Skutki uboczne chemioterapii

Chemioterapia, czyli leczenie cytostatyczne, to sposób leczenia chorób nowotworowych, który polega na stosowaniu szczególnych grup leków w walce z chorobą. Dzięki tej metodzie zniszczeniu mogą ulegać komórki nowotworowe zlokalizowane w całym organizmie. Stosowane leki działają głównie na komórki, które ulegają szybkim podziałom – takimi komórkami są komórki nowotworowe. W znacznie mniejszym stopniu zniszczeniu ulegają prawidłowe tkanki – jednak nie da się zapobiec powikłaniom i uchronić zdrowe komórki przed działaniem leków.

1. Skutki uboczne chemioterapii

Skutki uboczne chemioterapii dotykają szczególnie te obszary, w których komórki szybko ulegają podziałom. Są to komórki zlokalizowane w przewodzie pokarmowym, skórze, włosach oraz w szpiku kostnym. Występowanie skutków ubocznych obok oporności danego nowotworu na leczenie stanowi poważny czynnik ograniczający stosowanie tej metody u chorych. Skutki uboczne chemioterapii mogą być różne w zależności od rodzaju przyjmowanych leków, ponad to każdy organizm w nieco inny sposób na dane leczenie reaguje.

Zobacz film: "Terapia celowana w leczeniu raka"

2. Powikłania chemioterapii

Skutki uboczne chemioterapii dzielą się na:

  • ostre (natychmiastowe) – występują w okresie stosowania chemioterapii (nudności, wymioty, reakcja uczuleniowa),
  • wczesne – pojawiające się 4-6 tygodni po leczeniu (uszkodzenie szpiku kostnego, wypadanie włosów, zapalenie błon śluzowych),
  • opóźnione – występują w okresie kilku do kilkunastu tygodni po stosowaniu chemioterapii (uszkodzenie nerek, płuc, serca),
  • późne (odległe) – występujące kilka miesięcy lub lat od stosowania leczenia (uszkodzenie układu rozrodczego, nowotwory wtórne).

3. Najczęstsze powikłania po chemioterapii

  • mielosupresja, czyli zahamowanie produkcji krwinek w szpiku kostnym. Zahamowaniu mogą ulec wszystkie linie produkcji krwinek – czerwonych, białych oraz płytek krwi,
  • niedokrwistość czyli anemia, powstaje gdy dochodzi do spadku produkcji czerwonych krwinek. Pojawia się narastające osłabienie, spadek wydolności fizycznej, bladość, apatia, senność, bóle głowy, zaburzenia koncentracji,
  • neutropenia to sytuacja, gdy w krwi występuje za małą liczbę neutrofili. Neutrofile to podstawowy rodzaj krwinek białych, ich funkcją jest zwalczanie infekcji. W przypadku ich braku pojawiać się może zwiększona tendencja do zakażeń, głównie w obrębie układu oddechowego i zatok. Infekcje mogą trwać dłużej niż dotychczas i często nawracać, często również występuje gorsza odpowiedź na stosowane leczenie. W przypadku stosowania chemioterapii może dojść do tak dużego spadku białych krwinek że konieczna jest zmiana stosowanego leczenia. W trakcie chemioterapii konieczne jest regularne badanie liczby krwinek białych przed i w trakcie każdego cyklu leczenia,
  • trombocytopenia (małopłytkowość) – dochodzi do niej gdy zahamowaniu ulegnie produkcja płytek krwi. Trombocyty są odpowiedzialne za rozpoczęcie procesu krzepnięcia krwi, jeżeli dochodzi do krwawienia. W przypadku ich braku zwiększa się skłonność do powstawania siniaków i wybroczyn, mogą pojawić się krwawienia z nosa czy dziąseł, może także wydłużać się czas krwawienia- na przykład po zranieniu,
  • utrata włosów przy chemioterapii dla wielu chorych stanowi bardzo istotny problem. Utrata włosów lub zmniejszenie ich gęstości może dotknąć każdego miejsca – owłosioną skórę głowy, brwi, okolice intymne. Zwykle pojawia się po dwóch lub trzech tygodniach po rozpoczęciu chemioterapii. Zwykle wypadanie włosów jest tymczasowe i najczęściej po zakończeniu leczenia odrastają. Aby jak najmniej naruszyć strukturę włosów warto o nie szczególnie dbać - do czesania używać miękkiej szczotki lub grzebienia o szerokich zębach, unikać stosowania wysokich temperatur, środków chemicznych, urazów mechanicznych,
  • nudności i wymioty - mogą występują już od pierwszego dnia stosowania chemioterapii lub w późniejszym czasie. Aby zapobiec temu powikłaniu można stosować leki przeciwwymiotne. Warto również zadbać o lekkostrawną dietę i częste małe posiłki,
  • biegunka jest kolejnym skutkiem ubocznym chemioterapii. W przypadku jej wystąpienia konieczne jest uzupełnienie płynów, najlepiej pod postacią wody,
  • owrzodzenia jamy ustnej to kolejne z możliwych powikłań. Może występować zaczerwienienie, podrażnienie, pojawiają się drobne ranki i owrzodzenia. Z powodu obniżenia odporności częste są infekcje wirusowe i grzybicze. Konieczne jest przestrzeganie starannej higieny jamy ustnej i unikanie substancji które mogą podrażnić błonę śluzową jamy ustnej (na przykład potraw kwaśnych i ostrych),
  • zmiany w smaku mogą występować, ale ustępują po zakończeniu chemioterapii. U niektórych chorych zmienia się smak jedzenia i picia, czasami potrawy mają posmak metaliczny,
  • pozostałe skutki uboczne: inne możliwe skutki uboczne chemioterapii to pogorszenie pracy serca, nerek i płuc, może wystąpić wysypka skórna. Niektóre leki mogą wpływać negatywnie na system nerwowy, czego objawami są: zaparcie, mrowienie w palcach rąk i nóg,

  • w odległym czasie w wyniku stosowania chemioterapii dojść może do uszkodzenia układu rozrodczego, oraz rozwinięcia się nowotworów wtórnych ( na przykład ostrej białaczki szpikowej).

Chemioterapia ma bardzo szerokie zastosowanie zarówno jako metoda, która ma zapewnić wyleczenie chorego, poprawić jego jakość życia. Stosowana jest także jako leczenie umożliwiające skuteczne przeprowadzenie przeszczepu szpiku. Niestety istnieją poważne skutki uboczne chemioterapii, a sama metoda nie zawsze pozwala osiągnąć zamierzony efekt. W każdym przypadku należy więc wziąć pod uwagę prawdopodobieństwo wystąpienia objawów niepożądanych, a z drugiej strony prawdopodobieństwo korzyści z leczenia. Warto również starać się zapobiegać wystąpieniu objawów niepożądanych chemioterapii, a gdy wystąpią pomóc w ich zapobieganiu. Konieczne jest także długofalowe monitorowanie odległych skutków leczenia.

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Włosy po chemioterapii

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.