Naturalny "bloker" węglowodanów? Prawda o morwie białej

Morwa biała to drzewo z gatunku Morus alba, uprawiane w Azji, ale też w Europie. W suplementach wykorzystuje się głównie liście, ponieważ zawierają 1-deoksynojirimycynę (DNJ), czyli związek wpływający na aktywność enzymów trawiennych. Liście dostarczają też flawonoidy, kwas chlorogenowy oraz niewielkie ilości błonnika.

Świeże owoce mają około 50 kalorii w 100 gramach i zawierają głównie węglowodany proste oraz niewielką ilość witaminy C oraz żelaza, ale już nie mają takiej mocy. W produktach handlowych najważniejsza jest standaryzacja ekstraktu, ponieważ zawartość DNJ między preparatami może różnić się nawet kilkukrotnie.

Określenie "blokowanie" węglowodanów jest solidnym uproszczeniem, mimo że substancje obecne w liściach morwy są w stanie hamować aktywność alfa-glukozydazy, czyli enzymu jelitowego odpowiedzialnego za rozkład skrobi i sacharozy do glukozy.

Jeśli ten proces zwalnia, glukoza pojawia się we krwi wolniej i szczyt glikemii po posiłku przez to może być niższy. Nie brzmi to jak blokada tylko pewnego rodzaju spowolnienie. Część węglowodanów w dalszym ciągu jest strawiona, tylko w dłuższym czasie. Efekt zależy od dawki ekstraktu, ilości skrobi w posiłku oraz indywidualnej reakcji organizmu.

Badania kliniczne z udziałem ludzi wskazują, że standaryzowany ekstrakt z liści morwy może obniżać poposiłkowy wzrost glukozy oraz insuliny, głównie po posiłkach bogatych w skrobię. W części prac notowano niższy szczytowy poziom glukozy po posiłku oraz mniejszą całkowitą odpowiedź glikemiczną, czyli mniejszy łączny wzrost i czas utrzymywania się podwyższonego stężenia cukru we krwi.

Efekt zwykle jest umiarkowany i zależy od dawki, zwykle rzędu kilkuset miligramów ekstraktu przyjętego przed posiłkiem. Dane dotyczą głównie krótkiego okresu. Brakuje solidnych dowodów, że sama morwa prowadzi do trwałej redukcji masy ciała.

W odniesieniu do odchudzania morwa biała nie działa jak pogromca tkanki tłuszczowej. Jeśli masa ciała ma się zmniejszyć, najważniejszy jest do tego ujemny bilans energetyczny, czyli spożywanie mniej kalorii, niż wynosi własne zapotrzebowanie.

Spowolnienie wchłaniania części węglowodanów może w niektórych przypadkach łagodzić nagłe skoki apetytu po posiłku skupionym na skrobi, jednak efekt ten jest umiarkowany. Przy insulinooporności, czyli przy obniżonej wrażliwości tkanek na insulinę, stabilniejsza glikemia jest korzystna, ale morwa nie zastępuje zmiany diety, redukcji masy ciała oraz leczenia zaleconego przez lekarza.

Morwa biała najczęściej do znalezienia jest w kapsułkach z ekstraktem z liści, tabletkach oraz w suszu do zaparzania. W badaniach klinicznych stosowano zwykle standaryzowane ekstrakty w dawkach rzędu około 250 do 500 miligramów przyjmowanych przed posiłkiem zawierającym większe ilości skrobi.

Najważniejsza jest zawartość 1-deoksynojirimycyny, czyli substancji aktywnej, ponieważ jej ilość jest w stanie ogromnie się różnić między preparatami. Napary z liści zawierają zmienne stężenia związków czynnych, dlatego ich działanie może być mniej przewidywalne. Owoce nie są źródłem porównywalnym do liści względem ilości tych związków.

U większości zdrowych dorosłych ekstrakt z liści morwy jest dobrze tolerowany w dawkach stosowanych w badaniach, jednak mogą pojawić się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Należą do nich:

• wzdęcia,
• uczucie dyskomfortu w jelitach,
• luźniejsze stolce.

Objawy te wynikają z opóźnionego trawienia części węglowodanów. Osoby przyjmujące leki obniżające glikemię powinny zachować ostrożność, ponieważ połączenie działania może prowadzić do nadmiernego spadku cukru we krwi. Brakuje solidnych danych dotyczących bezpieczeństwa w ciąży oraz podczas karmienia piersią, dlatego w tych okresach nie zaleca się samodzielnej suplementacji.

Najczęstsze uproszczenie polega na traktowaniu morwy jak tarczy, która niszczy kalorie z pieczywa oraz makaronu. To nie jest zgodne z wiedzą o metabolizmie. Nawet jeśli tempo rozkładu skrobi ulegnie spowolnieniu, energia z większości węglowodanów w dalszym ciągu jest przyswajana.

Czasami pojawia się też przekonanie, że suplement "naprawi" skutki diety zawierającej solidne ilości cukrów prostych. Niestety i w tym przypadku brakuje dosadnych dowodów. Kontrola masy ciała oraz poprawa parametrów metabolicznych zależy przede wszystkim od całkowitej ilości spożywanej energii, jakości diety oraz poziomu aktywności fizycznej.

Morwa biała ma predyspozycje do tego, by wpływać na tempo trawienia węglowodanów i łagodzić poposiłkowe wahania glukozy, jednak nie jest rozwiązaniem, które wyniszczy kalorie albo zastąpi zmianę stylu życia. Jej rola może być jedynie uzupełniająca. Jeśli ktoś rozważa suplementację, powinien patrzeć na nią jak na element szerszej strategii żywieniowej opartej na kontroli energii, jakości produktów oraz regularnym ruchu.

Źródła:

1. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8047566/
2. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9152381/
3. Frontiers in Clinical Diabetes and Healthcare, https://www.frontiersin.org/journals/clinical-diabetes-and-healthcare/articles/10.3389/fcdhc.2024.1395688/full