Nie zawiera kofeiny, a daje coś innego. Jak kawa zbożowa działa na organizm?

Kawa zbożowa to napój powstający z prażonych ziaren zbóż, najczęściej jęczmienia oraz żyta. Bardzo często jej skład wzbogaca się o prażony korzeń cykorii, który odpowiada za lekko gorzkawy smak i ciemniejszy kolor. W trakcie obróbki termicznej ziaren zachodzi tzw. reakcja Maillarda. To proces, który tworzy charakterystyczny aromat i smak podobny do klasycznej kawy, mimo że nie ma w niej ziaren kawowca.

W suchej mieszance dominują węglowodany, jednak po zaparzeniu napój zawiera zaledwie 2 do 5 kcal na 100 ml. Jeśli produkt zawiera cykorię, staje się też źródłem inuliny, czyli rozpuszczalnego błonnika. Ta frakcja nie jest trawiona w jelicie cienkim i trafia do jelita grubego, gdzie przyczynia się do wielu ważnych mechanizmów pokarmowych.

W kawie zbożowej poza podstawowymi składnikami pojawiają się też minerały, o których rzadko się wspomina, ponieważ część z nich pojawia się w naparze jedynie w niewielkich ilościach. W 100 ml można znaleźć śladowe ilości potasu, magnezu oraz fosforu.

Dodatkowo proces prażenia zbóż stymuluje powstawanie melanoidyn. Związki te nie tylko odpowiadają za kolor napoju, ale wykazują działanie antyoksydacyjne. Oznacza to, że pomagają neutralizować wolne rodniki odpowiedzialne za stres oksydacyjny i przedwczesne starzenie się komórek. Warto jednak wiedzieć, że ich ilość zależy od stopnia prażenia oraz składu mieszanki, dlatego różnice między produktami mogą być spore.

Brak kofeiny sprawia, że kawa zbożowa nie pobudza układu nerwowego, czyli nie przyspiesza pracy serca ani nie podnosi ciśnienia w taki sposób jak klasyczna kawa. Po wypiciu nie pojawia się nagły wyrzut adrenaliny i kortyzolu ani późniejszy spadek, który u wielu osób skutkuje zmęczeniem lub rozdrażnieniem.

Wynika to z tego, że kofeina blokuje adenozynę, związek odpowiadający za uczucie senności, a w przypadku kawy zbożowej ten mechanizm nie występuje. Przekłada się to na stabilniejsze samopoczucie w ciągu dnia oraz brak problemów z zasypianiem, nawet jeśli napój zostanie wypity wieczorem.

Wpływ na jelita wynika głównie z obecności błonnika rozpuszczalnego, który nie jest trawiony w żołądku i jelicie cienkim, tylko trafia praktycznie nienaruszony do jelita grubego. Tam staje się pokarmem dla bakterii jelitowych, czyli mikrobioty, co poprawia regularność wypróżnień oraz daje szansę na sprawniejszą pracę jelit.

Zdarza się, że picie kawy zbożowej zmniejsza uczucie ciężkości po posiłku oraz poprawia komfort trawienia. Należy jednak pamiętać, że efekt ten staje się w pełni odczuwalny przy regularnym spożywaniu naparu w kontekście zbilansowanej diety.

Osoby ze szczególnie wrażliwym układem pokarmowym (np. w ostrej fazie SIBO) mogą początkowo odczuwać delikatne wzdęcia po spożyciu inuliny. W takich przypadkach warto zacząć od mniejszych porcji, dając mikrobiomowi czas na adaptację.

Kawa zbożowa nie podnosi energii w sposób szybki i intensywny, ponieważ nie zawiera kofeiny, ale mimo to zdarza się odczuwalne lekkie ożywienie. Wynika to z kilku prostych mechanizmów, które działają równolegle. Ciepły napój poprawia nawodnienie, a już nawet niewielkie odwodnienie obniża koncentrację i wzmacnia zmęczenie.

Dodatkowo, jeśli pijemy kawę zbożową w tradycyjny sposób - z dodatkiem mleka lub napoju roślinnego oraz miodu - dostarczamy organizmowi porcję łatwo przyswajalnych węglowodanów. To realne paliwo kaloryczne, które naturalnie stawia na nogi, bez konieczności sztucznego pobudzania układu nerwowego kofeiną.

Kawę zbożową warto rozważyć w sytuacjach, gdy ograniczenie kofeiny jest ważne dla codziennego funkcjonowania. Do takich sytuacji należą m.in.:

• trudności z zasypianiem, ciągłe rozdrażnienie lub skutki uboczne związane z nadmiarem kofeiny,
• redukcja kofeiny - kawa zbożowa jest idealnym rozwiązaniem dla osób, które chcą ograniczyć picie kawy, zachowując rytuał picia ciepłego, aromatycznego napoju,
• problemy żołądkowe - napar nie jest tak kwaśny jak tradycyjna kawa i jest przez to lepiej tolerowany,
• ciąża i karmienie piersią - wysokie dawki kofeiny są niewskazane ze względu na zdrowie dziecka.

Przy wyborze warto sprawdzić skład, ponieważ część produktów zawiera dodatki, które zmieniają wartość odżywczą, takie jak śmietanka, cukier lub aromaty. Najlepsze są krótkie składy oparte na zbożach oraz ewentualnie cykorii, bez dosładzania.

Trzeba też pamiętać, że większość kaw zbożowych zawiera gluten, czyli białko obecne w pszenicy, jęczmieniu oraz życie, więc nie jest to odpowiedni produkt dla osób z celiakią, chorobą Dühringa lub nietolerancją glutenu. Na szczęście na rynku dostępne są bezpieczne, certyfikowane wersje bezglutenowe produkowane wyłącznie z prażonego korzenia cykorii, żołędzi, gryki lub kukurydzy.

Kawa zbożowa nie zastąpi klasycznej kawy pod względem pobudzenia, ale daje coś innego i dla wielu osób ma to dużą wartość. Pozbawiona kofeiny, broni się unikalnym profilem prozdrowotnym - wspiera mikrobiom jelitowy, ułatwia bezpieczną rezygnację ze stymulantów i doskonale nawadnia. Wprowadzona na stałe do codziennego menu, zwłaszcza w drugiej połowie dnia, stanowi smaczny, bezpieczny i naturalny element nowoczesnej diety profilaktycznej.

Źródła:

1. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, https://www.ptfarm.pl/pub/File/bromatologia_2011/3/625-629.pdf
2. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35833477/
3. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34833893/