Wapń całkowity - biochemia krwi, rola w organizmie, stężenie, badanie, norma

Aby wytrącić osocze z krwi, dokonuje się odwirowania krwi pełnej, czyli takiej, która zawiera wszystkie regularnie występujące elementy komórkowe. Następnie oczyszcza się je z włóknika, dzięki czemu uzyskuje się surowicę. W uproszczeniu można napisać, że składnikami osocza są:

• woda,
• białka (w tym enzymy),
• hormony,
• elektrolity i pierwiastki śladowe (do nich zalicza się wapń całkowity),
• inne substancje.

Badanie biochemiczne krwi dostarcza wielu cennych informacji na temat funkcjonowania organizmu, może naprowadzać na rozpoznanie chorób oraz pomagać w ocenie wyników leczenia. Współczesna medycyna nie mogłaby się obyć bez oceny zmian składu w osoczu krwi. Opracowano grupy oznaczeń, które mają ułatwić ocenę funkcjonowania określonych narządów. Są to, tzw. profile oznaczeń. Wyróżnia się:

• profil kontrolny (ogólny) - sód, potas, chlorki, mocznik, kreatynina, glukoza,
• profil nerkowy - sód, potas, mocznik, kreatynina,
• profil wątrobowy - transaminazy (alaninowa i asparaginianowa), GTTp, ALP (fosfataza alkaliczna), bilirubina, albumina,
• profil kostny - białko całkowite, albumina, wapń, fosfor, fosfataza alkaliczna,
• profil sercowy - CK (kinaza kreatynowa), LDH (dehydrogenaza mleczanowa), potas, troponiny,
• profil lipidowy - cholesterol całkowity, triglicerydy, cholesterol HDL, cholesterol LDL,
• profil tarczycowy - TSH, wolne hormony tarczycy (FT3, FT4).

Poszczególne składniki osocza w odniesieniu do badania biochemicznego krwi mają ustalone wartości referencyjne, czyli inaczej granice normy. Mogą się one różnić w zależności od przyjętych ustaleń danego laboratorium. Każdy ze składników osocza jest oznaczany skrótem. W niektórych przypadkach ten sam związek ma kilka obowiązujących skrótów.

Wapń (Ca) stanowi 1,4-1,6 proc. ogólnej masy człowieka. Jest pierwiastkiem, który w organizmie bierze udział w neurotransmisji bodźców w mięśniach szkieletowych i w mięśniu sercowym oraz w procesach krzepnięcia krwi. Ponad 99 proc. wapnia znajduje się w kościach, a pozostała część w płynach zewnątrz- i wewnątrzkomórkowych. Ok. 40 proc. wapnia znajdującego się w osoczu jest związana z białkami, głównie z albuminą. Wapń we krwi w 10 proc. występuje w postaci cytrynianów, mleczanów, fosforanów, a pozostałe 50 proc. stanowi wapń zjonizowany, wolny.

Wysokość stężenia wapnia w organizmie zależy od wielkości jego podaży w pokarmie, stopnia wchłaniania z jelit. Stężenie wapnia zalży od jego podaży, stopnia wchłaniania z jelit, aktywizacji z kości i stopnia jego wydalania wraz z moczem. Witamina D oraz hormon przytarczyc - parathormon - zwiększają wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, pobudzają jego aktywizację z kości oraz hamują jego wydalanie z moczem.

Prawidłowe stężenie wapnia całkowitego we krwi u dorosłego, zdrowego człowieka to 2,25-2,75 mmol/l (9-11 mg/dl), natomiast wapnia zjonizowanego: 1,0-1,3 mmol/l (4-5,2 mg/dl). Zakresy te mogą nieznacznie różnić się w poszczególnych laboratoriach, więc jeśli na wyniku podany jest zakres normy to należy się nim kierować.

Zwiększony poziom wapnia występuje w:

• nadmiernym wchłanianiu wapnia z przewodu pokarmowego (np. przy przedawkowaniu wit. D),
• nadmiernym uwalnianiu wapnia z kości spowodowanym np. zwiększonym wydzielaniem parathormonu, niektórymi nowotworami czy przedawkowaniem witaminy A,
• zbyt małym wydalaniu wapnia z moczem, spowodowanym np. stosowaniem leków tiazydowych, teofiliny.

Zmniejszony poziom wapnia w surowicy krei - hipokalcemia - występuje w:

• zaburzeniach syntezy parathormonu (np. w niedoczynności przytarczyc),
• przypadku przerzutów raka piersi i raka prostaty,
• niskiej podaży witaminy D i jej aktywnych metabolitów,
• upośledzeniu wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego,
• nadmiernym odkładaniu się wapnia w tkankach (np. w ostrym zapaleniu trzustki),
• nadmiernej utracie wapnia z moczem,
• niskim poziomie magnezu,
• nadmiernym wytwarzaniu kalcytoniny.

• Produkty, które uzupełnią twoją dietę w wapń
• Wapń i jego znaczenie dla zdrowia
• Niska podaż wapnia - przyczyny, wapń w diecie

Typowym przejawem hipokalcemii (niskiego poziomu wapnia zjonizowanego w surowicy) jest tężyczka. Polega ona na drętwieniach oraz niekontrolowanych skurczach mięśni, spowodowanych zaburzeniami przewodzenia nerwowo-mięśniowego. Niekontrolowana tężyczka może zagrażać życiu, doprowadzając do skurczu mięśni dróg oddechowych i tętnic wieńcowych. Dożylne podanie wapnia jest w takich przypadkach ratunkiem dla chorego.

Źródła

1. Hipokalcemia w praktyce klinicznej — przyczyny, objawy i leczenie
2. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
3. Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0
4. Jakob M., Normy laboratoryjne, Via Medica, Gdańsk 2010, ISBN 978-83-7555-232-4