Polscy naukowcy odkrywają kluczowy mechanizm RZS. Przełomowe badanie z Krakowa

Reumatoidalne zapalenie stawów to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy błędnie atakuje własne tkanki. Prowadzi to do bolesnego stanu zapalnego, sztywności, zniszczenia stawów i postępującej niepełnosprawności.

Charakterystycznym markerem schorzenia są tzw. białka cytrulinowane, czyli białka zmodyfikowane przez enzym PAD4 (deiminazę peptydyloargininową 4). To przeciwko nim układ odpornościowy wytwarza autoprzeciwciała.

Do tej pory nie było jasne, dlaczego w organizmie dochodzi do nadmiernej cytrulinacji białek i co wyzwala ten destrukcyjny proces.

Zobacz także: Reumatoidalne zapalenie stawów zaczyna się w ciszy. Rozwija się lata przed pierwszymi objawami

Badania zespołu dr Kantyki pokazały, że kluczową rolę w aktywowaniu PAD4 mogą odgrywać glikozaminoglikany – naturalne cząsteczki obecne m.in. w chrząstce i na powierzchni komórek. To one, jak ustalono, potrafią zwiększyć wydajność enzymu i "uruchomić" go nawet wtedy, gdy stężenie wapnia jest zbyt niskie, by PAD4 działał w normalnych warunkach.

Oznacza to, że w stawach bogatych w glikozaminoglikany PAD4 może wchodzić w stan nadaktywności, prowadząc do niekontrolowanej produkcji cytrulinowanych białek. A to właśnie te białka stają się celem destrukcyjnego ataku immunologicznego, który napędza RZS.

"Nasza praca odsłania nieznane dotąd aspekty biologii PAD4, które mają potencjał, by wpłynąć na terapię i poprawę jakości życia pacjentów cierpiących na RZS. Obecnie opracowanie inhibitorów allosterycznych, które celowałyby bezpośrednio w nieprawidłową aktywację PAD4, staje się realne" – podkreśla dr Kantyka.

Zespół planuje dalsze badania nad uszkodzeniami chrząstki i mechanizmami stanu zapalnego, aby poznać kolejne etapy tego procesu i wskazać nowe cele terapeutyczne.

Odkrycie przedstawione w PNAS stanowi ważny krok w kierunku terapii celowanych, które mogłyby zatrzymywać proces chorobowy, zanim dojdzie do nieodwracalnego uszkodzenia stawów. Hamowanie nieprawidłowej aktywacji PAD4 mogłoby nie tylko spowolnić postęp RZS, ale potencjalnie zapobiegać rozwojowi choroby u pacjentów z grup ryzyka.

To właśnie dlatego badania zespołu z Krakowa mają tak doniosłe znaczenie – dotykają jednego z fundamentów patogenezy RZS.

To odkrycie nie tylko rozszerza wiedzę o jednym z najczęstszych schorzeń autoimmunologicznych, ale także podkreśla rosnącą rolę polskich ośrodków naukowych w badaniach biomedycznych na światowym poziomie.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. MCB UJ
2. PNAS