Depresja a alkohol

Weryfikacja merytoryczna:

Mgr Kamila Krocz - psycholog społeczny, autorka wielu publikacji dotyczących rozwoju osobistego oraz warsztatów z doradztwa zawodowego i komunikacji...

Związek między depresją a alkoholem ma charakter dwustronny. Z jednej strony, depresja uprawdopodabnia sięgnięcie po alkohol jako środek na poprawę kiepskiego samopoczucia, a z drugiej strony, alkoholizm często wyzwala stany depresyjne. Co jest pierwsze – depresja czy nałóg? Co jest przyczyną, a co skutkiem? Badania dowodzą, że rzeczywiście choroba alkoholowa i zaburzenia depresyjne mają tendencję do współwystępowania. Dlaczego ludzie leczą się z depresji na własną rękę za pomocą napojów wyskokowych? Dlaczego powikłaniem alkoholizmu często jest depresja? Jak leczyć depresję alkoholową?

Nadużywanie alkoholu

Nadużywanie alkoholu jest szczególnym stylem picia, który może być preludium do rozwoju pełnoobjawowej choroby alkoholowej. Osoba pijąca zbyt często i zbyt dużo traci kontrolę nad ilością spożywanych trunków, a z czasem traci również kontrolę nad swoim życiem. Piętrzą się różne problemy – kłopoty w pracy, kłótnie w małżeństwie, problemy finansowe, zaniedbania w opiece nad dziećmi, niebezpieczne zachowania, jak jazda po pijaku itp. Alkohol jest błędnie postrzegany jako panaceum na trudności życiowe – wycisza, rozluźnia, przegania smutki, uwalnia od stresu, podnosi samoocenę, dodaje optymizmu. Owszem, etanol pozwala zapomnieć o problemach, ale tylko na krótko, a poza tym – nie rozwiązuje żadnych kłopotów, a jednie mnoży kolejne. W dalszej perspektywie nadużywanie alkoholu przynosi opłakane skutki.

Osoby uzależnione od alkoholu nie potrafią logicznie myśleć, mają problemy z pamięcią i koncentracją uwagi. Alkohol prowadzi stopniowo do rozpadu osobowości, wyjaławia i degraduje uczucia wyższe. Osoba pijana traci samokontrolę, pod wpływem alkoholu zachowuje się tak, jakby nigdy nie zachowała się na trzeźwo. Staje się drażliwa, agresywna, nadpobudliwa, podejmuje nieprzemyślane decyzje, nie dotrzymuje obietnic, staje się nieodpowiedzialna. Mimo iż otoczenie już dawno dostrzega u niej problem z alkoholem, to alkoholik sam siebie oszukuje. System zaprzeczania i iluzji pozwala mu usprawiedliwić się przed samym sobą i innymi, a jednocześnie uniemożliwia wyjście z nałogu. Alkohol staje się centrum życia, a jednocześnie centralnym problemem życiowym. Ponadto, uzależnienie od alkoholu systematycznie upośledza funkcjonowanie organizmu i może prowadzić do powstania zaburzeń psychicznych i innych problemów natury psychologicznej, np. depresji.

Depresja i alkoholizm

Depresja jest najczęściej diagnozowanym zaburzeniem afektywnym. Objawia się obniżeniem nastroju, lękiem, niezdolnością przeżywania radości, utratą zainteresowań, spowolnieniem psychoruchowym, spadkiem aktywności, zmęczeniem, niską samooceną, pesymizmem, poczuciem bezwartościowości, zaburzeniami snu i apetytu, poczuciem winy, osłabieniem pamięci i koncentracji, myślami i czynami samobójczymi. Ciężki epizod depresyjny obejmuje nawet objawy psychotyczne, jak urojenia grzeszności, kary i winy, myśli nihilistyczne itp. Zespół uzależnienia od alkoholu i zaburzenia depresyjne to dwie różne jednostki nozologiczne, uwzględnione w międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10. Liczne badania wskazują, że choroba alkoholowa bardzo często towarzyszy depresji. Depresja może być przyczyną alkoholizmu – bardzo często objawy depresyjne poprzedzają okres rozwoju zależności od alkoholu.

