Pirazynamid – wskazania, działanie i skutki uboczne

Pyrazynamid to syntetyczny lek przeciwprątkowy o działaniu bakteriobójczym, powodującym obumarcie komórki bakteryjnej. Lek znalazł również zastosowanie w kuracji gruźlicy opornej na leczenie innymi substancjami o działaniu przeciwprątkowym.

Gruźlica jest chorobą zakaźną wywołaną przez prątki kwasooporne z grupy Mycobacterium tuberculosis complex: M. tuberculosis, M. bovis i M. africanum, nazwane od nazwiska odkrywcy prątkami Kocha. Pyrazynamid działa na prątki gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Nie działa na prątki niegruźlicze i na Mycobacterium bovis.

Substancję pyrazynamid wprowadzono na rynek farmaceutyczny w 1971 roku. Obecnie dostępny preparat, którego substancją czynną jest pyrazynamid, to tabletki Pyrazinamid Farmapol. Lek jest wydawany na receptę – bezpłatnie do wysokości limitu we wskazaniach gruźlica, w tym gruźlica oporna na inne leki oraz inne mykobakteriozy.

Mechanizm działania pyrazynamidu nie został w pełni wyjaśniony, jest przy tym najmniej poznany ze wszystkich leków stosowanych w leczeniu gruźlicy.

Według specjalistów na aktywność przeciwgruźliczą substancji wpływa kwas pirazynowy, czynny metabolit pyrazynamidu powstający wskutek działania nikotynamidazy pochodzenia bakteryjnego.

Oznacza to, że aktywność leku w dużej mierze częściowo od zdolności przekształcania pyrazynamidu do kwasu pyrazynowego przez specyficzny enzym amidazę nikotynową, wytwarzaną w komórkach prątków gruźlicy oraz w wątrobie. Kwas pyrazynowy jest aktywny względem prątków i dodatkowo zakwasza środowisko.

Pyrazynamid szybko i niemal całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego. Bardzo dobrze przenika do wszystkich tkanek oraz płynu mózgowo-rdzeniowego. Maksymalne stężenie w surowicy osiąga po 1-2 godzinach od podania.

Pyrazynamid jest lekiem przeciwgruźliczym wykorzystywany w terapii złożonej, uwzględniającej podanie innych leków o działaniu przeciwprątkowym. Ma duże znaczenie w pierwszych dwóch miesiącach trwania choroby. Dlaczego?

Siła działania przeciwprątkowego zależy od pH w miejscu działania substancji leczniczej: im niższe pH, tym lek jest skuteczniejszy. Rozwój Mycobacterium tuberculosis powoduje obniżenie pH w miejscu zakażenia, stąd aktywność prątkobójcza leku, a co za tym idzie efektywność działania leku, jest największa na początku terapii.

Pyrazinamid Farmapol jest wskazany:

• w pierwszej fazie leczenia gruźlicy (leczenie intensywne przez pierwsze 2 miesiące) w skojarzeniu z ryfampicyną i izoniazydem,
• w leczeniu gruźlicy płuc i gruźlicy pozapłucnej wywołanej przez prątki oporne na główne chemioterapeutyki przeciwgruźlicze (izoniazyd lub ryfampicynę) w skojarzeniu z innymi lekami przeciwgruźliczymi.

Wdrożenie pyrazynamidu umożliwia eliminację prątków, zwiększa skuteczność leczenia, przyspiesza eliminację bakterii z organizmu oraz zmniejszenie prawdopodobieństwa nawrotów choroby.

Pyrazynamid jest lekiem w formie tabletek, które należy przyjmować doustnie, popijając płynem. Można go przyjmować z posiłkiem lub bez.

Schemat dawkowania leku zależy od kilku czynników: masy ciała, wieku pacjenta oraz chorób współistniejących, ciężkości i rodzaju zakażenia oraz stanu chorego. Dawka dobowa w leczeniu gruźlicy u dorosłych wynosi zwykle 1,5 g lub mieści się w zakresie od 20 mg do 30 mg na kilogram masy ciała pacjenta raz na dobę. Dawka maksymalna pyrazynamidu wynosi 2 gramy na dobę.

W pewnych szczególnych grupach pacjentów konieczna jest dodatkowa modyfikacja dawkowania.

Przeciwwskazaniem do stosowania pyrazynamidu jest nadwrażliwość na substancję czynną. Istnieją także ograniczenia dotyczące wdrażania leku w terapii gruźlicy. To współistniejąca dna moczanowa oraz porfiria.

Niektóre choroby i nieprawidłowości mogą stanowić przeciwwskazanie do stosowania lub wskazanie do zmiany dawkowania preparatu, może okazać się również konieczne przeprowadzanie określonych badań kontrolnych. Decyduje o tym lekarz prowadzący terapię.

Choć substancja w niewielkim stopniu przenika przez barierę łożyska i do mleka kobiet karmiących piersią, przeciwwskazanie do jej stosowania stanowi także ciąża i okres karmienia naturalnego.

Stosowanie leku jest obarczone ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Możliwe skutki uboczne terapii to gorączka i zaburzenia krwotoczne. Preparat może działać toksycznie na wątrobę, a przyjęcie zbyt dużej dawki pyrazynamidu może doprowadzić do pojawienia się zaburzeń pracy wątroby.