Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Fobia szkolna

Fobia szkolna, nazywana także skolionofobią lub didaskaleinofobią, bywa często przez rodziców bagatelizowana, nierozpoznawana i utożsamiana z lenistwem dziecka lub nieuzasadnioną niechęcią do szkoły. Tymczasem szkoła może wywoływać autentyczny lęk, z którym dzieci muszą się codziennie konfrontować. Maluchy wymyślają najróżniejsze, nawet najbardziej przekonujące wymówki, by zostać w domu. W piątek czują się wspaniale, wystarczy jednak, że przyjdzie niedziela wieczór, a dziecko dostaje gorączki. Takie zachowania to sygnał, że z twoją pociechą dzieje się coś złego.

1. Przyczyny fobii szkolnej

Fobia szkolna należy do zaburzeń lękowych (nerwicowych) i wiąże się ze środowiskiem szkolnym oraz wymaganiami szkolnymi. Nerwica szkolna to rzadkie zaburzenie psychiczne (występuje u 1-5% dzieci w wieku szkolnym, częściej u chłopców), które wywołuje w dziecku nieprzezwyciężony lęk – dotyczący szkoły, a także wszystkiego, co z nią związane. Jest to fobia sytuacyjna. Często problem ten nie ma konkretnego powodu, pojawia się nawet gdy dziecko ma zapewnione sprzyjające środowisko do nauki. Etiologia fobii szkolnej jest różnorodna.

  • Dziecko może odczuwać lęk przed rozstaniem z bliską osobą, np. matką lub innym opiekunem. Lęk separacyjny wywołuje w nim strach i zaburza jego poczucie bezpieczeństwa.
  • Dziecko jest perfekcjonistą i trudno mu sprostać własnym wymaganiom. W konsekwencji nie jest z siebie zadowolone i ucieka od obowiązków.
  • Dziecko ma problemy w kontaktach z rówieśnikami. W szkole jest zastraszane, molestowane lub bite przez starszych kolegów, dlatego woli zostawać w domu. Szkoła zaczyna się kojarzyć z przemocą fizyczną, jak i psychiczną.
  • Dziecko czuje, że nie spełnia wymagań rodziców. Komentarze rodziców w stylu: „Wierzymy, że będziesz najlepszy”, „Mamy nadzieję, że przyzwyczaisz nas do czerwonego paska na świadectwie” wzbudzają w maluchu lęk przed porażką.
  • Dziecko ma kompleksy w stosunku do rówieśników. Z powodu wady wymowy, zeza, dysleksji czy niepełnosprawności dziecko jest wyśmiewane przez rówieśników.
  • Fobia szkolna może pojawić się w momencie rozpoczęcia nauki szkolnej (w I klasie szkoły podstawowej) i łączy się z lękiem przed nieznanym.
  • Fobii szkolnej sprzyjają sytuacje stresowe, np. konieczność podporządkowania się normom grupowym, rygorom, zmiana szkoły lub miejsca zamieszkania, trudne egzaminy, rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, a także skłonności depresyjne i lękowe dziecka.
  • Do rozwoju fobii szkolnej mogą przyczyniać się zakłócenia życia rodzinnego – konflikty rodziców, wroga atmosfera w domu, neurotyczne małżeństwo, trudności finansowe rodziny, brak czasu dla dziecka wskutek przepracowania dorosłych, ambiwalentne postawy wobec dziecka, np. nadopiekuńczość pokrywająca niechęć i ukrytą wrogość, dominująca matka i bierny ojciec, lękowa matka itp.
  • Źródeł fobii szkolnej można upatrywać w złych reakcjach rodziców, np. straszeniu szkołą („Nauczyciele cię wezmą w obroty”, „W szkole nikt nie będzie się nad tobą rozczulał” itp.), opowiadaniu o własnych strasznych doświadczeniach związanych ze szkołą albo manifestacji niezadowolenia z powodu złych stopni, jakie uzyskały starsze dzieci.
  • Dziecko może bać się szkoły ze względu na wrogich nauczycieli i dyrekcję. Pedagodzy, niepotrafiący odróżnić nerwicowego unikania szkoły przez ucznia od zwykłych wagarów, mogą traktować dziecko jako nieuka i obiboka, stygmatyzując go i utrudniając jeszcze bardziej adaptację do warunków szkolnych.

