Jarząb pospolity – opis, odmiany, właściwości i zastosowanie
Jarząb pospolity, potocznie nazywany jarzębiną lub jarzębem zwyczajnym, należy do rodziny różowatych. Występuje w Europie, południowo-zachodniej Azji, na Kaukazie i zachodniej Syberii. Owoce jarzębiny wykorzystuje się w kuchni, medycynie naturalnej i kosmetyce, zawsze po wysuszeniu, przemrożeniu bądź zblanszowaniu. Jakie są wskazania do ich stosowania?
W tym artykule:
Co to jarząb pospolity?
Jarząb pospolity, inaczej jarząb zwyczajny czy jarzębina (Sorbus aucuparia L.) to gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny różowatych (Rosaceae). Rośnie w Europie, południowo-zachodniej Azji, zachodniej Syberii. Porasta lasy, zarośla i miedze, często bywa sadzony w parkach, alejach i ogrodach.
Choć jarzębina najlepiej odnajduje się na glebach przepuszczalnych i piaszczystych oraz w miejscach nasłonecznionych, jest bardzo tolerancyjna. Nie ma specjalnych wymagań środowiskowych. Dobrze znosi zanieczyszczone powietrze. Żyje nawet 100 lat.
Jak wygląda jarząb pospolity?
Kompot z jarzębiny
Jarzębina to drzewo lub krzew. Osiąga wysokość nawet 15 metrów. Jak wygląda? Ma gładką i jasną korę. Cechuje ją skrętoległe ulistnienie. Liście od spodu za młodu szaro owłosione. Na każdy składa się 9-15 listków ułożonych nieparzystopierzaście. Jesienią przebarwiają się na kolor od złotożółtego do żółtoczerwonego.
Roślina kwitnie od maja do czerwca. Drobne, żółtawobiałe kwiaty z okrągłymi płatkami i licznymi pręcikami w środku są zebrane w podbaldachy. Posiada także bardzo dekoracyjne, kuliste, pomarańczowe, czerwone owoce. Te pojawiają się od lipca do października. Obecne w nich nasiona są płaskie i wąskie o czerwonym zabarwieniu. Owoce są pożywieniem ptaków oraz zwierząt leśnych.
Zastosowanie jarzębu pospolitego
Jarząb pospolity to roślina miododajna i ozdobna, która odnajduje się także w kuchni i medycynie.
Jarząb pospolity w kuchni
Surowe owoce jarzębiny nie są jadalne z dwóch powodów. Po pierwsze mają gorzki i cierpki smak (tak działa sorbina). Po drugie są trujące (zawierają kwas parasorbowy). Po przemrożeniu, suszeniu czy blanszowaniu (zanurzeniu we wrzątku) tracą zarówno swój nieprzyjemny smak, jak i szkodliwe właściwości (kwas parasorbowy jest przekształcany w kwas sorbowy pozbawiony właściwości toksycznych).
Owoce jarzębu pospolitego są używane w postaci przetworów. Robi się z nich soki, dżemy, musy i marmolady, a także jarzębiak. Po usmażeniu z jabłkami stanowią doskonały dodatek do mięs. Zrywa się je przed przymrozkami, następnie suszy.
Jarząb pospolity w medycynie
Ponieważ owoce jarzębiny zawierają sporo karotenu, także witaminy C, E, P, K, B3, witaminę A, cukier, sorbozę, kwasy organiczne, garbniki i pektyny, są używane nie tylko w kuchni, ale i w celach prozdrowotnych.
Owoce jarzębiny – dzięki wysokiej zawartości karotenoidów – zalicza się do produktów witaminowanych. Okazuje się także, że mają działanie moczopędne oraz pozytywny wpływ na błony śluzowe i pracę układu pokarmowego. Z tego względu warto po nie sięgać przy różnych schorzeniach wątroby i pęcherzyka żółciowego, łagodnej miażdżycy, w nieżytach przewodu pokarmowego i biegunkach, zwłaszcza przewlekłych.
To jednak nie wszystko. Owoce jarzębiny wykorzystuje się nie tylko w leczeniu, ale i profilaktyce schorzeń dróg oddechowych (uzupełnia niedobory, zwłaszcza witaminy C, ma działanie wzmacniające organizm).
W lecznictwie mogą być również używane kwiaty jarzębny, które mają działanie napotne, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne, moczopędne, przeciwalergiczne, przeciwreumatyczne i przeciwobrzękowe. Sprawdzają się przy przeziębieniach, zapaleniu pęcherza, nieżycie żołądka i jelit, leczeniu przerostu gruczołu krokowego. Przetwory z kwiatów rozszerzają naczynia wieńcowe i oskrzela. Mogą działać wzmacniająco, a i wspomagać metabolizm.
Jarzębinę w celach leczniczych można przyjmować zarówno w postaci przetworów, jak i różnych produktów, takich jak suplementy diety, herbaty, napar, odwar, nalewki, do produkcji których wykorzystywany jest przede wszystkim susz oraz intrakt, czyli wyciąg alkoholowy.
Jarząb pospolity w kosmetyce
Napary i odwary z owoców jarzębiny można wykorzystać w pielęgnacji skóry suchej, zmęczonej i zmagającej się z niedoskonałościami i przebarwieniami.
Z kolei wodne wyciągi z kwiatów jarzębu pospolitego można stosować zewnętrznie w celu łagodzenia stanów zapalnych skóry i przebarwień. Koją również oczy, które są przemęczone bądź zmagają się z pieczeniem czy opuchlizną.
Skutki uboczne, środki ostrożności i przeciwwskazania
Spożywanie surowych owoców jarzębu pospolitego może wywołać wymioty i biegunkę. Warto także pamiętać, że nawet suszonych, mrożonych, blanszowanych owoców jarzębiny nie mogą spożywać osoby, u których rozpoznano:
- nadwrażliwość na roślinę,
- ciężkie choroby układu pokarmowego,
- poważne zaburzenia nerek,
- refluks żołądkowo-przełykowy.
Przeciwwskazanie stanowi także ciąża i okres karmienia piersią.
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
