Przyznano medycznego Nobla. Oto dlaczego doceniono pracę laureatów

Tegoroczni laureaci zostali wyróżnieni "za odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej", czyli mechanizmu, który chroni nasz organizm przed autodestrukcją. Dzięki ich pracy wiemy, w jaki sposób układ odpornościowy potrafi odróżniać "wroga" od własnych tkanek oraz jak zapobiega atakom na zdrowe komórki.

Jak podkreślono w uzasadnieniu, laureaci "odkryli, jak układ odpornościowy jest utrzymywany w ryzach” oraz zidentyfikowali limfocyty T regulatorowe, pełniące rolę strażników naszego systemu odpornościowego. To właśnie te komórki zapobiegają powstawaniu chorób autoimmunologicznych, w których ciało zaczyna atakować samo siebie.

- Ich odkrycia były kluczowe dla zrozumienia, jak funkcjonuje układ odpornościowy i dlaczego nie wszyscy rozwijamy ciężkie choroby autoimmunologiczne - podkreślił Olle Kämpe, przewodniczący Komitetu Noblowskiego przy Instytucie Karolinska.

Zobacz także: Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny 2025. Wiemy, za co została przyznana

Japoński immunolog Shimon Sakaguchi z Osaka University jako pierwszy, w 1995 roku, odkrył istnienie nieznanej wcześniej klasy komórek odpornościowych. W tamtym czasie większość badaczy uważała, że układ odpornościowy unika autoagresji wyłącznie dzięki eliminacji szkodliwych komórek w grasicy (tzw. tolerancja centralna). Sakaguchi udowodnił jednak, poprzez opisanie nowych komórek, że system ten jest bardziej złożony.

Kilka lat później, w 2001 roku, amerykańscy badacze Mary E. Brunkow z Institute for Systems Biology w Seattle oraz Fred Ramsdell z Sonoma Biotherapeutics w San Francisco zidentyfikowali klucz do działania komórek odkrytych przez Sakaguchiego.

Analizując genetykę myszy szczególnie podatnych na choroby autoimmunologiczne, odkryli mutację w genie, który nazwali Foxp3. Ustalili również, że mutacje w ludzkim odpowiedniku tego genu prowadzą do niezwykle ciężkiej choroby autoimmunologicznej – zespołu IPEX.

Dwa lata później Shimon Sakaguchi połączył oba odkrycia, wykazując, że gen Foxp3 odpowiada za rozwój komórek, które zidentyfikował już w 1995 roku. Te komórki, znane dziś jako limfocyty T regulatorowe (Treg), pełnią funkcję strażników układu odpornościowego – nadzorują inne komórki odpornościowe i dbają o to, by organizm nie atakował własnych tkanek.

Zobacz także: Nowe dane o wit. D. "To największe i najbardziej rzetelne badania w tym zakresie"

Praca trójki laureatów zapoczątkowała rozwój nowej dziedziny badań – obwodowej tolerancji immunologicznej. Dziś stanowi ona podstawę wielu nowoczesnych terapii: od leków przeciwko chorobom autoimmunologicznym, po terapie onkologiczne i nowe strategie przeszczepiania narządów.

Współczesna immunoterapia nowotworów, a także badania nad wydłużeniem przeżywalności przeszczepów, opierają się w dużej mierze właśnie na zrozumieniu roli limfocytów T regulatorowych. Wiele z terapii inspirowanych tymi odkryciami znajduje się obecnie w fazie badań klinicznych.

Mary E. Brunkow urodziła się w 1961 roku. Jest doktorem nauk biologicznych. Ukończyła Princeton University i obecnie pracuje w Institute for Systems Biology w Seattle (USA). Od lat zajmuje się badaniami nad regulacją układu odpornościowego oraz genetycznymi przyczynami chorób autoimmunologicznych.

Fred Ramsdell urodził się w 1960 roku. Uzyskał doktorat w 1987 roku na University of California, Los Angeles, a obecnie pełni funkcję doradcy naukowego w firmie Sonoma Biotherapeutics w San Francisco. Zajmuje się rozwojem terapii opartych na limfocytach T regulatorowych i badaniami translacyjnymi w dziedzinie immunologii.

Shimon Sakaguchi urodził się w 1951 roku w Japonii. Jest lekarzem i doktorem nauk medycznych po Kyoto University, a także profesorem wyróżnionym w Immunology Frontier Research Center na Osaka University. To on jako pierwszy odkrył istnienie komórek T regulatorowych, co zapoczątkowało nową erę w badaniach nad tolerancją immunologiczną i chorobami autoimmunologicznymi.

Laureaci za swoją pracę otrzymali do podziału nagrodę finansową w wysokości 11 mln koron szwedzkich, czyli ok. 4,3 mln złotych.

Wyróżnienia przyznawane są już od ponad 100 lat. Od 1901 roku Zgromadzenie Noblowskie przy Instytucie Karolinska, w którego skład wchodzi 50 profesorów, przyznaje medyczną Nagrodę Nobla naukowcom, których odkrycia przynoszą największe korzyści dla ludzkości.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Komunikat Komitetu Noblowskiego