Alkoholizm może być też powikłaniem choroby afektywnej, kiedy osoba z depresją „leczy się” za pomocą etanolu. Ludzie bardzo często piją, by uwolnić się od smutku i lęków. Z drugiej strony, alkoholizm może być nie tyle skutkiem depresji, co jej przyczyną. Alkohol etylowy należy do depresantów, to znaczy, że hamuje pracę ośrodkowego układu nerwowego, zaburzając pracę neuroprzekaźników. Nadużywanie alkoholu osłabia szczególnie funkcje układu serotoninergicznego, a wiadomo, że spadek serotoniny odpowiada za obniżenie nastroju. Liczne badania dowodzą, że istnieje ścisła korelacja na linii depresja-alkoholizm. Liczba alkoholików, którzy w przebiegu swojej choroby przeżyli epizod depresyjny, wynosi, według niektórych badaczy, nawet około 90%. Zrozumiała jest zatem konieczność uwzględniania w procesie leczenia obu chorób. Podwójna diagnoza bowiem wymusza ustalenie konkretnego postępowania terapeutycznego, które umożliwiałoby „walkę” zarówno z nałogiem, jak i z zaburzeniami nastroju.

Zespół abstynencyjny a depresja

Już wiadomo, że depresja może być zarówno przyczyną, jak i skutkiem alkoholizmu. Nadużywanie alkoholu świadczy często o problemach emocjonalnych. Człowiek nie radzi sobie ze stresem, smutkiem, kłopotami dnia codziennego, przygnębieniem i sięga po kieliszek, by choć na chwilę się odprężyć, zapomnieć o wszystkim.  Nadużywanie alkoholu staje się swego rodzaju autoterapią depresji – niestety nieskuteczną. Choroba alkoholowa stanowi czasem „powikłanie” zaburzeń depresyjnych. Chory sięga po etanol, by zmierzyć się z samotnością, pustką, bezsensem, by poczuć się lepiej, stać się pewniejszym siebie i bardziej towarzyskim. Początkowa poprawa nastroju skłania do tego, by znowu się napić i tak wpada się w sidła nałogu, ignorując fakt, że po odzyskaniu trzeźwości samopoczucie jest jeszcze gorsze. Choroba alkoholowa prowadzi bowiem do wzrostu tolerancji na przyjmowane dawki alkoholu i zespołu abstynencyjnego.

Objawy odstawienia, takie jak lęk, napięcie psychiczne, irytacja, drażliwość, nudności, drgawki, zwiększona potliwość, sprawiają, że alkoholik czuje przymus sięgnięcia po alkohol. Mówiąc o związku między alkoholem a depresją, trzeba pamiętać, że alkoholizm może być wtórny do depresji, ale też depresja może być przejawem zespołu abstynencyjnego bezpośrednio po zaprzestaniu picia, co utrudnia jeszcze bardziej wyjście z nałogu, bo pacjent jest podwójnie obciążony. Niektórzy mówią wręcz o tzw. depresji alkoholowej, traktując zaburzenia nastroju jako efekt uboczny uzależnienia od alkoholu. Za czynnik wyzwalający depresję alkoholową uznaje się bardzo często zespół abstynencyjny i przeżywane przez chorego stresy. Kolejny problem dotyczący podwójnej diagnozy – alkoholizmu i depresji – stanowi większe ryzyko popełniania samobójstwa. Pacjenci niejednokrotnie łączą leki przeciwdepresyjne z alkoholem, co może prowadzić nawet do śmierci.

Depresja alkoholowa jest bardzo trudna do wyleczenia i wymaga współpracy wielu specjalistów. Sama farmakoterapia nie wystarczy, chociażby ze względu na konieczność kontrolowania, czy pacjent nie miesza antydepresantów z etanolem. Poza tym, warto zwrócić uwagę, że psychiatrzy zwykle koncentrują się na terapii depresji, przepisując leki z nadzieją złagodzenia objawów. Pomijają lub marginalizują znaczenie podwójnej diagnozy i jakby zapominają o współistnieniu alkoholizmu. Wówczas leczenie jest nieskuteczne, bo nałóg wyhamowuje w powrocie do zdrowia. Z drugiej strony, terapeuci zwracają uwagę wyłącznie na nałóg, ignorując zaburzenia depresyjne. Alkoholik z zaburzeniem afektywnym, będąc na leczeniu odwykowym, nie wyjdzie z nałogu, jeśli nie upora się też z depresją. By terapia była skuteczna, konieczna jest współpraca lekarzy i psychoterapeutów.