RSV – jak chronić osoby starsze i niemowlęta przed ciężkim przebiegiem choroby?

Czym jest RSV?

RSV (respiratory syncytial virus) to syncytialny wirus oddechowy - jeden z najczęstszych i najbardziej zaraźliwych patogenów atakujących drogi oddechowe. Wyróżnia się jego dwa główne rodzaje – A i B [1], co oznacza możliwość dwukrotnego przechorowania nawet w jednej porze roku. Występuje tylko u ludzi i przenosi się drogą kropelkową - głównie przez kaszel i kichanie – ale również drogą kontaktową, poprzez dotyk zakażonych powierzchni, na których może utrzymywać się nawet przez kilkanaście godzin [2]. Zakażenie rozwija się zwykle po 4-6 dniach od kontaktu z wirusem [3], a jedna osoba zakażona może zainfekować średnio trzy kolejne [4].

Kiedy RSV przedostanie się do organizmu, atakuje przede wszystkim komórki nabłonka wyściełającego drogi oddechowe. Powstają tzw. syncytia – stąd nazwa wirusa – które są zlanymi ze sobą uszkodzonymi komórkami nabłonka oddechowego. W przebiegu infekcji może tworzyć się w drogach oddechowych gęsty śluz [5]. Wirus uszkadza nabłonek dróg oddechowych i utrudnia ich prawidłowe funkcjonowanie.

Zakażenia syncytialnym wirusem oddechowym mogą mieć charakter sezonowy, ale zmiany klimatyczne mogą prowadzić do nietypowych, pozaepidemicznych fal zachorowań [6]. Dlatego działania profilaktyczne w postaci szczepień powinny być stosowane niezależnie od pory roku, szczególnie że na okres największej liczby zakażeń warto być przygotowanym z wyprzedzeniem.

RSV: przebieg i powikłania u osób najbardziej narażonych na ciężki przebieg

Objawy zakażenia syncytialnym wirusem oddechowym różnią się w zależności od wieku i stanu zdrowia. U zdrowych, w pełni sił osób dorosłych najczęściej występują dolegliwości przypominające przeziębienie lub grypę: uczucie rozbicia, katar, ból głowy i mięśni oraz gorączka.

U osób powyżej 60. roku życia, które mają naturalnie osłabiony już układ odpornościowy, i u których częściej występują choroby przewlekłe, obserwuje się cięższy przebieg zakażenia [7]. W ich przypadku RSV może prowadzić do poważnych chorób, takich jak zapalenie płuc, a także zaostrzać istniejące choroby układu oddechowego. W poważnych przypadkach może skutkować hospitalizacją, a nawet śmiercią - w samym 2019 RSV spowodował prawie 20 000 zgonów szpitalnych oraz ponad 273 000 hospitalizacji wśród osób w wieku 60 lat i starszych w Unii Europejskiej. Wśród czynników zwiększających ryzyko ciężkiego przebiegu w tej grupie wiekowej można wymienić m.in. niedobory odporności, choroby układu sercowo-naczyniowego (np. zastoinowa niewydolność serca czy choroba wieńcowa), cukrzyca i niewydolność nerek [8]. Do czynników ryzyka zalicza się ponadto ograniczoną sprawność ruchową oraz kontakt z małymi dziećmi [9].

Przebieg zakażenia u niemowląt jest nieco inny przede wszystkim ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego. U najmłodszych dzieci infekcja często obejmuje dolne drogi oddechowe i może prowadzić do zapalenia oskrzelików (najmniejszych rozgałęzień oskrzeli). Objawia się to m.in. nasilonym kaszlem oraz przyspieszonym oddychaniem 10]. Nie każde zakażenie RSV u niemowlęcia prowadzi do poważnych powikłań, jednak ze względu na ryzyko pogorszenia się stanu oddechowego (szczególnie u wcześniaków i noworodków) konieczna jest uważna obserwacja stanu dziecka, a w niektórych sytuacjach podjęcie leczenia szpitalnego [11]. Z tego powodu szczególnie istotna jest profilaktyka.

