Zespół Dubina i Johnsona – przyczyny, objawy i leczenie

Zespół Dubina i Johnsona (ang. Dubin-Johnson syndrome, DJS, hyperbilirubinemia typu II) to rzadka i łagodna, genetycznie uwarunkowana choroba wątroby, która przebiega ze zwiększonym stężeniem bilirubiny we krwi. Bilirubina to pomarańczowy barwnik nadający kolor między innymi wytwarzanej przez wątrobę żółci. Prawidłowy poziom bilirubiny w surowicy krwi człowieka wynosi od 0,3 do 1,0 mg/dl lub 5,1–17,0 μmol/l.

W większości przypadków zespół Dubina-Johnsona rozpoznaje się w drugiej dekadzie życia, u obu płci, przy czym jej początek jest wcześniejszy u mężczyzn. Po raz pierwszy chorobę opisano w 1954 roku.

Zespół Dubina i Johnsona a inne hiperbilirubinemie

Zespół Dubina i Johnsona zalicza się do hiperbilirubinemii, to jest chorób przebiegających ze zwiększonym stężeniem bilirubiny we krwi, która jest produktem rozpadu krwinek czerwonych. W prawidłowych warunkach wydalana jest przez wątrobę do żółci.

Do hiperbilirubinemii zalicza się także:

• zespół Gilberta (ang. Gilbert's syndrome). To uwarunkowana genetycznie choroba metaboliczna związana z zaburzeniem metabolizmu bilirubiny w wątrobie. Jest spowodowana mutacją genu UGT1A1 w locus 2 q37. To skutkuje zaburzeniem sprzęgania bilirubiny w hepatocytach. Choroba zwykle nie wywołuje żadnych objawów, a podwyższony poziom bilirubiny rozpoznaje się zwykle przypadkowo. Okresowo może pojawić się żółtaczka z objawami grypopodobnymi,
• zespół Rotora (ang. Rotor syndrome; hyperbilirubinemia, Rotor type) to rzadki genetycznie uwarunkowany zespół chorobowy o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym. Jej istotą jest nadmiar bilirubiny sprzężonej, nie dochodzi jednak do odkładania czarnego barwnika w wątrobie. W obrazie klinicznym bardzo przypomina zespół Dubina-Johnsona,
• zespół Criglera-Najjara (CNS, z ang. Crigler-Najjar syndrome) to rzadka choroba uwarunkowana genetycznie, będąca przyczyną ciężkiej żółtaczki u niemowląt. Objawia się w pierwszych dniach życia. Wyróżnia się dwa typy choroby, przy czym zespół Criglera-Najjara typu I cechuje się bardziej natężoną żółtaczką i oznacza trudniejsze leczenie.

Zespół Dubina i Johnsona to choroba dziedziczona autosomalnie recesywnie. Odpowiada za nią mutacja w białku transportowym odpowiedzialnym za przemieszczanie bilirubiny z krwi przez komórki wątroby do żółci, która następnie opuszcza organizm z kałem.

Konsekwencją mutacji genu ABCC2 jest zaburzenie transportu sprzężonej bilirubiny do kanalików żółciowych (jego aktywność jest obniżona bądź w ogóle nie występuje). Skutkiem patologii jest gromadzenie bilirubiny w organizmie. To powoduje stan zwany hiperbilirubinemią. Pozostający i gromadzący się w wątrobie barwnik nadaje jej czarne zabarwienie.

Wzrost stężenia bilirubiny i nagromadzenia się jej w surowicy krwi oraz tkankach organizmu może powodować zażółcenie skóry i twardówki oka, czyli żółtaczkę. Typowe w jej przebiegu jest także ciemne zabarwienie moczu, świąd skóry oraz odbarwienie stolca.

U większości pacjentów z zespołem Dubina i Johnsona nie pojawiają się żadne objawy. Rzadko występuje łagodna żółtaczka, której towarzyszy osłabienie, gorączka i bóle w nadbrzuszu, także powiększenie wątroby i śledziony. Nie obserwuje się charakterystycznego dla niej świądu skóry.

Diagnostyka zespołu Dubina i Johnsona obejmuje badania laboratoryjne z krwi, w których oznacza się bilirubinę sprzężoną (u pacjentów z DJS jej poziom wzrasta do 6 mg/dl). Aby potwierdzić rozpoznanie, dożylnie podaje się bromosulfoftaleinę, którą wyłapują komórki wątroby (łączy się z zalegającym barwnikiem).

Zespół Dubina i Johnsona cechuje się nie tylko podwyższonym stężeniem bilirubiny w surowicy krwi (głównie sprzężonej), ale i zmniejszonym wydalaniem koproporfiryn z moczem. Testy czynnościowe wątroby, czyli aminotransferaza asparaginianowa (ASPAT), aminotransferaza alaninowa (ALAT) są prawidłowe.

Hyperbilirubinemia typu II ma dobre rokowanie i łagodny przebieg, nie prowadzi do zwłóknienia ani marskości wątroby. Leczenie nie jest konieczne. Ważne jest, by zwracać uwagę na czynniki, które mogą wpływać na zaburzenia wątroby i dróg żółciowych (trzeba np. ograniczyć spożywanie alkoholu).