Zwiększają ryzyko udaru. "Każde użycie może mieć takie konsekwencje"

Neurolog Agata Rauszer-Szopa opisała w mediach społecznościowych przypadek 30-letniego pacjenta przywiezionego na SOR z podejrzeniem udaru. Mężczyznę znaleźli rano rodzice. Leżał w łóżku i nie reagował. Po przyjęciu do szpitala był w głębokiej śpiączce. Badanie tomografii komputerowej wykazało masywny krwotok podpajęczynówkowy, a angio-TK – pęknięcie tętniaka tętnicy środkowej mózgu. W moczu pacjenta wykryto amfetaminę.

Jak wskazuje neurolog, używanie narkotyków to coraz większy problem wśród młodych osób. – Dzisiejsza młodzież i młodzi dorośli piją mniej alkoholu, a częściej stosują inne używki, między innymi właśnie narkotyki. Wynika to z trochę innych czasów, w jakich żyjemy, większej majętności i lepszej dostępności – mówi autorka wpisu w rozmowie z WP abcZdrowie. Nie pozostaje to bez wpływu na funkcjonowanie najważniejszych organów, w tym mózgu. Potwierdzają to badania naukowców.

Praca, na którą powołuje się neurolog, została opublikowana na łamach "JAMA Psychiatry". Naukowcy przeanalizowali w niej dane z ponad 3,1 mln wypisów ze szpitali w Teksasie z lat 2000–2003. W jednej z kluczowych analiz skupiono się na osobach w wieku od 18 do 44 lat.

Wyniki badań pokazały, że nadużywanie amfetaminy wiązało się z niemal pięciokrotnie wyższym ryzykiem wystąpienia udaru krwotocznego. Z kolei nadużywanie kokainy było związane zarówno z wystąpieniem udaru krwotocznego, jak i niedokrwiennego. Ponadto badacze zwrócili uwagę na śmiertelność. U osób nadużywających amfetaminy ryzyko zgonu po udarze krwotocznym było ponad 2,5-krotnie wyższe niż u pozostałych pacjentów z takim udarem. Skąd taka zależność?

Zanim odpowiemy na powyższe pytanie, wyjaśnijmy, czym jest udar i jak przebiega ten incydent. Udar mózgu to nagłe zaburzenie pracy mózgu, do którego dochodzi wskutek zamknięcia albo pęknięcia naczynia tętniczego. W zależności od mechanizmu wyróżnia się dwa główne rodzaje udaru.

Udar niedokrwienny, który stanowi około 80 proc. przypadków, rozwija się, gdy naczynie zostaje zamknięte, a część mózgu przestaje otrzymywać odpowiednią ilość krwi, tlenu i składników odżywczych. Udar krwotoczny natomiast, nazywany potocznie wylewem, odpowiada za około 20 proc. przypadków i jest skutkiem pęknięcia naczynia oraz wydostania się krwi poza jego światło. Ten rodzaj udaru częściej może dotyczyć także osób młodych, a nawet dzieci.

Jak podaje Narodowy Fundusz Zdrowia, do sygnałów alarmowych świadczących o udarze należą: nagłe osłabienie lub drętwienie kończyn, drętwienie twarzy i opadanie kącika ust, zaburzenia mowy i widzenia, silny ból głowy, czasem z nudnościami, zaburzenia świadomości, a także zawroty głowy połączone z problemami z utrzymaniem równowagi.

Do najczęstszych przyczyn udaru należą m.in. nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, zaburzenia rytmu serca oraz choroby naczyń krwionośnych, a wśród czynników zewnętrznych istotne znaczenie mają właśnie używki.

Lekarz toksykolog dr n. med. Eryk Matuszkiewicz z Oddziału Toksykologii Szpitala Miejskiego im. Franciszka Raszei w Poznaniu zaznacza w rozmowie z WP abcZdrowie, że choć osobiście nie obserwuje dużej liczby takich przypadków, z danych naukowych wynika, że narkotyki mogą prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych. Szczególnie niebezpieczne będą tzw. stymulanty. – Narkotyki można podzielić ze względu na mechanizm działania na stymulanty, czyli substancje pobudzające, oraz depresanty, które spowalniają pracę układu nerwowego. Jeśli myślimy o udarach, kierowałbym się w stronę stymulantów – mówi toksykolog.

