Nie tylko na nerwy. Korzyści dla jelit, ochrona przed cukrzycą

Melisa lekarska to roślina zielna, której liście zawierają olejki eteryczne związków takich jak cytral oraz citronellal. Może też pochwalić się kwasem rozmarynowym, czyli związkiem fenolowym z działaniem antyoksydacyjnym.

Susz z melisy dostarcza bardzo mało energii, zwykle mniej niż 5 kcal na szklankę naparu, dlatego nie wpływa praktycznie w ogóle na bilans kaloryczny. W liściach znajdują się też niewielkie ilości minerałów, głównie potasu oraz wapnia, a także śladowe ilości witaminy C.

Warto wiedzieć, że świeże liście zawierają więcej olejków eterycznych niż suszone, dlatego napar ze świeżego surowca jest intensywniejszy w smaku i aromacie. Najwięcej aktywnych związków emigruje do naparu wtedy, gdy parzy się go pod przykryciem przez kilka minut, ponieważ w ten sposób ogranicza się ich straty.

Związki obecne w melisie są w stanie oddziaływać na układ nerwowy poprzez wpływ na przekaźniki takie jak GABA. GABA to neuroprzekaźnik związany właśnie z uczuciem wyciszenia. Napar jest też stosowany przy napięciu psychicznym, problemach z zasypianiem oraz przy uczuciu rozdrażnienia, choć jego działanie jest łagodne i nie zastępuje leczenia.

Melisa działa najlepiej wtedy, gdy pojawia się regularnie w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Najlepszy na nią moment przypada w drugiej części dnia, ponieważ organizm wtedy stopniowo wycisza się przed odpoczynkiem, a przynajmniej powinien to robić. Zbyt duże ilości mogą nasilać senność i obniżać koncentrację, dlatego w ciągu dnia lepiej zachować rozwagę. Warto też pamiętać, że reakcja organizmu jest indywidualna i nie każdy odczuje ten sam poziom wyciszenia.

Melisa czasami jest też stosowana przy dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego, ponieważ jej składniki mogą działać rozkurczowo na mięśnie jelit, czyli zmniejszać ich napięcie i tym samym uczucie dyskomfortu. Za takie działanie odpowiadają przede wszystkim olejki eteryczne oraz kwas rozmarynowy, którym przypisuje się wpływ na zmniejszenie napięcia w obrębie przewodu pokarmowego.

Dlatego ten napar proponuje się po obfitych posiłkach, gdy występują wzdęcia lub uczucie pełności, a także przy łagodnych skurczach brzucha. Nie wpływa bezpośrednio na trawienie tłuszczów, białka ani węglowodanów, ale może pośrednio poprawiać komfort pracy jelit. Wiele osób zauważa po nim lepsze samopoczucie po posiłku, choć efekt zależy od indywidualnej reakcji organizmu.

Melisa zawiera związki z działaniem antyoksydacyjnym, czyli takie, które są w stanie ograniczać stres oksydacyjny. Stres oksydacyjny to proces związany z nadmiarem wolnych rodników w organizmie, przez który np. szybciej się starzejemy. Do tych związków należą głównie polifenole oraz kwas rozmarynowy, a ich ilość zależy od jakości surowca i sposobu parzenia.

Warto jednak mieć na względzie, że żywność taka jak warzywa i owoce dostarcza tych związków znacznie więcej, dlatego działanie melisy ma raczej uzupełniający wymiar. Pojawiają się też obserwacje dotyczące łagodnego wpływu na procesy zapalne, ale nie są to efekty porównywalne do działania leków i nie powinny być tak traktowane.

Regularne picie może być ciekawym elementem codziennej diety, jednak ważniejsze dla równowagi oksydacyjnej są ogólny sposób żywienia oraz styl życia.

Warto również pamiętać o zewnętrznym zastosowaniu melisy, które jest jednym z najlepiej udokumentowanych medycznie kierunków jej wykorzystania. Kwas rozmarynowy oraz zawarte w roślinie polifenole wykazują silne działanie przeciwwirusowe, szczególnie wobec wirusa opryszczki (Herpes simplex).

