Niszczy naczynia mózgu i zabiera pamięć. Długo nie daje objawów

Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia, nadciśnienie tętnicze dotyczy około 10 milionów dorosłych Polaków, czyli niemal co trzeciej osoby. Wielu chorych przez długi czas nie ma świadomości, że zmaga się z chorobą, ponieważ nadciśnienie we wczesnym stadium często nie daje wyraźnych objawów. Nie boli, nie powoduje charakterystycznych dolegliwości, a mimo to może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Dlatego podstawą wykrywania i monitorowania nadciśnienia są regularne pomiary ciśnienia krwi.

Eksperci podkreślają, że nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się wówczas, gdy wartości ciśnienia krwi osiągają lub przekraczają 140/90 mm Hg w pomiarach wykonanych kilkukrotnie, w różnych dniach. Warto pamiętać, że jednorazowy podwyższony wynik nie jest jeszcze podstawą do postawienia diagnozy. Stanowi jednak sygnał ostrzegawczy i wymaga dalszej obserwacji oraz konsultacji z lekarzem.

Nie bez powodu nadciśnienie tętnicze bywa określane mianem "cichego zabójcy". Występuje ono wtedy, gdy krew przez dłuższy czas wywiera zbyt duży nacisk na ściany tętnic. W efekcie serce musi pracować intensywniej, aby pompować krew do wszystkich narządów. Zwiększa to ryzyko groźnych powikłań, takich jak zawał serca czy udar mózgu.

Coraz więcej badań wskazuje jednak, że nadciśnienie może wpływać również na funkcjonowanie mózgu. Nieleczone przez lata, stopniowo uszkadza drobne naczynia krwionośne, co może prowadzić do pogorszenia pamięci, trudności z koncentracją, spowolnienia procesów myślowych oraz problemów z planowaniem i organizacją codziennych obowiązków.

Za związek między nadciśnieniem a pogorszeniem funkcji poznawczych odpowiadają przede wszystkim zmiany zachodzące w naczyniach krwionośnych, zaopatrujących mózg. Do prawidłowego działania potrzebuje on bowiem stałego dopływu tlenu i składników odżywczych.

Jeżeli przez zbyt długi czas mamy za wysokie ciśnienie, ściany naczyń krwionośnych stają się sztywniejsze, łatwiej ulegają uszkodzeniom i tracą swoją sprawność. Taki stan może prowadzić do zaburzeń mikrokrążenia, czyli przepływu krwi w najmniejszych naczyniach. Nie oznacza to jednak, że od razu dochodzi do udaru mózgu. Zmiany te rozwijają się zwykle stopniowo i przez długi czas mogą nie dawać wyraźnych objawów.

Z czasem zaczynają jednak negatywnie wpływać na pamięć, koncentrację, szybkość myślenia lub zdolność planowania. To właśnie dlatego nadciśnienie tętnicze uznawane jest nie tylko za chorobę układu krążenia, ale również za jeden z czynników ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych.

Potwierdzają to wyniki badania "Midlife blood pressure is associated with the severity of white matter hyperintensities", opublikowanego w 2021 r. w European Heart Journal. Analiza danych ponad 37 tys. uczestników projektu UK Biobank wykazała, że wyższe ciśnienie tętnicze w średnim wieku wiązało się z większym nasileniem zmian w istocie białej mózgu. Co istotne, zależność tę obserwowano również przy wartościach ciśnienia niższych niż 140/90 mm Hg.

Z kolei badanie SPRINT MIND, opublikowane w 2019 r. na łamach JAMA, wskazuje, że skuteczna kontrola ciśnienia może wspierać ochronę funkcji poznawczych. Naukowcy zaobserwowali, że osoby objęte intensywniejszym leczeniem rzadziej rozwijały łagodne zaburzenia poznawcze, które są uznawane za jeden z czynników zwiększających ryzyko demencji w przyszłości.

Trudności z koncentracją zdarzają się każdemu i mogą mieć bardzo różnorodne przyczyny. Zaburzenia pamięci również nie muszą od razu oznaczać choroby mózgu. Często winowajcą jest nieodpowiedni styl życia: niedobór snu lub jego niska jakość, przemęczenie, niewłaściwa dieta, przewlekły stres, problemy hormonalne (zwłaszcza związane z pracą tarczycy), a także przyjmowanie niektórych leków.

Niepokój powinny wzbudzić:

• częste problemy z dobieraniem słów,
• trudności z dokończeniem rozpoczętego zdania,
• zapominanie o codziennych obowiązkach,
• rozdrażnienie,
• bóle i zawroty głowy,
• kłopoty z utrzymaniem równowagi,
• nagłe pogorszenie wzroku.

Pilnej pomocy medycznej wymagają natomiast zaburzenia mowy, ból w klatce piersiowej, osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie ciała, dezorientacja oraz opadnięcie kącika ust.

Nadciśnienia nie warto bagatelizować. Regularne pomiary ciśnienia, konsultacje z lekarzem oraz zdrowy styl życia mogą pomóc ograniczyć ryzyko powikłań dotyczących nie tylko serca i naczyń krwionośnych, ale również mózgu.

Źródła:

1. NLM, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15177527/
2. American Heart Association, https://www.heart.org/en/news/2020/12/14/high-blood-pressure-speeds-cognitive-decline-for-middle-aged-and-older-adults
3. AHAIASA Journals, https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/HYPERTENSIONAHA.123.21356
4. The Lancet, https://www.thelancet.com/journals/laneur/article/PIIS1474-4422 proc.2821 proc.2900248-9/abstract