Epidemia ZOMR w Wielkiej Brytanii. "Sytuacja rzadka i wyjątkowa"

Od kilku dni media informują o rosnącej liczbie przypadków zachorowań na meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych w Wielkiej Brytanii. Epidemia rozprzestrzenia się wśród studentów na Uniwersytecie Kent prawdopodobnie po wydarzeniu towarzyskim, do którego doszło w miniony weekend w klubie nocnym w Canterbury.

Jak podają brytyjskie dzienniki "The Guardian" i "The Sun", liczba zgłoszonych do tej pory przypadków zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) osiągnęła już 20. Dwie osoby – student i studentka z tej samej uczelni – zmarły.

- To, co teraz się dzieje w Wielkiej Brytanii, to sytuacja rzadka i wyjątkowa, bo jeśli chodzi o skalę zarażeń meningokokami w Wielkiej Brytanii, to jest tylko kilkaset przypadków rocznie – przyznaje w rozmowie z WP abcZdrowie neurolog lek. Joanna Piotrowska. - Źródłem zakażenia dla tej epidemii była prawdopodobnie zakażona osoba, która przyszła na imprezę już z objawami, czyli gorączką, bólem głowy. To się nie powinno nigdy wydarzyć. Gdyby została w domu, nie doszłoby do takiego rozprzestrzeniania się bakterii na kolejne osoby. Niestety mógł to być też bezobjawowy nosiciel.

Z kolei lek. Kamil Ludwiniak, neurolog z Centrum Medycznego Enel-Med w Warszawie, w rozmowie z WP abcZdrowie podkreśla, że ogniska zapalne ZOMR mogą wystąpić w dowolnym miejscu na świecie.

- Takie sytuacje mogą zdarzyć się wszędzie na świecie, zdarzały się także w Polsce. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia m.in. w 2016 roku podczas Światowych Dni Młodzieży w Krakowie. U jednej z uczestniczek, w drodze powrotnej do Rzymu, wystąpiły objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych o etiologii meningokokowej. Osobom z bliskiego kontaktu podano profilaktycznie antybiotyki. Niestety pacjentka zmarła – podkreśla.

- To jest dramatyczna sytuacja, w dodatku dotycząca młodych osób, ale takie lokalne ogniska mogą co jakiś czas występować, bo meningokoki typu B są bardzo wysoce zjadliwe, łatwo się przenoszą drogą kropelkową i mogą wywoływać u osób podatnych zagrażające życiu zakażenia - ostrzega.

Niepokojącym doniesieniem związanym z lokalną epidemią w Wielkiej Brytanii jest przy tym informacja, że być może za ogniskiem stoi "nowy szczep bakterii o odmiennych zachowaniach".

- Trzeba pamiętać, że bakterie mutują, co może prowadzić do powstania wariantów o zwiększonej zjadliwości. Warto zauważyć jednak, że nosicielstwo, tj. obecność bakterii w organizmie bez powodowania infekcji chociażby w drogach oddechowych w przypadku meningokoków w Polsce szacuje się na ok. 10 proc. populacji - wyjaśnia neurolog.

- Nie oznacza to przecież, że mamy 10 proc. zakażonych – aby rozwinęło się zakażenie, najczęściej muszą występować jakieś czynniki ryzyka rozwoju choroby, na przykład młody wiek, niedobory odporności, choroby przewlekłe, przebywanie w skupiskach ludzkich. Ważnym czynnikiem ryzyka w tej grupie bakterii jest również brak śledziony – osoby takie są bardziej podatne na zakażenia tzw. bakteriami otoczkowymi, czyli właśnie meningokokami, ale również pneumokokami. Te drugie są najczęstszym czynnikiem etiologicznym bakteryjnych zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych w Polsce - mówi lek. Ludwiniak.

Czy zatem mamy się czego bać i czy fala zakażeń może dotrzeć do Polski? Eksperci uspokajają, że na razie nie mamy się czego obawiać.

- Osoby, które mogły być narażone na zakażenie, dostały już profilaktycznie antybiotyki, możemy się więc spodziewać, że za jakiś czas ognisko zostanie wygaszone i nie rozniesie się dalej. Trzeba obserwować sytuację, ale myślę, że na razie nie ma przesłanek, by spodziewać się rozwoju epidemii – podkreśla lek. Ludwiniak.

