Jak przyjmować najpopularniejsze leki bez recepty? Błędy mogą nas dużo kosztować

Leki z ibuprofenem

Ibuprofen to jeden z najczęściej wybieranych leków przeciwbólowych bez recepty –uchodzi za uniwersalny, bo sprawdza się m.in. przy bólu głowy, zęba, bólu miesiączkowym, mięśniowym oraz w gorączce.

U dorosłych zazwyczaj stosuje się 200–400 mg co 6–8 godzin, pamiętając, aby w samoleczeniu nie przekraczać zwykle 1200 mg na dobę.

Ważne jednak, by ibuprofenu nie łączyć z innymi lekami z grupy NLPZ (np. ketoprofenem, naproksenem czy diklofenakiem), ponieważ zwiększa to ryzyko działań niepożądanych.

Leki z naproksenem

Naproksen to NLPZ o dłuższym czasie działania, dlatego bywa dobrym wyborem wtedy, gdy ból utrzymuje się wiele godzin – na przykład przy bolesnych miesiączkach lub dolegliwościach ze strony układu ruchu – i wygodniej jest przyjmować lek rzadziej. U dorosłych typowo stosuje się 220 mg co 8–12 godzin, a w samoleczeniu nie powinno się zwykle przekraczać 660 mg na dobę.

Trzeba jednak pamiętać, że – podobnie jak inne NLPZ – naproksen może podrażniać przewód pokarmowy i obciążać nerki, zwłaszcza u osób starszych, odwodnionych lub z chorobami przewlekłymi.

Leki z ketoprofenem

Ketoprofen jest często wybierany, gdy ból jest silniejszy albo ma wyraźny komponent zapalny, na przykład przy bólu mięśni i stawów, dolegliwościach pourazowych czy czasem bólu zęba.

U części osób te leki, częściej niż inne NLPZ, powodują dolegliwości żołądkowe (zgagę, ból brzucha), dlatego szczególną ostrożność powinny zachować osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym lub chorobą wrzodową w wywiadzie.

Co istotne, preparaty ketoprofenu mogą różnić się dawką i schematem przyjmowania, kluczowe jest trzymanie się zaleceń z ulotki i nieprzedłużanie terapii bez potrzeby.

Leki z diklofenakiem

Diklofenak kojarzony jes głównie z leczeniem miejscowym, ponieważ często występuje w żelach i plastrach stosowanych na bolące miejsce, na przykład przy skręceniu, stłuczeniu, przeciążeniu czy bólu stawów o ograniczonym zasięgu. Taka forma bywa korzystna, bo zwykle mniej obciąża organizm niż tabletki i pozwala "uderzyć" dokładnie w obszar dolegliwości.

Przy stosowaniu leku nadal jednak należy zachować rozsądek: nie smarować dużych powierzchni, nie nakładać na uszkodzoną skórę i trzymać się czasu stosowania podanego w ulotce.

Leki z metamizolem

Metamizol bywa wybierany wtedy, gdy potrzebne jest mocniejsze działanie przeciwbólowe albo gdy dolegliwości mają charakter skurczowy. Lek działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, a dodatkowo wykazuje efekt rozkurczowy, dlatego może być pomocny w bólach kolkowych.

W praktyce sięga się po niego m.in. przy silniejszym bólu zęba, bólu po urazie oraz w bólach skurczowych (zależnie od ich przyczyny). U dorosłych typowo stosuje się 500–1000 mg co 6–8 godzin, pamiętając, aby nie przekraczać zwykle 4000 mg na dobę. Nie każdy jednak ma pełną świadomość, jak odpowiednio przyjmować ten lek.

W badaniu zaprezentowanym w artykule "Preparaty przeciwbólowe dostępne bez recepty – wygoda i bezpieczeń", opublikowanym w czasopiśmie "Ból", autorzy wskazali, że właśnie leki z metamizolem przysparzały najwięcej trudności przy określeniu właściwego dawkowania.

Leki z kwas acetylosalicylowym (aspiryna)

Kwas acetylosalicylowy (ASA) działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo. Lek bywa wybierany głównie przy bólu głowy, rzadziej w innych dolegliwościach.

Co ważne, preparat ma ważną właściwość: wpływa na płytki krwi, dlatego u części osób zwiększa skłonność do krwawień.