2. Objawy fobii szkolnej

Fobia u dzieci to po prostu nerwica o charakterze sytuacyjnym. To nie szkoła jest problemem, ale sytuacje, które mają w niej miejsce. Wbrew potocznemu rozumieniu rodziców, dziecko nie boi się jedynie sprawdzianu czy klasówki – może też odczuwać lęk przed kolegami lub nauczycielem. Fobia może mieć związek z trudnościami w nauce, choć nie musi. Rodzice powinni sobie uświadomić, że fobia szkolna nie jest udawana, a dziecku potrzebna jest pomoc.

Fobia szkolna może rozwinąć się stopniowo w sposób praktycznie niezauważalny, np. gdy nadmiernie troskliwi rodzice zatrzymują dziecko w domu z powodu drobnych dolegliwości zdrowotnych, ale równie dobrze może rozpocząć się w jednym, charakterystycznym momencie – mianowicie wtedy, gdy dziecko ma pójść do szkoły.

Objawy fobii szkolnej to przede wszystkim lęk i niechęć do chodzenia do szkoły, mimo świadomości obowiązku szkolnego. Objawy wegetatywne panicznego lęku mogą pojawić się nawet na skutek myślenia o szkole. Objawy somatyczne wywołane lękiem przed szkołą obejmują:

Powyższe objawy nasilają się w niedzielę wieczorem i w poniedziałek rano. Nigdy nie występują w piątek wieczorem i w okresie wolnym od szkoły. Kiedy dziecko wie, że nie pójdzie danego dnia do szkoły, objawy ustępują. Nie znaczy to jednak, że dziecko udaje. Objawy wywołane nadmiernym stresem i lękiem są jak najbardziej prawdziwe. Nieleczona lub wadliwie leczona nerwica szkolna może predysponować w przyszłości do zachorowania na fobię pracy, która upośledza rozwój kariery zawodowej w życiu dorosłym.

Fobia szkolna to jednak nie tylko dolegliwości fizyczne. Lęk sprawia, że dziecko w szkole może nie zgłaszać się na lekcji. Dziecko takie chce zostać niezauważone, unika kontaktu z kolegami z klasy, boi się podejmować decyzje, nie inicjuje żadnych działań, najczęściej nie ma kolegów, nie cieszy się popularnością w klasie. Bardzo często są to uczniowie, którzy wchodzą w rolę kozłów ofiarnych. Czasami lęk dziecka przed szkołą może objawiać się w postaci nieśmiałości albo agresji.

3. Fobia szkolna a wagary

W społeczeństwie funkcjonuje mit, że stworzono chorobę o nazwie „fobia szkolna”, by usprawiedliwić lenistwo i brak motywacji do nauki niektórych uczniów. Nie jest to jednak prawda. Owszem, lęk przed szkołą może przyczyniać się do ucieczek z lekcji, ale na pewno nie można postawić znaku równości między strachem przed szkołą a wagarami. Zazwyczaj uczniowie z fobią szkolną to uczniowie skrupulatni, mający dobre stopnie, którym zależy na sukcesach akademickich. Unikają szkoły, dlatego że obawiają się pogorszenia swoich ocen. Mechanizmem, który prowokuje u nich lęk szkolny jest strach przed porażką, kompromitacją i wysokie poczucie odpowiedzialności. Uczniowie ci mają często wysoki iloraz inteligencji. Relacjonują rodzicom swoje obawy, towarzyszy im szereg objawów somatycznych przed pójściem do szkoły, przejmują się sprawami szkoły i nie prezentują zachowań aspołecznych, jak wulgaryzmy czy niszczenie mienia szkolnego.

Natomiast wagarowicze zwykle ukrywają przed rodzicami to, że uciekli z lekcji, kłamią, prezentują zachowania aspołeczne, nie mają dolegliwości fizycznych, nie przejmują się szkołą i nie odczuwają żadnego lęku w związku z tym, że muszą iść do szkoły czy też że ją opuszczą, mimo konieczności przebywania na zajęciach szkolnych. Widać zatem zasadnicze różnice między typowym wagarowiczem a uczniem lękliwym. Stawianie uczniów z fobią szkolną na równi z wagarowiczami jest dla nich bardzo krzywdzące.