- To ognisko lokalne, więc na razie nie trzeba martwić się o ogólnokrajową epidemię. Najbardziej zdradliwe jest jednak to, że objawy zakażenia mogą się pojawiać dopiero po 2-14 dniach, więc ostatecznie chorych może być znacznie więcej – dodaje lek. Piotrowska.

Objawy, które mogą wskazywać na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, to przede wszystkim gorączka powyżej 38 stopni Celsjusza, silny, nieustępujący ból głowy, wymioty, splątanie i sztywność karku, czyli brak możliwości przygięcia brody do klatki piersiowej. Jeśli dojdzie do sepsy, może pojawić się wysypka.

Neurolodzy zaznaczają, że choć wirusowe ZOMR jest częstsze, to bakteryjne wiąże się z dużo większym ryzykiem.

- Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest bardziej niebezpieczne niż wirusowe, częściej oznacza infekcje zagrażające życiu. W przypadkach powikłanych o piorunującym przebiegu ryzyko zgonu sięga nawet 50 proc. Jesteśmy w stanie je skutecznie leczyć, ale ważne jest jak najszybsze rozpoznanie infekcji - zauważa lek. Ludwiniak.

Dodaje jednak, że bakteryjne zapalenia zdarzają się stosunkowo rzadko.

- W Polsce rocznie rozpoznaje się ok. 3000-3500 przypadków zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, z czego ok. 1000-1500 przypadków o etiologii bakteryjnej. Wśród tych ok. 15-20 proc. stanowią zakażenia meningokokami, co daje ok. 200 przypadków na rok. Należy pamiętać jednak, że są to dane epidemiologiczne i mogą nie odzwierciedlać rzeczywistej częstości występowania choroby - mówi.

Lek. Piotrowska dodaje, że zakażenie najbardziej zagraża osobom obciążonym zdrowotnie.

- Śmiertelność przy meningokokowym zapaleniu opon mózgowych nie jest duża, wynosi ok. 5 proc. przy szybko podjętym leczeniu i 10-15 proc. ogólnie. Zakażenie jest najbardziej niebezpieczne dla osób z upośledzeniem odporności i obciążeniami zdrowotnymi: chorobami towarzyszącymi, otyłością, niewydolnością mięśnia sercowego, zaburzeniami rytmu serca. Osoby, które zmarły do tej pory przy tym lokalnym ognisku zakażeń w Wielkiej Brytanii, mogły więc należeć do tej grupy pacjentów lub zbyt późno rozpocząć leczenie – wyjaśnia.

- Najbardziej niebezpieczna jest sepsa meningokokowa, w której śmiertelność jest bardzo wysoka. Dochodzi do niej, gdy chory nie otrzyma na czas właściwego leczenia. Szybkie podanie antybiotyku zmniejsza znacząco ryzyko zgonu, ale też powikłań, które mogą się pojawić: deficytów neurologicznych, uszkodzenia słuchu czy amputacji – dodaje.

Jak ograniczyć ryzyko zachorowania na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych? Neurolodzy zgodnie przypominają w tym kontekście przede wszystkim o szczepieniach.

- W tym przypadku młodzi ludzie spotkali się na imprezie, a więc mieliśmy do czynienia z dużym skupiskiem ludzi, doszło do pocałunków, wspólnego spożywania alkoholu, palenia papierosów. Niestety, zakażenie najszybciej przenosi się właśnie w takich warunkach: na imprezach masowych, w bliskim kontakcie – zauważa lek. Piotrowska.

- Nie będę radzić, aby unikać imprez masowych, bo one były, są i będą i warto w nich uczestniczyć. Najważniejsze jest, aby szczepić się przeciwko meningokokom, pneumokokom i kleszczowemu zapaleniu mózgu. Szczepionki chronią nas przed ciężkim przebiegiem zakażenia. Nawet jeśli zachorujemy, sprawią, że szansa na wyzdrowienie będzie dużo większa. Mamy XXI wiek, dysponujemy szczepionkami i lekami, więc mimo występowania ognisk epidemicznych jesteśmy dużo bardziej bezpieczni niż dawniej – dodaje.

- Pamiętajmy, aby nie wychodzić z domu, jeśli jesteśmy chorzy, bo narażamy w ten sposób innych, być może bardziej podatnych na ciężkie powikłania i zgon. Jeśli mamy objawy, zgłaszajmy się do lekarza podstawowego kontaktu. Jeśli objawy są ciężkie – na SOR, bo szybko wdrożone leczenie chroni i przed rozwojem choroby, i ciężkimi powikłaniami, i przed sepsą i zgonem – kończy ekspertka.