Trwa ładowanie...

Astma u dzieci - niepokojące objawy i leczenie

Astma jest schorzeniem atakującym drogi oddechowe. Jest to najczęstsza przewlekła choroba układu oddechowego u dzieci. Charakteryzuje się odwracalną obturacją dróg oddechowych oraz nadreaktywnością oskrzeli na różne czynniki swoiste (alergeny) i nieswoiste (gorąco, zimno, wysiłek fizyczny, emocje). Często atakuje dzieci, dając wiele niestandardowych objawów, których nie należy lekceważyć.

Zobacz film: "Astma [Wirtualna Poradnia]"

spis treści

1. Astma u dzieci

Astma u dzieci jest najczęściej występującą przewlekłą chorobą wieku dziecięcego, dotyczącą 15-20% dzieci. Na całym świecie w ostatnich 30 latach obserwuje się znamienny wzrost zachorowań na astmę. Najwyższe wskaźniki zachorowań obserwuje się w krajach rozwiniętych. Choroba ta w zasadniczy sposób zmienia jakość życia, a u dzieci jest poważną przyczyną absencji szkolnej.

Astma u dzieci jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, w której uczestniczy wiele komórek i substancji przez nie uwalnianych. Przewlekłe zapalenie jest przyczyną nadreaktywności oskrzeli, prowadzącej do nawracających epizodów świszczącego oddechu, duszności, ucisku w klatce piersiowej i kaszlu, występujących najczęściej w nocy lub nad ranem. Astma oskrzelowa u dzieci charakteryzuje się odwracalną obturacją dróg oddechowych oraz nadreaktywnością oskrzeli na różne czynniki swoiste (alergeny) - astma oskrzelowa atopowa - i nieswoiste (zimno, gorąco, wysiłek fizyczny, emocje) - astma oskrzelowa nieatopowa.

2. Przyczyny astmy u dzieci

Powstanie astmy oskrzelowej jest procesem złożonym. Astma oskrzelowa u dzieci jest najczęściej zaburzeniem alergicznym, zależnym od przeciwciał IgE. Przeciwciała te po połączeniu z cząsteczkami alergenów wywołują szereg reakcji immunologicznych i biochemicznych, prowadzących do wyzwolenia tzw. kaskady zapalnej. Istotne znaczenie w wywoływaniu i podtrzymywaniu stanu zapalnego mają eozynofile.

Do czynników ryzyka astmy u dzieci należą:

  • czynniki genetyczne;
  • atopia;
  • duża ekspozycja alergenowa;
  • płeć: w dzieciństwie częściej występuje u chłopców, różnica ta zanika około 10. roku życia, natomiast w okresie dojrzewania i późniejszym częściej astma rozwija się u dziewcząt;
  • zakażenia układu oddechowego, głównie wirusowe;
  • narażenie na dym tytoniowy;
  • zanieczyszczenie środowiska;
  • mała masa urodzeniowa.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

3. Objawy astmy u dzieci

U dzieci poniżej 5 roku życia objawy astmy są zmienne i nieswoiste. Podobne, a wręcz takie same objawy obserwuje się także w przebiegu zakażeń u dzieci niechorujących na astmę oskrzelową. Rozpoznanie u dzieci w tej grupie wiekowej ustalane jest głównie na podstawie charakterystycznych objawów, wywiadu rodzinnego i badania przedmiotowego. Wiarygodność rozpoznania zwiększa wykazanie uczulenia na alergeny.

U dzieci objawy astmy zależą w dużej mierze od wieku i stanu zdrowia. Astma u dzieci małych może się manifestować w postaci przewlekle utrzymującego się kaszlu, okresowo występującego świszczącego oddechu, kaszlu i/lub duszności powysiłkowych. W tym okresie przebieg choroby może naśladować infekcję dróg oddechowych, przebiegającą bez gorączki.

U dzieci starszych głównymi objawami astmy oskrzelowej są: napadowo występujący suchy kaszel, szczególnie w nocy, świszczący oddech, duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej. Objawy te wywoływane są przez: ekspozycję na alergen, wysiłek fizyczny, infekcję, stres.

W zaostrzeniach astmy u dzieci występują objawy, świadczące o ciężkości zaostrzenia: sinica, trudność w mówieniu, przyspieszenie czynności serca, wdechowe ustawienie klatki piersiowej, praca dodatkowych mięśni oddechowych, wciąganie międzyżebrzy, zaburzenia świadomości.

Ze względu na przebieg kliniczny oraz nasilenie objawów chorobowych, astmę u dzieci można podzielić na astmę oskrzelową sporadyczną, przewlekłą łagodną, przewlekłą umiarkowaną i przewlekłą ciężką. Ciężkość astmy u dzieci jest związana z nasileniem procesu zapalnego w drogach oddechowych.

Czasem pojawiają się także:

  • Bladość ust i twarzy.
  • Zasłabnięcia.
  • Przyspieszona czynność serca.
  • Pocenie się.
  • Niepokój.
  • Chwilowe bezdechy.
  • Ból lub ucisk w klatce piersiowej.
  • Odkrztuszanie lepkiej wydzieliny.

4. Rozpoznanie astmy oskrzelowej

Prawdopodobieństwo astmy oskrzelowej zwiększa występowanie astmy u krewnych pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo) oraz współistnienie choroby alergicznej innego narządu (atopowe zapalenie skóry, katar sienny itp.). U dzieci ponad 80 proc. przypadków zachorowań na astmę stanowi astma atopowa, uwarunkowana genetycznie, związana z natychmiastowym typem nadwrażliwości i przeciwciałami swoistymi IgE. W wielu przypadkach stwierdza się występowanie chorób alergicznych w rodzinie dziecka. W tym typie astmy objawy występują pod wpływem kontaktu z alergenami, do których najczęściej należą: kurz, roztocza, pyłki drzew, traw, chwastów, sierść i naskórek zwierząt, pokarmy.