Szczególną ostrożność przy stosowaniu powinny zachować osoby z chorobą wrzodową, skłonnością do krwawień oraz przyjmujące leki przeciwkrzepliwe. U dzieci i nastolatków nie powinno się ich stosować na własną rękę – decyzja o podaniu należy do lekarza.

Zobacz także: Te leki są na wyczerpaniu. GIF wydał nowy komunikat o dostępności leków

Leki z paracetamolem

Paracetamol to jeden z najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych bez recepty i dla wielu osób stanowi pierwszy wybór przy bólu głowy, bólu zęba, dolegliwościach przeziębieniowych oraz gorączce. Działa głównie ośrodkowo, dlatego dobrze sprawdza się wtedy, gdy celem jest uśmierzenie bólu i obniżenie temperatury, natomiast nie jest typowym lekiem przeciwzapalnym, więc przy bólu z wyraźnym obrzękiem czy stanem zapalnym może okazać się mniej skuteczny niż NLPZ.

U dorosłych paracetamol zazwyczaj stosuje się w dawce 500–1000 mg co 4–6 godzin, pamiętając, aby nie przekraczać maksymalnej dawki dobowej podanej w ulotce (najczęściej 4 g na dobę, a w niektórych sytuacjach zaleca się mniej).

Szczególnie ważna jest kontrola łącznej ilości leku, bo paracetamol bywa składnikiem wielu preparatów złożonych np. na przeziębienie i łatwo niechcący zdublować dawkę.

Niestosowanie się do wskazań i zasad dawkowania leków przeciwbólowych bez recepty może mieć bardzo poważne konsekwencje – od niegroźnych dolegliwości po groźne zatrucia wymagające pilnej pomocy medycznej.

Eksperci wskazują, że najczęściej za takimi problemami stoi brak wiedzy.

"Z uwagi na problemy z określeniem bezpiecznej dawki, nikłym zasobem informacji na temat przyjmowanych preparatów, brakiem znajomości bezpiecznego łączenia leków, zasadne wydaje się wskazanie społeczeństwu konieczności konsultacji ze specjalistą przed zakupem i zażyciem leków, zarówno przeciwbólowych, jak i pozostałych dostępnych bez nadzoru farmaceutycznego" – zaznaczają autorzy tekstu opublikowanego w czasopiśmie "Ból".

Skutek bywa przewidywalny: przekroczona dawka dobowa, a wraz z nią rośnie ryzyko uszkodzenia narządów, w tym wątroby.

Nadużywanie NLPZ (np. ibuprofenu, ketoprofenu, naproksenu) zwiększa ryzyko podrażnienia i krwawienia z przewodu pokarmowego, może pogorszyć kontrolę ciśnienia tętniczego, nasilić niewydolność serca i obciążać nerki, zwłaszcza u osób starszych, odwodnionych lub przyjmujących leki moczopędne czy niektóre leki na nadciśnienie.

Do zatruć i powikłań prowadzi także łączenie leków na własną rękę z alkoholem – alkohol może nasilać toksyczność i zaburzać metabolizm, a w przypadku części substancji znacząco zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby lub krwawień.

Osobnym problemem jest "maskowanie" objawów: przewlekłe lub częste sięganie po środki przeciwbólowe może chwilowo wyciszać dolegliwości, ale jednocześnie opóźniać rozpoznanie przyczyny bólu, np. infekcji, stanu zapalnego czy choroby przewlekłej.

Jeśli ból wymaga kolejnych dawek przez kilka dni, regularnie nawraca albo towarzyszą mu objawy alarmowe (omdlenie, duszność, ból w klatce piersiowej, krwawienie z przewodu pokarmowego, silne wymioty, narastający ból brzucha), nie warto "dokładać" następnych tabletek – bezpieczniej jest przerwać samoleczenie i skonsultować się z lekarzem, bo w przypadku zatrucia czas reakcji ma znaczenie.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła:

1. "Preparaty przeciwbólowe dostępne bez recepty – wygoda i bezpieczeństwo czy ryzyko i nadużycie?, "Ból", 2020
2. Hematoonkologia.pl
3. Termedia
4. Kotlińska-Lemieszek A.: Praktyka kliniczna – przewodnik leczenia bólu. Farmakoterapia wielolekowa bólu przewlekłego – jakie analgetyki i koanalgetyki warto ze sobą łączyć, a jakich połączeń należy unikać. Med. Prakt., 2019; 11: 110–120