Dwa ważne parametry. Zdradzą, w jakiej kondycji są nerki

Mocznik to końcowy produkt przemian białek. Powstaje głównie w wątrobie w tzw. cyklu mocznikowym, który "unieszkodliwia" toksyczny amoniak powstający podczas rozkładu aminokwasów. Następnie mocznik krąży we krwi i jest filtrowany przez nerki, a większość trafia do moczu.

Kwas moczowy jest natomiast produktem przemian puryn – związków obecnych w komórkach organizmu i w żywności. Część puryn pochodzi z diety, część z naturalnego rozpadu tkanek. Kwas moczowy również jest usuwany głównie przez nerki, ale jego nadmiar łatwiej tworzy kryształki.

W uproszczeniu:

• mocznik informuje przede wszystkim o "gospodarce azotowej" i pośrednio o nawodnieniu, podaży białka oraz filtracji nerkowej,
• kwas moczowy częściej kojarzy się z dną moczanową i ryzykiem odkładania kryształów (stawy, nerki), a jego poziom zależy od produkcji i wydalania.

To dlatego wysoki wynik jednego parametru nie oznacza automatycznie, że drugi też będzie nieprawidłowy.

Zobacz także: "Niszczy nerki Polaków". Choruje 4,7 mln, a tylko 5 proc. zna diagnozę

Kwas moczowy – gdy jest za wysoki, może prowadzić do dny moczanowej, kamicy nerkowej i uszkodzenia nerek, a bywa też związany z chorobami metabolicznymi. Do wzrostu mogą przyczyniać się też m.in. dieta bogata w puryny, alkohol oraz niektóre leki.

Gdy jest zbyt niski, również wymaga omówienia z lekarzem – czasem wiąże się z chorobami ogólnoustrojowymi, stanami zapalnymi lub zaburzeniami wchłaniania.

Mocznik – jeśli jest za wysoki, bardzo często wynika z odwodnienia lub pogorszenia filtracji nerkowej, ale wpływ ma też dieta wysokobiałkowa, krwawienia z przewodu pokarmowego, rozległe urazy czy ciężkie choroby ogólne.

Gdy jest zbyt niski, możliwe są m.in. problemy z wątrobą (mocznik powstaje w wątrobie), niedożywienie białkowe lub stany z "rozcieńczeniem" krwi.

Mocznik zwykle interpretuje się razem z kreatyniną i eGFR, bo sam jest parametrem bardziej "wrażliwym" na dietę i nawodnienie.

Badanie kwasu moczowego bywa pomocne m.in. przy:

• bólach i obrzękach stawów (zwłaszcza nagłych, nawracających),
• podejrzeniu dny moczanowej,
• kamicy nerkowej lub monitorowaniu chorób nerek.

Badanie mocznika częściej zleca się przy:

• podejrzeniu zaburzeń pracy nerek lub odwodnienia,
• monitorowaniu leczenia (np. w niewydolności nerek, podczas dializ),
• ocenie ogólnego stanu metabolicznego (zwykle w pakiecie badań).

Zobacz także: Na nerki chorują miliony Polaków. Co trzeci trafia do lekarza za późno

Poza mocznikiem i kwasem moczowym w ocenie funkcji nerek zwykle wykorzystuje się kreatyninę z wyliczeniem eGFR (szacunkowej filtracji kłębuszkowej) – to jeden z podstawowych "wskaźników wydolności" nerek.

Bardzo ważne jest też badanie ogólne moczu z oceną osadu, które może ujawnić m.in. białkomocz, krwinkomocz czy obecność wałeczków. Wczesne uszkodzenie nerek (np. w cukrzycy i nadciśnieniu) pomaga wychwycić oznaczenie albuminy w moczu (najczęściej jako wskaźnik albumina/kreatynina – ACR).

Przy podejrzeniu zakażenia wykonuje się posiew moczu, a w diagnostyce kamicy lub zaburzeń wydalania bywa przydatna zbiórka dobowa moczu (np. z oceną wydalania białka, wapnia, sodu, szczawianów).

Uzupełniająco lekarz może zlecić jonogram (sód, potas), gazometrię lub parametry równowagi kwasowo-zasadowej (przy niewydolności nerek), a w razie wskazań także USG nerek i dróg moczowych, które ocenia budowę narządów i ewentualny zastój moczu.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źrodło: WP abZdrowie, Ośrodek Diagnostyki Medycznej