Narkotyki mogą przyczynić się zarówno do udaru niedokrwiennego, jak i krwotocznego. Duże znaczenie ma przy tym rodzaj przyjętej substancji. – Kokaina bardzo silnie kurczy naczynia krwionośne. Skurczone naczynie powoduje, że przepływ krwi staje się gorszy, a nawet może zostać całkowicie zatrzymany. Substancja sprzyja także agregacji, czyli przyleganiu do siebie płytek krwi. Mogą one zablokować naczynie – wyjaśnia Eryk Matuszkiewicz.

Inny mechanizm odpowiada za udary krwotoczne. Stymulanty mogą gwałtownie podnosić ciśnienie tętnicze i przyspieszać pracę serca. – Mechanizm powodowania krwotoków wynika z tego, że amfetamina i inne narkotyki zwiększają ciśnienie krwi oraz powodują przebudowę naczyń krwionośnych mózgowia – ich ściana staje się słabsza i podatniejsza na "wybrzuszanie" poprzez wysokie ciśnienie prądu krwi – w ten sposób właśnie powstają tętniaki – tłumaczy Agata Rauszer-Szopa. – Ogólnie wszystkie używki i substancje psychoaktywne mają podobny mechanizm działania poprzez tzw. wyrzut sympatykomimetyczny, czego efektem jest wzrost ciśnienia tętniczego krwi – dodaje.

Wyzwaniem dla zespołu medycznego może być rozpoznanie udaru u pacjenta po spożyciu środków odurzających. U młodej osoby lekarze i bliscy mogą w pierwszej kolejności podejrzewać zatrucie, zwłaszcza gdy wiadomo o przyjęciu narkotyku. – Cały czas jesteśmy przyzwyczajeni do myślenia, że udary czy zawały dotyczą osób starszych. Przy 20- czy 30-latku możemy początkowo nie brać tego pod uwagę, a trzeba mieć świadomość, że po takich substancjach może do tego dojść – mówi toksykolog.

Co istotne, objawy mogą się na siebie nakładać. Pacjent z udarem może mówić niewyraźnie, być splątany, pobudzony albo mieć problemy z utrzymaniem równowagi. Podobne symptomy mogą występować po zażyciu narkotyków. – Mieliśmy pacjenta po amfetaminie, który był spocony, miał wysokie tętno i ciśnienie, był czerwony na twarzy i pobudzony. Wszystko pasowało do zatrucia narkotykami, a okazało się, że ma również udar krwotoczny. Miał trzydzieści kilka lat – wspomina lekarz.

Wydawać by się mogło, że tak poważne konsekwencje dotyczą wyłącznie osób uzależnionych lub regularnie zażywających narkotyki. Nic bardziej mylnego. Zdaniem Eryka Matuszkiewicza nie można wskazać "bezpiecznej" liczby prób. – Każde użycie może mieć takie konsekwencje. Są one mniej lub bardziej prawdopodobne, ale są możliwe – podkreśla. Wspomina też pacjenta, który po zażyciu substancji psychoaktywnej doznał ciężkich zaburzeń rytmu serca i zatrzymania krążenia. Według relacji jego partnerki miał to być pierwszy kontakt z narkotykiem. Mężczyzny nie udało się uratować.

Dodatkowym zagrożeniem dla młodego organizmu jest nieznany skład kupowanych środków. – Trzeba pamiętać, że narkotyki nie są czyste i mogą zawierać domieszki innych substancji. Ktoś może sądzić, że przyjmuje mefedron, podczas gdy preparat zawiera również metamfetaminę, ecstasy albo inne związki psychoaktywne. W takiej sytuacji te substancje potęgują działanie jedne drugiej i dlatego efekt psychoaktywacji, pobudzenia, utraty kontroli nad zachowaniem czy impulsywności jest większy, ale większy jest też wpływ na zdrowie somatyczne – mówi specjalista.

– Problemem są też nowe substancje psychoaktywne, które mogą działać jeszcze silniej. To zwiększa ryzyko poważnych powikłań somatycznych, takich jak zaburzenia rytmu serca czy udar – dodaje Eryk Matuszkiewicz.