4. Skutki fobii szkolnej

Fobia szkolna współwystępuje często z innymi trudnościami, jakie przejawiają uczniowie. Do skutków nerwicy szkolnej można zaliczyć:

  • nieśmiałość dzieci,
  • tendencję do samotnictwa i unikania kontaktów z innymi,
  • ciągłe uczucie zagrożenia,
  • przewrażliwienie na krytykę,
  • tendencje perfekcjonistyczne – obsesyjne pragnienie bycia prymusem,
  • niską samoocenę i brak wiary we własne możliwości,
  • nieufność wobec rówieśników,
  • nerwicę sukcesu – nagrody i postępy w nauce przynoszą więcej lęku niż zadowolenia,
  • konflikty między potrzebą zależności a niezależności.

5. Leczenie fobii szkolnej

Na nerwicę szkolną bardziej podatne są dzieci nieśmiałe i lękliwe, których nie nauczono samodzielności. Maluchy odczuwające nerwową atmosferę w domu i pozbawione wsparcia w rodzinie również mogą cierpieć na fobię szkolną. Rodzicom nie wolno bagatelizować problemu i liczyć, że sam jakoś się rozwiąże. Konieczna jest pomoc psychologa i odpowiednie leczenie fobii. Klasyczną metodą leczenia fobii jest psychoterapia, najlepiej w nurcie poznawczo-behawioralnym. Kiedy pomoc psychologiczna zawodzi, można zastosować farmakoterapię (np. leki antydepresyjne z grupy SSRI i SNRI, leki anksjolityczne – hydroksyzyna, benzodiazepiny i nieselektywne beta-blokery). Najlepsze efekty terapeutyczne daje połączenie farmakoterapii z metodami terapeutycznymi – desensytyzacją, technikami relaksacyjnymi, restrukturyzacją przekonań na temat sytuacji fobicznych, ćwiczeniami oddechowymi, treningiem rozluźniania mięśni według Jacobsona, wizualizacjami relaksacyjnymi itp. W niektórych przypadkach zaleca się zmianę szkoły tak, by dziecko mogło nadrobić zaległości w nauce. Pomocne mogą okazać się też korepetycje i zajęcia reedukacyjne. Czasami konieczna jest psychoedukacja rodziców i terapia rodzinna – rodzice mają szansę zrozumieć chorobę dziecka i jego lęki, co znacznie ułatwia proces zdrowienia malucha. Terapia fobii szkolnej zawsze powinna uwzględniać triadę: rodzina – dziecko – szkoła. Najważniejszy element stanowi zdrowa rodzina, która powinna dawać szkrabowi poczucie bezpieczeństwa. Leczenie fobii szkolnej nie powinno być rozumiane jako „naprawianie dziecka”. Przystosowanie do warunków szkolnych powinno ułatwiać także środowisko nauczycielskie.

Warto pamiętać, że patologiczny strach przed szkołą nie jest świadomym wyborem dziecka, ale chorobą, która wymaga leczenia. Dziecko odczuwa nieustanny lęk, czuje dyskomfort i chciałoby, podobnie jak jego rówieśnicy, umieć czerpać radość z lekcji w szkole czy sukcesów szkolnych. Dziecko cierpiące na fobię szkolną dostrzega, że jego lęk przed szkołą ma charakter irracjonalny, bezpodstawny, nieuzasadniony, a unikanie szkoły to strategia nieskuteczna, która piętrzy kolejne trudności, np. w postaci złych ocen, braku promocji do następnej klasy, kumulacji zaległości szkolnych.

