Czym właściwie jest melena?
Melena to medyczne określenie czarnego stolca o charakterystycznym, gnilnym i wysoce nieprzyjemnym zapachu. Ciemna barwa świadczy o obecności krwi częściowo przetrawionej podczas przechodzenia przez przewód pokarmowy (choć nie wyklucza trwającego krwawienia). Aby stolec przybrał taki wygląd, do układu pokarmowego musi przedostać się co najmniej 50 ml krwi, która przebywa w jelitach przez kilkanaście godzin.
Stolec ma lepką, lśniącą konsystencję i silnie przywiera do muszli. To właśnie ten połysk, gęstość i intensywny zapach odróżniają melenę od przejściowego ciemnego zabarwienia wywołanego niektórymi posiłkami.
WIDEOPrzyczyny wrzodów układu pokarmowego
Dlaczego krew w stolcu zmienia barwę na czarną?
Za czarną barwę odpowiada hemoglobina – czerwony barwnik krwi zawierający żelazo. W żołądku działają na nią kwas solny oraz enzymy trawienne, a dalsze przemiany zachodzą przy udziale mikrobioty jelitowej.
W tym procesie hemoglobina przekształca się w ciemnobrązową lub czarną hematynę. Im dłużej krew przemieszcza się przez jelita, tym ciemniejsza staje się treść pokarmowa, co tłumaczy jednolitą czerń stolca na całej jego długości.
Przyczyny krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego
Krwawienie wywołujące melenę rozpoczyna się zazwyczaj powyżej tzw. więzadła Treitza – w przełyku, żołądku lub dwunastnicy. Najczęstszą przyczyną (odpowiadającą za 30–50 procent przypadków) są wrzody żołądka i dwunastnicy.
Do innych istotnych źródeł krwawienia należą:
- żylaki przełyku w przebiegu marskości wątroby (krwawienie z nich bywa bardzo obfite),
- nadżerki oraz ostre zapalenie błony śluzowej żołądka,
- pęknięcia śluzówki w miejscu połączenia przełyku i żołądka (zespół Mallory’ego-Weissa) oraz nowotwory.
Kiedy czarny stolec nie wynika z krwawienia?
Ciemne zabarwienie nie zawsze świadczy o obecności krwi. Preparaty żelaza nadają stolcowi szarawoczarny odcień i matową powierzchnię, podobnie jak leki zawierające bizmut czy węgiel aktywny. Ciemny kolor może być także efektem spożycia dużej ilości jagód, buraków, czarnej porzeczki lub lukrecji.
W takich sytuacjach stolec zachowuje jednak prawidłową konsystencję, nie jest lepki i nie wydziela gnilnego zapachu. W razie wątpliwości warto przeanalizować dietę i przyjmowane w ostatnich dniach preparaty.
Różnica między smolistym stolcem a świeżą krwią
Wygląd stolca pomaga ustalić wstępną lokalizację krwawienia. Czarny, smolisty stolec wskazuje na źródło w przełyku, żołądku lub dwunastnicy. Z kolei jasnoczerwona krew (hematochezja) pochodzi zazwyczaj z dolnego odcinka – jelita grubego, odbytnicy lub odbytu (np. w przebiegu hemoroidów czy uchyłków). Ciemnoczerwona krew sugeruje krwawienie z jelita cienkiego.
Wyjątkiem jest bardzo obfity, krwotoczny wyciek z górnego odcinka – krew przemieszcza się wówczas przez jelita na tyle szybko, że nie zdąży ulec całkowitemu strawieniu, dając czerwone zabarwienie stolca.
Towarzyszące objawy alarmowe
Melenie często towarzyszą objawy wynikające ze znacznej utraty krwi i narastającej anemii.
Do najbardziej niepokojących należą:
- nagłe osłabienie, bladość skóry i zimne poty,
- zawroty głowy (zwłaszcza przy gwałtownym wstawaniu) oraz przyspieszone tętno (tachykardia),
- duszność, mroczki przed oczami i stan przedomdleniowy.
Taki zestaw objawów stanowi stan zagrożenia życia i wymaga natychmiastowego wezwania pogotowia ratunkowego.
Diagnostyka i leczenie
Podstawowym badaniem diagnostycznym przy melenie jest gastroskopia (endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego), która pozwala zlokalizować źródło krwawienia i często natychmiast je zaopatrzyć. Równolegle wykonuje się morfologię krwi, parametry krzepnięcia oraz oznacza poziom mocznika.
Leczenie rozpoczyna się od stabilizacji stanu pacjenta – płynoterapii dożylnej, a w razie potrzeby transfuzji krwi. Każdy epizod czarnego, smolistego stolca wymaga pilnej diagnostyki.
Czarny, smolisty stolec o gnilnym zapachu zawsze wymaga niezwłocznej konsultacji lekarskiej. W przypadku obecności osłabienia czy zawrotów głowy liczy się każda minuta – w takich sytuacjach należy natychmiast zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy.
Źródła:
- NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK411/
- NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/7523
- PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2701242/
- NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470300/
- NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK563143/
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
