnienie (hipotonię) rozpoznaje się przy wartościach poniżej 90/60 mmHg. U osób młodych i wysportowanych często jest to stan fizjologiczny, zmniejszający obciążenie układu krążenia. Interwencji wymaga sytuacja, gdy hipotonii towarzyszą objawy niedokrwienia ośrodkowego układu nerwowego, takie jak zawroty głowy, osłabienie, mroczki przed oczami oraz omdlenia.

Częstą postacią jest hipotonia ortostatyczna - nagły spadek ciśnienia po zmianie pozycji z leżącej na stojącą, wywołany odpływem krwi do dolnych partii ciała. Pomaga powolne wstawanie, nawodnienie oraz odpowiednia podaż sodu. Nagły, znaczny spadek ciśnienia z zimnym potem lub przyspieszonym tętnem wymaga pilnej pomocy, ponieważ grozi wstrząsem.

Potrzeba kontroli ciśnienia zależy od wieku oraz czynników ryzyka. Osoby młode z prawidłowymi wartościami powinny powtarzać pomiar co 3-5 lat. Po 40. roku życia lub przy nadwadze, cukrzycy oraz przy obciążeniach rodzinnych badanie należy wykonywać przynajmniej raz w roku.

Przy podwyższonych odczytach warto prowadzić pomiar domowy rano i wieczorem przez 7 dni przed wizytą, a wyniki zapisywać. Do lekarza należy zgłosić się, gdy wartości powtarzalnie przekraczają 140/90 mmHg lub gdy rosną mimo leczenia. Pilnej pomocy wymaga ból w klatce piersiowej, nagłe osłabienie połowy ciała, zaburzenia mowy oraz duszność. Takie objawy mogą świadczyć o trwającym zawale, udarze lub innym stanie nagłym.

Ciśnienie tętnicze to jeden z niewielu wskaźników zdrowia, który można sprawdzić samodzielnie w kilka minut. Znajomość własnych wartości oraz regularny pomiar dają kontrolę nad kondycją serca i naczyń, zanim pojawią się powikłania. Domowy ciśnieniomierz to jedno z najprostszych narzędzi profilaktyki. Nieprawidłowe wyniki zawsze warto omówić z lekarzem, ponieważ wczesna reakcja chroni przed niebezpieczeństwem.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1124431/
2. WHO, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
3. American College of Cardiology, https://www.acc.org/Latest-in-Cardiology/Articles/2024/02/05/11/43/2023-ESH-Hypertension-Guideline-Update
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8109470/
5. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK525980/
6. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499961/