Więcej informacji na temat RSV znajduje się na stronie internetowej www.szczepieniersv.pl.

Jak chronić siebie i bliskich?

W ostatnich latach liczba potwierdzonych zakażeń RSV znacznie wzrosła. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH w 2024 roku odnotowano ponad 40 000 przypadków zakażeń, co stanowi wyraźny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim. W 2025 r. tylko od 1 stycznia do 15 czerwca zgłoszono 91 282 zachorowań [12].

W obliczu tak dużej skali zachorowań jedyną dostępną metodą aktywnej ochrony przed infekcją jest szczepienie, które zalecane jest przede wszystkim osobom narażonym na ciężki przebieg zakażenia. Zaliczają się do nich właśnie osoby po 60. roku życia oraz niemowlęta, którym ochronę zapewnia się poprzez szczepienie kobiety w ciąży. W przypadku osób starszych ochrona trwa przez co najmniej dwa lata, natomiast u niemowląt - około 6 miesięcy od momentu narodzin.

Dla osób starszych ułatwieniem są nowe przepisy obowiązujące w Polsce od 14 lutego 2025 roku. W ich świetle recepty na szczepionki przeciw syncytialnemu wirusowi oddechowemu mogą wystawiać wszyscy lekarze. Na mocy tych samych przepisów rozszerzono także uprawnienia farmaceutów – dając możliwość wystawiania recept farmaceutycznych na wszystkie szczepionki stosowane w ramach szczepień zalecanych. Warto zapytać lekarza lub farmaceutę o możliwość szczepienia przeciw RSV – dla niektórych osób może ono okazać się bezpłatne.

W przypadku kobiet w ciąży receptę może wystawić lekarz POZ, ginekolog lub położna. Szczepienie powinno zostać wykonane w trzecim trymestrze, zgodnie z rekomendacjami WHO, nawet w 28. tygodniu ciąży [13]. Dzięki przenikaniu przeciwciał klasy IgG przez łożysko, dziecko otrzymuje ochronę jeszcze przed narodzinami, co zapewnia mu odporność w pierwszych miesiącach życia. Obecnie szczepienie to jedyna skuteczna metoda zmniejszająca ryzyko ciężkich zakażeń układu oddechowego wywołanych przez syncytialny wirus oddechowy i jest zalecane wszystkim osobom ze wskazanych grup wiekowych.

PP-UNP-POL-0413

Źródła

1. P. Belino-Studzińska, K. Pancer, Wirus RS jako czynnik etiologiczny w schorzeniach układu oddechowego u dzieci i dorosłych, Przegląd Epidemiologiczny 2008; 62: 767-775.
2. M. Wróblewska, W. Naumnik, Zakażenia RSV u dorosłych - cz. 1: etiologia i patogeneza, Medycyna Praktyczna [dostęp on-line: https://infekcje.mp.pl/choroby/rsv/wytyczne-przegladowe/341110,zakazenia-rsv-u-doroslych-cz-1-etiologia-i-patogeneza, 13.06.2025 r.].
3. A. Nitsch-Osuch et al., Rekomendacje grupy ekspertów w zakresie szczepień przeciw wirusowi RS osób dorosłych, Lekarz POZ 6/2023, s. 301-308.
4. M. Wróblewska, W. Naumnik, Zakażenia RSV u dorosłych - cz. 2: epidemiologia, Medycyna Praktyczna [dostęp on-line: https://infekcje.mp.pl/choroby/rsv/wytyczne-przegladowe/349522,zakazenia-rsv-u-doroslych-cz-2-epidemiologia, 13.06.2025 r.].
5. Ibidem.
6. M. Szwejkowska, A. Nitsch-Osuch, Zakażenia RSV u dzieci, Pediatria po Dyplomie 2021, 06.
7. Choroby zakaźne 1.01-15.06.2025
8. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/respiratory-syncytial-virus-%28rsv%29-immunization-products [dostęp: 23.06.2025 r.].