Badanie radiologiczne w ortopedii i traumatologii

Badanie radiologiczne, ogólnie rzecz ujmując, polega na przechodzeniu przez wybraną część ciała osoby badanej kontrolowanych dawek promieni rentgenowskich, które rzutowane są na prostopadłą płaszczyznę z detektorem tych promieni. Najczęściej detektorem promieniowania X jest błona fotograficzna (klisza rentgenowska). Przy badaniu radiologicznym wykorzystuje się różnice w zdolności pochłaniania przez tkanki promieniowania rentgenowskiego. Kości najsilniej pochłaniają promieniowanie rentgenowskie, ponieważ zawierają znacznie większą ilość związków nieorganicznych (soli mineralnych) w porównaniu z innymi tkankami. RTG kości pozwala ustalić lokalizację, typ i stopień nasilenia zmian patologicznych szkieletu oraz rozstrzyga o rozpoznaniu złamania kości bądź zwichnięcia stawu. 

Kiedy wykonuje się badanie radiologiczne kości?

Wskazania do wykonania badania radiologicznego kości:

• choroby ortopedyczne układu kostno-stawowego (np. koksartroza) w celu ocenienia nasilenia zmian;
• choroby reumatologiczne, np. reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie kręgosłupa;
• nabyte zniekształcenia narządów ruchu;
• wrodzone wady narządów ruchu;
• urazy z podejrzeniem złamania kości lub zwichnięcia stawu;
• zdjęcia kontrolne po operacjach na układzie kostno-stawowym;
• zdjęcia kontrolne w celu oceny zrostu kostnego po złamaniu;
• ostre oraz przewlekłe zapalenie kości i stawów;
• zdjęcia porównawcze kości i stawów kończyny zdrowej.

Badanie to wykonywane jest na zlecenie lekarza.

Opis badania radiologicznego i powikłania

Do badania radiologicznego kości pacjent odsłania tę część ciała, która ma być naświetlana promieniami rentgenowskimi. Przyjmuje pozycję zgodną z zaleceniami lekarza, który wykonuje badanie. Niekiedy, np. w przypadku ciężkiego kalectwa lub przy podejrzeniu złamania kręgów, do przeprowadzenia badania kości nie jest wymagane zdjęcie ubrania i przyjęcie specjalnego ułożenia ciała.

Najbardziej typowe projekcje do wykonania zdjęć rentgenowskich kości kończyn, kręgosłupa i miednicy to zdjęcia przednio-tylne oraz boczne. W niektórych przypadkach wykonuje się też zdjęcia skośne, np. przy urazach śródręcza i śródstopia, dla oceny stawów międzywyrostkowych kręgosłupa, przy podejrzeniu kręgozmyku, czyli przesunięcia ku przodowi kręgosłupa względem położonego poniżej kręgu.

W niektórych sytuacjach stosuje się specjalne projekcje:

• zdjęcia przednio-tylne w rotacji wewnętrznej kończyn w stawach biodrowych – dla oceny kąta szyjkowo-trzonowego;
• zdjęcia w projekcji Lauensteina (odwiedzenie i rotacja zewnętrzna kończyn w stawach biodrowych) – dla oceny stawu biodrowego w niektórych jego chorobach, np. w chorobie Perthesa i młodzieńczym złuszczeniu głowy kości udowej;
• zdjęcia stawu skokowego przednio-tylne w rotacji wewnętrznej o 20 stopni – dla oceny ewentualnego uszkodzenia więzozrostu strzałkowo-piszczelowego w przypadku złamania kostki;
• zdjęcia osiowe stawu biodrowego – dla oceny przemieszczeń przy złamaniach szyjki kości udowej.

W niektórych sytuacjach, aby dokładniej zlokalizować niewielkie zmiany kostne bądź ocenić zrosty kostne w wątpliwych przypadkach, wykonuje się zdjęcia warstwowe kości. Wynik badania radiologicznego kości przekazywany jest w formie kliszy rentgenowskiej, niekiedy z dołączonym opisem. Rentgen kości trwa zwykle nie więcej niż kilka minut. Osobę wykonującą badanie należy poinformować o przebytych chorobach i urazach odcinka kończyny lub kręgosłupa, który podlega badaniu. Kobiety w ciąży również powinny zgłosić ten fakt przed wykonaniem badania.

Badanie radiologiczne kości nie niesie ze sobą żadnego ryzyka powikłań. Można go powtarzać okresowo. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku. Nie można go przeprowadzać u kobiet w ciąży. Należy unikać RTG kości u kobiet w drugiej połowie cyklu miesiączkowego, jeśli istnieje podejrzenie możliwości zapłodnienia.