Upały mogą obniżać skuteczność leków. Ekspertka ostrzega

Leki zawierają substancje czynne oraz składniki pomocnicze, które zostały opracowane tak, aby zachowywały swoje właściwości w określonych warunkach. Gdy przez dłuższy czas są narażone na wysoką temperaturę lub bezpośrednie promienie słoneczne, mogą zachodzić w nich reakcje chemiczne prowadzące do stopniowego rozkładu substancji czynnej.

– Wysoka temperatura może przyspieszać rozkład substancji czynnych, przez co lek staje się mniej skuteczny. Podobnie jest z suplementami diety – choć w ich przypadku skuteczność nie została potwierdzona w badaniach klinicznych, przechowywanie w zbyt wysokiej temperaturze również może przyspieszać rozkład składników aktywnych i pogarszać jakość produktu – tłumaczy w rozmowie z portalem WP abcZdrowie mgr farm. Angelika Talar-Śpionek z portalu GdziePoLek.

Wiele osób uważa, że skoro lek ma być przechowywany w temperaturze pokojowej, to wystarczy go schować do dowolnej szafki. Problem pojawia się wtedy, gdy w mieszkaniu przez kilka dni utrzymuje się 30 stopni Celsjusza lub więcej. W takich warunkach temperatura jest znacznie wyższa od tej, dla której lek został przeznaczony.

– W farmacji temperatura pokojowa oznacza zwykle 15–25 stopni Celsjusza, choć wiele produktów dopuszcza przechowywanie w temperaturze do 25 lub 30 stopni Celsjusza. Dokładna informacja znajduje się na opakowaniu lub w ulotce – mówi farmaceutka.

Podczas upałów warto znaleźć dla domowej apteczki chłodniejsze miejsce. Najlepiej sprawdzi się zacieniona szafka w sypialni. Zdecydowanie lepiej unikać kuchni, gdzie temperatura często rośnie podczas gotowania, oraz łazienki, w której panuje wysoka wilgotność. Nie należy też zostawiać leków na parapecie, przy oknie czy w pobliżu źródeł ciepła.

– Jeżeli przez kilka dni temperatura w mieszkaniu przekracza 30 stopni, warto przechowywać leki w najchłodniejszym miejscu w domu (np. w szafce od północnej strony mieszkania), unikać kuchni i łazienki, gdzie temperatura i wilgotność są zwykle wyższe oraz nie przenosić leków do lodówki, jeśli producent tego nie zaleca – radzi ekspertka.

Jak wskazała farmaceutka, nie wszystkie leki powinny trafić do lodówki. Niska temperatura może wpłynąć na ich jakość oraz skuteczność. – Mimo upałów nie wszystkie leki wymagają przechowywania w lodówce. Do lodówki powinny trafiać wyłącznie preparaty, których producent wyraźnie to zaleca (najczęściej w temperaturze 2–8 stopni Celsjusza), np. insuliny, część leków biologicznych, niektóre szczepionki oraz wybrane probiotyki. Większość tabletek, kapsułek i syropów nie powinna być przechowywana w lodówce, ponieważ zbyt niska temperatura i wilgoć również mogą pogarszać ich trwałość – wyjaśnia Angelika Talar-Śpionek.

Przed zażyciem leku warto zwrócić uwagę na wygląd. Zmiana koloru, zapachu, pojawienie się osadu, rozwarstwienie płynu czy uszkodzone tabletki mogą świadczyć o tym, że preparat nie był przechowywany w odpowiednich warunkach. W takiej sytuacji bezpieczniej zrezygnować z jego stosowania i zapytać farmaceutę, czy nadaje się jeszcze do użycia.

– Nie zawsze można rozpoznać gołym okiem, że lek lub suplement nie nadaje się do użycia. Czasami o niewłaściwym przechowywaniu świadczą: zmiana koloru, zapachu lub konsystencji, sklejone kapsułki czy stopione czopki, jednak wiele preparatów po przegrzaniu wygląda zupełnie normalnie. Dlatego nie należy oceniać ich jakości wyłącznie na podstawie wyglądu – zaznacza

Ekspertka z portalu GdziePoLek wskazuje, na co zwrócić uwagę. – Pomijając preparaty wymagające przechowywania w lodówce, na wysoką temperaturę szczególnie wrażliwe są:

• czopki – mogą mięknąć lub się topić, co utrudnia ich prawidłowe stosowanie;
• preparaty w miękkich kapsułkach żelatynowych (np. wiele suplementów z kwasami omega-3 lub witaminami) – mogą się sklejać, odkształcać lub pękać;
• plastry lecznicze – wysoka temperatura może pogarszać właściwości kleju i wpływać na uwalnianie substancji czynnej;
• syropy, zawiesiny oraz krople – długotrwałe przechowywanie w temperaturze wyższej niż zalecana może obniżać ich trwałość i stabilność;
• preparaty zawierające niektóre witaminy (zwłaszcza witaminę C oraz część witamin z grupy B), enzymy lub kwasy omega-3, które mogą szybciej ulegać degradacji lub utlenianiu.

Należy mieć na uwadze, że w niektórych sytuacjach zepsute leki mogą mieć nieprzewidywalny wpływ na organizm. – Spożywanie takich substancji może uszkodzić narządy wewnętrzne, takie jak wątroba, nerki, serce i układ pokarmowy – podkreślała ekspertka. Szczególną uwagę należy zwrócić na naproksen – w wysokiej temperaturze może niekorzystnie wpłynąć na nerki i wątrobę.

Warto pamiętać, że latem zagrożeniem nie jest wyłącznie niewłaściwe przechowywanie leków. Niektóre preparaty mogą wpływać na sposób, w jaki organizm radzi sobie z wysoką temperaturą. Część leków przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych ogranicza pocenie oraz zmniejsza odczuwanie pragnienia.

Beta-blokery utrudniają oddawanie ciepła przez skórę, natomiast leki moczopędne i część preparatów stosowanych w leczeniu nadciśnienia zwiększają ryzyko odwodnienia. Z kolei osoby stosujące insulinę powinny częściej kontrolować poziom glukozy, ponieważ wysoka temperatura może przyspieszać jej wchłanianie i zwiększać ryzyko hipoglikemii.

Odpowiednie przechowywanie leków jest równie ważne jak ich regularne przyjmowanie. Proste zasady pozwalają zachować skuteczność preparatów nawet podczas największych letnich upałów.

– Leki powinniśmy trzymać z dala od miejsc nasłonecznionych. Nie wolno ich umieszczać na parapetach, ale też przy kaloryferze czy w szafce nad kuchenką. Częstym błędem popełnianym przez pacjentów jest także trzymanie leków w kieszeni ubrań, w której jest bardzo ciepło. Pod żadnym pozorem nie powinniśmy zostawiać leków w nagrzanym samochodzie – dodaje mgr Marian Witkowski, prezes warszawskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej.

– Większość przegrzanych leków nie staje się toksyczna. Problemem jest przede wszystkim spadek ich skuteczności. Dlatego preparatu, który przez dłuższy czas był narażony na wysoką temperaturę (np. pozostawiony w nagrzanym samochodzie), nie należy stosować, nawet jeśli wygląda prawidłowo. Jeśli natomiast wyraźnie zmienił wygląd, zapach lub konsystencję, należy oddać go do utylizacji w aptece – podsumowuje Angelika Talar-Śpionek.