W astmie nieatopowej nie udaje się wykryć rodzinnego występowania ani czynników uczulających. U dzieci ten typ astmy to najczęściej astma infekcyjna, w której pierwsze objawy obserwuje się zazwyczaj po zapaleniu oskrzeli.

Astmę należy podejrzewać u dziecka, jeżeli stwierdza się co najmniej jeden z następujących objawów: epizody świszczącego oddechu >1 raz w miesiącu, kaszel lub świszczący oddech wywołane aktywnością fizyczną, kaszel bez związku z zakażeniem wirusowym (szczególnie w nocy), brak sezonowej zmienności objawów, utrzymywanie się objawów po 3. roku życia, wystąpienie objawów lub ich nasilenie po narażeniu na alergeny wziewne lub inne czynniki, mogące wywoływać zaostrzenie astmy (dym tytoniowy, wysiłek fizyczny, silne emocje). Można podejrzewać astmę również wówczas, gdy w wyniku przeziębienia często dochodzi do zajęcia dolnego odcinka układu oddechowego lub gdy objawy trwają >10 dni lub gdy dolegliwości ustępują dopiero po wdrożeniu leczenia przeciwastmatycznego.

4.1. Prawidłowa diagnostyka astmy u dzieci

Wizyta u lekarza jest bardzo ważna, dlatego istotne jest, żeby rodzic jak najlepiej się do niej przygotował. Przed wizytą warto jest zadać sobie trochę trudu i dowiedzieć się, czy w naszej rodzinie występują choroby alergiczne. Dobrze jest też uważnie poobserwować swoje dziecko, żeby w razie potrzeby umieć jak najdokładniej opisać niepokojące nas objawy, umieć powiedzieć, kiedy występują, czy nasilają się w konkretnych momentach, jak długo się utrzymują, czy ustają samoistnie. Czy ich występowanie ma związek z porą dnia bądź roku. Dobrze, jeżeli rodzic orientuje się, jaki wpływ na objawy astmy ma wysiłek fizyczny wykonywany przez dziecko. Umiejętność odpowiedzi na te pytania w dużym stopniu ułatwi lekarzowi podjęcie dalszych kroków diagnostycznych.

Diagnostyka astmy to nie kwestia jednej wizyty u lekarza. Poza zebraniem wywiadu, zbadaniem klatki piersiowej i sprawdzeniem oddechu, lekarz może zlecić badania dodatkowe, takie jak spirometria czy testy skórne, które umożliwią dokładniejsze poznanie alergenu. Rozpoznanie astmy może dostarczyć lekarzowi wiele trudności, szczególnie u najmłodszych pacjentów. Jednak jak najszybsze postawienie diagnozy i wdrożenie profilaktyki ma nieoceniony wpływ na przyszłą jakość życia małego pacjenta. Dlatego też rodzice nie powinni bagatelizować występowania objawów u swoich dzieci i z każdą niepewnością co do ich występowania powinni zgłaszać się do lekarza.

5. Leczenie astmy u dzieci

Astma u dzieci może być skutecznie kontrolowana i leczona u większości chorych dzieci. Celem prawidłowego leczenia jest osiągnięcie maksymalnej poprawy stanu klinicznego przy zastosowaniu minimalnej ilości leków. Aby to osiągnąć, należy: ograniczyć lub całkowicie wyeliminować objawy przewlekłe choroby, zapobiegać zaostrzeniom, utrzymywać jak najlepszą czynność płuc, utrzymywać aktywność fizyczną dziecka, zmniejszyć lub wyeliminować konieczność używania krótkodziałających leków B2-adrenergicznych.

Ponieważ dzieci chorują głównie na astmę oskrzelową atopową, dlatego ważnym czynnikiem leczniczym jest wyeliminowanie szkodliwych alergenów wziewnych i pokarmowych. Leki stosowane w astmie mogą być podawane na różne sposoby: wziewnie, doustnie lub pozajelitowo. Optymalną forma leczenia jest podawanie leków wziewnych, ponieważ dostając się bezpośrednio do układu oddechowego, działają najszybciej i są skuteczne w małych dawkach.

Leki do inhalacji można podawać w różnego typu dozownikach: ciśnieniowych (MDI), proszkowych typu dysk lub turbuhaler oraz w nebulizatorach pneumatycznych. U dzieci ze względu na trudności z koordynacją wdechowo-ruchową oraz małą depozycją płucną aerozolu przydatne są przedłużacze objętościowe. Dzięki nim ogranicza się drażniące działanie freonu oraz zmniejsza depozycje leku w jamie ustnej, a zwiększa w drzewie oskrzelowym.

Leki profilaktyczne, przeciwzapalne stosowane w astmie, to: kromoglikany, kortykosterodiy wziewne, preparaty teofiliny, długo działające leki B2-adrenergiczne, leki antyleukotrienowe. Leki objawowe, znoszące skurcz oskrzeli, to: krótko działające leki B2-adrenergiczne, wziewne leki antycholinergiczne, krótkodziałające preparaty teofiliny.

W astmie u dzieci, tak jak i w innych chorobach alergicznych, można stosować immunoterapię swoistą (odczulanie). Ważnymi elementami leczenia astmy oskrzelowej są: fizykoterapia, umiarkowany wysiłek fizyczny. Istotną rolę odgrywa leczenie klimatyczno-senatoryjne.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.