Sygnalizuje choroby jelit, trzustki. Objawy widać na skórze

Układ pokarmowy i skóra są ze sobą mocno "połączone" – dlatego problemy trawienne czasem widać gołym okiem w lustrze. Gdy w jelitach toczy się stan zapalny, dochodzi do zaburzeń wchłaniania składników odżywczych, zmienia się mikrobiota albo organizm jest przeciążony przewlekłym stresem i chorobą, skóra może reagować na różne sposoby: przesuszeniem, nadwrażliwością, świądem, zaczerwienieniem, nawracającymi wysypkami czy zaostrzeniem trądziku.

Bywa też, że pewne zmiany – np. nietypowe przebarwienia, pękające kąciki ust, zajady, wypadanie włosów czy łamliwość paznokci – są sygnałem niedoborów (np. żelaza, witamin z grupy B, cynku), które mogą wynikać z chorób przewodu pokarmowego.

Oczywiście same objawy skórne nie przesądzają o diagnozie, ale mogą być ważną wskazówką, by przyjrzeć się jelitom i wątrobie – zwłaszcza jeśli towarzyszą im dolegliwości takie jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunki/zaparcia, spadek masy ciała czy przewlekłe zmęczenie.

Nieswoiste choroby zapalne jelit (NZJ), czyli przede wszystkim choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, to schorzenia ogólnoustrojowe – choć ich główna arena to przewód pokarmowy, stan zapalny nie kończy się na jelitach. Skóra może reagować zarówno na toczący się proces immunologiczny, jak i na jego konsekwencje: przewlekły stan zapalny, zaburzenia bariery jelitowej, zmiany w mikrobiocie czy niedobory związane z gorszym wchłanianiem.

U części pacjentów problemy dermatologiczne pojawiają się równolegle z zaostrzeniem objawów jelitowych (np. bólami brzucha, biegunką), ale zdarza się też, że wyprzedzają dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego i są jednym z pierwszych sygnałów, że w organizmie dzieje się coś więcej.

W przebiegu NZJ mogą występować tzw. zmiany pozajelitowe w obrębie skóry – od bolesnych, zaczerwienionych guzków na podudziach, przez niegojące się owrzodzenia, aż po nadżerki i afty w jamie ustnej. Część z nich wynika z nadaktywnej odpowiedzi immunologicznej i towarzyszy aktywnej chorobie, inne są skutkiem niedożywienia lub niedoborów (np. żelaza, cynku, folianów i witamin z grupy B), które mogą objawiać się suchością skóry, zajadami, łamliwością paznokci czy wypadaniem włosów.

Do obrazu mogą dokładać się także działania niepożądane leków stosowanych w NZJ (np. wysypki, nadwrażliwość na słońce), dlatego przy nowych zmianach skórnych istotne jest nie tylko leczenie zewnętrzne, ale też ocena aktywności choroby jelit, stanu odżywienia i aktualnej terapii.

Choroby trzustki rzadko zaczynają się od skóry, ale w niektórych sytuacjach skórne sygnały mogą być ważną podpowiedzią, że w organizmie toczy się proces zapalny lub nowotworowy. Klasycznym przykładem jest żółtaczka – zażółcenie skóry i białek oczu – która bywa związana z utrudnionym odpływem żółci (np. przez guz w okolicy głowy trzustki lub stan zapalny). Często towarzyszy jej świąd skóry, bo w organizmie gromadzą się składniki żółci drażniące zakończenia nerwowe.

U części osób pojawia się też wyraźna suchość skóry, łatwe siniaczenie czy pogorszenie kondycji włosów i paznokci, co może wynikać z zaburzeń trawienia i wchłaniania tłuszczów (niedobory witamin A, D, E i K) w przebiegu niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki.

Są również bardziej charakterystyczne, choć rzadkie zmiany skórne kojarzone z określonymi chorobami trzustki. Opisywanym objawem jest tzw. martwica tkanki tłuszczowej (guzki lub bolesne stwardnienia podskórne, zwykle na kończynach), która może wystąpić w ciężkim zapaleniu trzustki – to efekt działania enzymów trzustkowych na tkankę tłuszczową.

Z kolei w niektórych nowotworach wysp trzustkowych (np. guzie wydzielającym glukagon) obserwuje się nawracające, wędrujące zmiany rumieniowo-złuszczające, często bolesne i swędzące, zwykle zlokalizowane wokół ust, w pachwinach czy na pośladkach.

Podobne objawy mogą mieć też inne przyczyny, dlatego każda nowa, nietypowa żółtaczka, uporczywy świąd lub nawracające zmiany zapalne skóry (zwłaszcza z towarzyszącym bólem brzucha, spadkiem masy ciała, biegunką tłuszczową lub cukrzycą o świeżym początku) są wskazaniem do diagnostyki, a nie wyłącznie leczenia dermatologicznego.

Zakażenia pasożytnicze mogą wpływać na skórę na kilka sposobów. Czasem zmiany pojawiają się miejscowo – dokładnie tam, gdzie pasożyt wnika do organizmu lub bytuję w skórze – a czasem są wynikiem reakcji całego układu odpornościowego na obecność intruzów.

Typowe są objawy alergiczne: świąd, pokrzywka, zaczerwienienie, drobnogrudkowa wysypka, a także zaostrzenie istniejących problemów skórnych. U części osób dominują dolegliwości nocne (np. nasilający się świąd), bo niektóre pasożyty są bardziej aktywne po zmroku.

Skóra bywa też lustrem konsekwencji przewlekłej infekcji – niedoborów, osłabienia czy toczącego się stanu zapalnego – co może przejawiać się suchością, gorszym gojeniem i większą podatnością na podrażnienia.

Warto pamiętać, że obraz bywa bardzo różny w zależności od pasożyta i drogi zakażenia. Niektóre infekcje dają wędrujące, kręte ścieżki na skórze, inne – bolesne guzki, nadżerki lub owrzodzenia; bywają też zakażenia, w których wysypka jest raczej ogólnym odruchem organizmu niż bezpośrednim skutkiem obecności pasożyta w skórze.

Jeśli świąd i zmiany skórne nawracają lub nie reagują na standardowe leczenie, a jednocześnie pojawiają się objawy ze strony przewodu pokarmowego (bóle brzucha, biegunki, nudności), chudnięcie, przewlekłe zmęczenie czy eozynofilia w morfologii, diagnostyka w kierunku pasożytów może mieć sens – zwłaszcza po podróżach, kontakcie ze zwierzętami, spożyciu surowych/niedogotowanych produktów albo przy nasileniu objawów wśród domowników.

Marta Słupska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródło: cureus.com pmc.ncbi.nlm.nih.gov