Składniki te blokują przyleganie wirusa do komórek organizmu i hamują jego namnażanie. Z tego powodu okłady z mocnego naparu z melisy lub stosowanie maści z jej ekstraktem to sprawdzony sposób na przyspieszenie gojenia zmian skórnych oraz złagodzenie pieczenia i swędzenia towarzyszących opryszczce.

Pojawiają się badania, które sugerują, że melisa może wpływać na gospodarkę glukozową, czyli na sposób regulacji poziomu cukru we krwi. Dotyczy to głównie ekstraktów z wyższym stężeniem, a nie zwykłego naparu. Herbata z melisy dostarcza śladowe ilości energii, zwykle poniżej 5 kcal na porcję, nie zawiera cukru ani tłuszczu i nie powoduje gwałtownych zmian glikemii. Może być więc wartościowym wyborem dla osób kontrolujących poziom cukru, tym bardziej, gdy zastępuje słodzone napoje.

Często mówi się, że wpływa na metabolizm, ale dowody są na razie ograniczone i nie są podstawą do jednoznacznych wniosków. Tak naprawdę, ważniejsza dla regulacji cukru jest całodzienna dieta, ilość błonnika oraz aktywność fizyczna.

Aby uzyskać więcej związków aktywnych, warto zalać susz wodą o temperaturze około 90-95 st. C i parzyć pod przykryciem przez 5-10 minut, ponieważ taki sposób ogranicza ulatnianie olejków eterycznych. Standardowa porcja to około 1-2 g suszu na 200-250 ml wody, czyli mniej więcej jedna łyżeczka na filiżankę. Dłuższe parzenie nie zwiększa zbytnio zawartości składników, a może za to pogorszyć smak.

Świeże liście zawierają więcej olejków, dlatego napar z nich jest bardziej aromatyczny, choć trudniej je zakupić poza sezonem. Warto pić melisę regularnie, ale w umiarkowanych ilościach, zwykle 1-2 filiżanki dziennie. Należy unikać zalewania wrzątkiem oraz pozostawiania naparu odkrytego, ponieważ obniża to zawartość dużej ilości związków.

Melisa jest uznawana za bezpieczną w przeciętnych ilościach, ale przy większym spożyciu może nasilać senność oraz obniżać czujność, dlatego wypicie jej przed prowadzeniem samochodu lub pracą wymagającą koncentracji nie jest najlepszym pomysłem.

Osoby przyjmujące leki uspokajające, nasenne lub przeciwlękowe powinny zachować ostrożność, ponieważ działanie może się zsumować. Warto wiedzieć również, że melisa może potęgować działanie leków stosowanych do znieczulenia ogólnego. Dlatego zaleca się odstawienie jej na co najmniej 2 tygodnie przed planowanym zabiegiem operacyjnym.

W przypadku chorób tarczycy pojawiają się wątpliwości dotyczące wpływu na hormony, ale dowody na ten moment są ograniczone i nie podsuwają jednoznacznych wniosków. Często jednak zaleca się, by osoby z niedoczynnością tarczycy lub chorobą Hashimoto unikały melisy lub piły ją bardzo rzadko, ponieważ może ona nasilać objawy choroby lub wpływać na skuteczność przyjmowanej lewotyroksyny.

Napar nie zawiera wielu kalorii ani makroskładników, dlatego nie wpływa na bilans energetyczny, ale zdarza się, że wywołuje dyskomfort żołądkowy przy bardzo dużych ilościach. W ciąży i podczas karmienia piersią zaleca się rozwagę oraz konsultację z lekarzem, ponieważ brakuje jednoznacznych danych dotyczących bezpieczeństwa przy wyższych dawkach.

Melisa to roślina z szerokim, choć łagodnym działaniem, które mocno wykracza poza wieczorne wyciszenie. Najlepiej traktować ją jak element codziennej rutyny, a nie szybkie rozwiązanie konkretnego problemu. Regularne stosowanie w rozsądnych ilościach na swój sposób uzupełnia dietę, jednak efekt zawsze zależy od całego stylu życia oraz indywidualnej reakcji organizmu.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8998931/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11510126/
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6653806/
4. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30681971/