Agorafobia

Agorafobia (agoraphobia) to słowo pochodzące z języka greckiego i oznacza dosłownie „strach przed rynkiem miejskim”. Agorafobia jest najczęściej diagnozowanym rodzajem fobii. Agorafobia to niezbyt zręczny termin, ponieważ osoby cierpiące na ten irracjonalny lęk boją się panicznie nie tylko rynków miejskich, ale także tłumu, otwartych przestrzeni, ulic, miejsc publicznych i podróżowania. Najczęściej na agorafobię chorują ludzie we wczesnym okresie dorosłości. Jak manifestuje się agorafobia? Kiedy stawia się rozpoznanie agorafobii i jak leczyć to zaburzenie psychiczne?

Objawy agorafobii

Agorafobia jako jednostka nozologiczna znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Zaburzeń Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F40.0. Wyróżnia się zasadniczo dwa rodzaje agorafobii – bez napadów paniki i z napadami paniki. Agorafobia należy do zaburzeń lękowych w postaci fobii. Szacuje się, że około połowa wszystkich pacjentów psychiatrycznych leczonych z powodu fobii to osoby cierpiące na agorafobię, a wśród wszystkich osób cierpiących na łagodną postać fobii, tylko 10% doznaje agorafobii.

Obecnie termin „agorafobia” używany jest w znacznie szerszym znaczeniu niż pierwotnie. Obejmuje nie tylko lęk przed otwartą przestrzenią, ale także przed obecnością tłumu oraz utrudnieniem natychmiastowej i łatwej ucieczki do bezpiecznego miejsca. Chorzy na agorafobię zazwyczaj żywią przekonanie, że spadnie na nich jakieś nieszczęście i nikt im nie pomoże, jeśli znajdą się poza obrębem bezpiecznego azylu, jakim jest ich własny dom. Robią wszystko, by uniknąć tych „niebezpiecznych” miejsc.

Agorafobia jest najbardziej upośledzającą postacią powszechnych rodzajów fobii, ponieważ wiele osób cierpiących na nią w ogóle nie wychodzi z domu. Towarzyszy im bezustanny irracjonalny lęk przed koniecznością wyjścia do sklepu, w miejsca publiczne, przed samotnym podróżowaniem pociągiem, autobusem czy samolotem. Często agorafobię przeciwstawia się klaustrofobii – lękowi przed ciasnymi i zamkniętymi pomieszczeniami.

Osoby z agorafobią boją się rozmaitych obiektów, np. gładkich powierzchni zbiorników wodnych, pustych krajobrazów, ulic, podróży koleją. Wielu przeraża, że mogą zemdleć i pozostać bez pomocy w miejscu publicznym, co powoduje unikanie sytuacji agorafobicznych. Lęk fobiczny wyzwala konkretne symptomy fizjologiczne, jak: szybsze bicie serca, pocenie się, bladość skóry, przyspieszone tętno, uczucie omdlewania, co wiąże się z wtórnym lękiem przed śmiercią, utratą kontroli nad sobą lub chorobą psychiczną. Sama myśl o znalezieniu się w sytuacji fobicznej powoduje wystąpienie lęku antycypacyjnego (tzw. lęku przed lękiem).

Diagnoza agorafobii

Wskazówki diagnostyczne do rozpoznania agorafobii są następujące:

• objawy psychiczne i wegetatywne muszą być pierwotnym, a nie wtórnym przejawem lęku;
• lęk musi być ograniczony do co najmniej dwóch z wymienionych sytuacji: tłum, miejsca publiczne, oddalenie się od domu, samotne podróżowanie;
• wyraźnie widoczne unikanie sytuacji fobicznych.

Niektórzy pacjenci z agorafobią przeżywają stosunkowo mało lęku, gdyż udaje się im skutecznie unikać sytuacji i miejsc generujących irracjonalny lęk. Współwystępowanie takich objawów, jak: nastrój depresyjny, depersonalizacja, natręctwa i fobie społeczne, nie wykluczają rozpoznania agorafobii pod warunkiem, że nie dominują one w obrazie klinicznym.

Zaburzenia towarzyszące agorafobii

W przeważającej części przypadków na agorafobię cierpią kobiety, a zaburzenie zaczyna się w początkach wieku dorosłego wystąpieniem lęku napadowego. Osoby cierpiące na agorafobię są podatne na ataki paniki, nawet jeśli nie znajdują się w sytuacji agorafobicznej. Co więcej, mają więcej problemów psychologicznych poza samą fobią niż osoby cierpiące na inne jej postaci. Poza objawami fobii, osoby te są często bardzo niespokojne i trwają w stanie depresji. Czasami agorafobia współwystępuje z nerwicą natręctw, nerwicą lękową, fobią społeczną, chorobą afektywną dwubiegunową lub padaczką.

Krewni osób cierpiących na agorafobię są w grupie podwyższonego ryzyka zachorowania na zaburzenia związane z lękiem. Nieleczona agorafobia czasem ulega spontanicznej remisji, po czym - nie wiadomo dlaczego - wraca. Kiedy indziej pozostaje w stanie niezmienionym. Agorafobia to najbardziej inwalidyzujące zaburzenie spośród wszystkich zespołów fobicznych, prowadzące bardzo często do utraty pracy, rozpadu rodziny i całkowitego wycofania się z kontaktów z ludźmi. Terapia agorafobii łączy w sobie leczenie farmakologiczne (antydepresanty, leki przeciwlękowe itp.) z psychoterapią (medytacja, relaksacja, systematyczna desensytyzacja itp.).