L4 po nowemu. ZUS informuje o nowych przepisach, będą trzy etapy zmian

7 stycznia prezydent podpisał ustawę, która wprowadza korekty w zasadach zwolnień lekarskich, kontrolach ich wykorzystywania oraz w orzecznictwie ZUS. Kluczowe jest to, że zmiany nie wchodzą w życie jednego dnia, a będą wprowadzane etapami.

Część nowych przepisów zacznie obowiązywać dopiero za kilka miesięcy, a w mediach, jak podkreślają autorzy informacji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pojawiło się sporo skrótów i nieporozumień. Stad potrzeba wyjaśnienia nowych zasad.

Zobacz także: Za takie L4 nie dostaniesz ani grosza. ZUS weryfikuje zwolnienia lekarskie

Pierwszy pakiet zmian zacznie obowiązywać 27 stycznia 2026 r. i dotyczy głównie kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich. Chodzi o to, aby procedury były jaśniejsze, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł sprawniej zbierać informacje potrzebne lekarzowi orzecznikowi.

ZUS będzie miał jednoznacznie wskazane prawo do kontroli także zwolnień wystawianych z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Wprowadzono możliwość żądania od ubezpieczonego wyjaśnień i informacji, jeśli są potrzebne do sprawdzenia zwolnienia.

Doprecyzowano też, co ZUS może zrobić, gdy wykryje nieprawidłowości w wystawianiu L4. Między innymi pojawi się możliwość przekazywania odpowiednim jednostkom samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów danych oraz dokumentów zgromadzonych w postępowaniu kontrolnym – jeśli będzie to potrzebne w sprawie odpowiedzialności zawodowej.

Zmieni się również tryb odwołania od decyzji o cofnięciu upoważnienia do wystawiania zwolnień: zamiast odwołania do ministra będzie wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kolejny etap wchodzi w życie 13 kwietnia 2026 r. i to on budzi najwięcej emocji, bo dotyczy zachowania na zwolnieniu oraz zasad kontroli.

Najważniejsza informacja: nie zmienia się podstawowa reguła, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeśli w czasie L4 wykonuje pracę zarobkową.

Zmienia się natomiast sposób opisania drugiej przesłanki utraty zasiłku – będzie ona brzmiała bardziej precyzyjnie. Zasiłek przepadnie także wtedy, gdy osoba na zwolnieniu podejmie "aktywność niezgodną z celem zwolnienia".

Ustawa wprowadza definicje, które mają ograniczyć domysły i wyeliminować błędne interpretacje. "Praca zarobkowa" powodująca utratę zasiłku to każda czynność o charakterze zarobkowym – niezależnie od tego, czy wynika z umowy o pracę, zlecenia czy innej podstawy. Wyjątkiem mają być czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Ważne zastrzeżenie: istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.

"Aktywność niezgodna z celem zwolnienia" to działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie albo rekonwalescencję. Z definicji wyłączono zwykłe czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalne wynikające z istotnych okoliczności.

Celem tych zapisów ma być doprecyzowanie, kiedy ubezpieczony naprawdę ryzykuje utratę świadczenia, a kiedy wykonuje normalne czynności, które nie powinny być automatycznie uznane za nadużycie.

Kontrole nadal będą mogli prowadzić zarówno płatnicy składek uprawnieni do wypłaty zasiłków, jak i ZUS. W przepisach wyraźnie wskazano, że dotyczy to zwolnień z powodu choroby oraz z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Doprecyzowano też, że kontrolą mogą być objęte osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Kontrolerzy zyskają prawo do:

• legitymowania osoby kontrolowanej, aby ustalić tożsamość,

• wstępu do miejsca kontroli,

• zbierania informacji nie tylko od ubezpieczonego, ale też od płatnika składek i lekarza leczącego.

W założeniu ma to uporządkować zasady kontroli i zmniejszyć spory o to, co wolno kontrolerowi.

Zobacz także: Nowe kontrole ZUS od 1 stycznia. Nie tylko L4, ale też zasiłek opiekuńczy

Ustawa przewiduje też modyfikacje w sposobie organizacji orzecznictwa w ZUS. Pojawić ma się możliwość, aby w określonych sprawach orzeczenia wydawali także specjaliści wykonujący samodzielne zawody medyczne:

• fizjoterapeuci – w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS,

• pielęgniarki i pielęgniarze – w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zmieni się też podejście do kwalifikacji lekarzy orzeczników: obok specjalistów będą mogli orzekać także lekarze w trakcie specjalizacji w określonej dziedzinie lub z co najmniej pięcioletnim stażem wykonywania zawodu. Jednocześnie osoby pełniące funkcje nadzorcze w orzecznictwie mają mieć tytuł specjalisty w dziedzinie przydatnej w orzecznictwie.

Uelastycznione zostaną także formy współpracy – część kadry będzie mogła pracować na umowie o pracę albo na umowie o świadczenie usług (z pewnymi wyjątkami dla stanowisk nadzorczych). Zmienią się również zasady ustalania wynagrodzeń – mają być oparte o mnożniki przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa GUS w "Monitorze Polskim", a szczegóły ma wskazać rozporządzenie.

Ostatni, duży etap zmian przewidziano na 1 stycznia 2027 r. i obejmuje m.in. wystawianie e-ZLA, gdy ktoś podlega ubezpieczeniom z kilku tytułów (np. ma dwie prace lub pracę i zlecenie).

Do 1 stycznia 2027 r. obowiązuje zasada, że niezdolność do pracy dotyczy każdego tytułu ubezpieczenia, więc zwolnienie powinno być wystawione osobno "na każde miejsce". Nowość polega na tym, że lekarz – na żądanie ubezpieczonego – nie będzie miał obowiązku wystawiania zwolnienia z określonego tytułu, jeśli praca w danym miejscu może być wykonywana ze względu na jej charakter. W takiej sytuacji ubezpieczony ma obowiązek poinformować płatnika składek o okresie zwolnienia z innego tytułu.

W tym samym terminie mają wejść też jednolite regulacje dotyczące zasad i trybu wydawania orzeczeń: częściej jednoosobowo, z możliwością e-wizyt, w formie elektronicznej oraz z określonymi terminami (maksymalnie 30 dni) i możliwością ponaglenia. Doprecyzowane mają być też zasady dostępu ZUS do dokumentacji medycznej, w tym termin jej udostępnienia (14 dni od wniosku).

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. ZUS