Nowe ustalenia ws. leków na cholesterol. "Teraz możemy być pewni"

Statyny od lat należą do najczęściej przepisywanych leków na świecie. Są tanie i skuteczne: obniżają poziom "złego" cholesterolu LDL, a co za tym idzie – znacząco zmniejszają ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Mimo to wokół tej terapii narosło sporo lęków, które sprawiają, że część pacjentów w ogóle nie chce zaczynać leczenia albo je przerywa.

Tymczasem najnowsze dane opublikowane w "The Lancet" podważają wiele popularnych obaw. Zespół kierowany przez dr Christinę Reith z University of Oxford przeanalizował 19 randomizowanych badań kontrolowanych, obejmujących łącznie około 120 tysięcy uczestników, obserwowanych średnio przez 4,5 roku. Naukowcy porównali pięć najczęściej stosowanych statyn z placebo, skupiając się na tym, jak często występowały zgłaszane działania niepożądane.

Wynik? Spośród 66 analizowanych skutków ubocznych statyny nie wyglądały na przyczynę aż 62. Innymi słowy: takie dolegliwości jak zawroty głowy, zmęczenie, bóle głowy czy pogorszenie pamięci pojawiały się z podobną częstością u osób biorących placebo. To może wskazywać na tzw. efekt nocebo – sytuację, w której samo oczekiwanie szkody zwiększa prawdopodobieństwo odczuwania objawów.

Badacze podkreślili jednak ważne ograniczenia analizy. W tym zestawie danych nie oceniano bólu ani osłabienia mięśni, a także nie sprawdzano, czy statyny zwiększają ryzyko cukrzycy – choć wcześniejsze analizy sugerowały, że jeśli już, to wzrost jest niewielki. Warto też pamiętać, że już w 2022 roku publikacje naukowe wskazywały, że ból mięśni wcale nie musi być częstym działaniem niepożądanym statyn, mimo że pacjenci często łączą te dwie rzeczy.

Nie znaczy to, że statyny są całkowicie "bezobjawowe". W analizie potwierdzono pewne działania niepożądane, takie jak istotnie zwiększone ryzyko nadmiernego stężenia białka w moczu, obrzęków kończyn czy zmian w czynności wątroby. Autorzy zaznaczają jednak, że nie wygląda to na efekt na tyle nasilony, by miał przeważać nad korzyściami terapii.

- Możemy teraz być pewni, że statyny nie powodują zdecydowanej większości problemów medycznych wymienionych jako potencjalne działania niepożądane w ulotkach dla pacjentów – podkreśliła dr Reith podczas konferencji prasowej 3 lutego.

To właśnie ulotki są jednym z głównych tematów dyskusji po publikacji. Autorzy badania apelują, by je zaktualizować, bo obecny sposób prezentowania działań niepożądanych może działać odstraszająco. W praktyce część pacjentów rezygnuje z leczenia, choć mogłoby ono realnie zmniejszyć ryzyko groźnych zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Jak miałaby wyglądać zmiana? Według naukowców ulotki powinny jasno oddzielać skutki uboczne, które faktycznie mogą być wywoływane przez statyny, od tych, które występują równie często w grupie placebo. Dzięki temu pacjenci nie byliby pozostawieni z długą listą objawów bez kontekstu, a lekarzom łatwiej byłoby uspokajać osoby obawiające się terapii.

Eksperci zaznaczają też, że kolejny krok to bardziej szczegółowe badania: nie tyle pytanie, czy statyny "szkodzą", ile komu mogą szkodzić bardziej. Chodzi zwłaszcza o osoby z wieloma chorobami przewlekłymi lub przyjmujące liczne leki, u których ryzyko określonych działań niepożądanych może być inne niż w populacji ogólnej.

Na dziś wniosek jest dość praktyczny: wyniki można wykorzystać w gabinecie lekarskim jako argument w rozmowie z pacjentem, który boi się statyn, bo jeśli większość dolegliwości pojawia się równie często po placebo, to być może największym przeciwnikiem terapii wcale nie jest lek, tylko strach przed nim.

Źródło: PAP