O tej porze dnia pomiar najbardziej "skacze". Tak rozpoznasz ciśnienie maskowane
Ciśnienie tętnicze nie jest wartością stałą. Zmienność w ciągu doby wynika z rytmu biologicznego, działania hormonów oraz pracy autonomicznego układu nerwowego. Szczególne znaczenie mają poranne wahania ciśnienia, które mogą zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
W tym artykule:
Rytm dobowy i rola hormonów
Organizm człowieka reaguje na cykl dnia i nocy. Po zachodzie słońca spada poziom światła, co pobudza wydzielanie melatoniny, hormonu ułatwiającego sen i rozszerzającego naczynia krwionośne. W efekcie ciśnienie nocą zwykle spada o 10-20 proc.
O świcie sytuacja się odwraca - światło pobudza wydzielanie kortyzolu, hormonu czuwania, który zwęża naczynia i powoduje wzrost ciśnienia. To właśnie tzw. poranny skok ciśnienia, obserwowany zazwyczaj między godziną 6:00 a 10:00.
Dodajmy, że o podwyższonym ciśnieniu tętniczym możemy mówić w sytuacji, gdy pomiar wynosi 120-129 mm Hg w przypadku ciśnienia skurczowego i powyżej 80 mm Hg w przypadku ciśnienia rozkurczowego. Do wizyty u lekarza powinny przy tym skłonić nadmierne skoki oraz zbyt długo utrzymujący się wzrost ciśnienia.
Jak szybko obniżyć zbyt wysokie tętno?
Kto jest szczególnie narażony?
Na wyraźniejsze poranne wahania wpływa wiele czynników:
- wiek i związana z nim sztywność tętnic,
- nadciśnienie tętnicze oraz cukrzyca, które nasilają aktywność układu współczulnego,
- przewlekła choroba nerek powodująca zatrzymanie płynów,
- alkohol, stres i zaburzenia snu,
- warunki środowiskowe, np. niska temperatura zimą.
Wszystkie te elementy mogą sprawić, że skoki ciśnienia staną się większe i bardziej niebezpieczne.
Nadciśnienie maskowane - cichy problem
Niepokojący jest stan, w którym ciśnienie u lekarza mieści się w normie, ale w domu - szczególnie rano - jest podwyższone. To zjawisko znane jako nadciśnienie maskowane. Szacuje się, że dotyczy ono nawet 1-15 proc. pacjentów. Ryzyko zawału serca czy udaru jest w tej grupie podobne, jak u osób z klasycznym nadciśnieniem przewlekłym.
Jak podaje badanie opublikowane w 2023 roku, u pacjentów z nadciśnieniem wzrost skurczowego ciśnienia krwi o 10 mmHg w godzinach porannych zwiększał ryzyko:
- hospitalizacji z powodu niewydolności serca o 177 proc.,
- zawału serca o 192 proc.,
- migotania przedsionków o 194 proc.,
- udaru mózgu o 232 proc.,
- zgonu sercowo-naczyniowego o 270 proc.
Gdy ciśnienie w nocy nie spada
Nie każdy doświadcza porannego wzrostu ciśnienia. U części osób występuje tzw. reverse dipping - spadek ciśnienia rano i utrzymywanie się wysokich wartości w nocy. Dotyczy to około 13 proc. dorosłych. Problem ten zwiększa ryzyko chorób serca, otępienia, uszkodzenia nerek oraz powikłań cukrzycowych.
Jak zauważają hiszpańscy naukowcy (w ramach badania opublikowanego w czasopiśmie "Blood Pressure Monitoring" w czerwcu 2023 r.), "poranny wzrost ciśnienia krwi był najważniejszym czynnikiem okołodobowym prognostycznym poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów z nadciśnieniem, co zasługuje na większą uwagę".
Jak chronić serce?
Jeżeli poranne skoki ciśnienia są wyraźne, warto:
- ograniczyć sól w diecie,
- zapewnić sobie 7-9 godzin snu,
- uprawiać regularnie aktywność fizyczną,
- zmniejszyć spożycie alkoholu,
- stosować techniki redukcji stresu, np. medytację.
Lekarz może także zalecić modyfikację leczenia lub badanie całodobowym rejestratorem ciśnienia (holter ciśnieniowy), aby ocenić dobowe zmiany.
Marta Słupska, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródło: Renna i wsp., "Blood Pressure Monitoring", 2023; verywellhealth.com; journals.lww.com
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