Bibliografia

  • Bilikiewicz A., Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2776-4.
  • Derezińska I., Gajdzik M., Dziecko z zaburzeniami lękowymi w szkole i przedszkolu. Informacje dla pedagogów i opiekunów, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2010, ISBN 978-83-62360-76-5.
  • Eisen A.R., Engler L.B., Szkoła bez lęku. Jak wygrać z lękiem separacyjnym u dziecka?, Helion, Gliwice 2007, ISBN 978-83-246-0868-3.
  • Kendall P., Terapia dzieci i młodzieży. Procedury poznawczo-behawioralne, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2010, ISBN 978-83-233-2909-1.
  • Majerek B., (red.), Zjawisko niechęci wobec szkoły. Studium empiryczne szkolnej absencji, AP, Kraków 2007, ISBN 978-83-7271-419-0.
  • Namysłowska I., Psychiatria dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011, ISBN 978-83-200-4394-5.
  • Oszwa U., Dziecko z zaburzeniami rozwoju i zachowania w klasie szkolnej. Vademecum nauczycieli i rodziców, Impuls, Kraków 2007, ISBN 978-83-7308-766-8.
  • Radziwiłłowicz W., Depresja u dzieci i młodzieży, Impuls, Kraków 2010, ISBN 978-83-7587-258-3.
  • Whitehead T., Pokonać lęk, W.A.B., Warszawa 1995, ISBN 83-85554-56-4.
Komentarze (9)
~Patrycja
~Patrycja

Właśnie mam ponad połowe tego . Robię się czerwona , chcę mi się płakać jak pomyśle o szkole , nie zgłaszam się na lekcji . Chciałabym to zmienić sama , ale nie potrafię .

Odpowiedz
~Iza
~Iza

Patrycja mam to samo co ty . Kiedy pomysle że musze iśc do szkoły robi mi się nie dobrze . To za czeło się dopiero w szkole średniej i chciałabym sobie pomóc

Odpowiedz
~ala
~ala

Jestem nauczycielem i też mam fobię szkolną!Codziennie rano wymiotuję, jak widzę dyrektorkę mam ochotę zwiać ze szkoły,gdy mam zabrać głos na radzie pedagog. robię się czerwona jak burak i mówię tak cicho, że sama siebie nie słyszę,nie chodzę do pokoju nauczycielskiego , żeby nie spotkać tej dla mnie strasznej osoby, boję się rozmawiać z nauczycielami, bo sami narzekają , a potem donoszą dyrektorce,że ja coś powiedziałam,dzięki temu wszyscy mają godziny nadliczbowe, a ja jako jedyna mam się cieszyć,że w ogóle pracuję.Jest mi ciężko i mam tego dosyć, ale nikt mi nie pomoże,bo dyr mnie skutecznie wyizolowała.Każdy kto ma godz. nadl. uważa,że ona jest w porządku!

Odpowiedz
~Ewa
~Ewa

Ja jak mam iść do szkoły to coś mnie ciśnie w środku, może to są właśnie te duszności, mam jakiś strach, ale najgorsze jest to, że ogromnie wstydzę się tego, że pocą mi się ręce, nie mogę tego zrozumieć dlaczego wszystkim innym jest tak łatwo, są normalni, wyluzowani a ja nie. Dlaczego właśnie ja!? U mnie to się już zaczęło w 1 gim., ale teraz w liceum jeszcze się pogorszyło. Nie wiem jak sobie z tym poradzić, czuję, że już nie mam siły.

Odpowiedz
~anonim
~anonim

Ja nie tyle mam tę fobię, ile lęk przed znajomymi z klasy.... Dzisiaj popchnęli mnie na schodach tak, że walnęłam głową o ścianę....Potem przez godzinę mdliło mnie... I teraz też....
Codziennie mi plecak kradną, wyśmiewają mnie... W poprzedniej szkole było podobnie....
I to tylko dlatego, że jestem "kujonjem"...

Odpowiedz
~załamana
~załamana

te metody nie pomagaja...
od 6 lat cierpie na fobie szkolna...na sama mysl o szkole placze dostaje atakow histeri ogolnie zle sie czuje,walcze z tym chodzac na terapie zazywalam rozne leki ale lek nie zniknal nie potrafie sie przemoc i isc do tej szkoly mialam nauczanie indywidualne i nadal mam, ale zamiast lęk przechodzic nasila sie z kazym rokiem coraz bardziej.
moj tata tego nie rozumie smieje sie wrecz z tego ze jak mozna bac sie szkoly i zmusza mnie do chodzenia tam.

Odpowiedz
~Katarzyna
~Katarzyna

Po przeczytaniu tego artykułu mogę stwierdzić w 100%,że moja córka cierpi na fobię szkolną. Słowo w słowo to co jest tu opisane dzieje się u mnie w domu...bierze już w tej chwili leki ale wcale nie jest lepiej. Jest bardzo ciężko ale staram się jak mogę by jej pomóc przez to przejść. Nie liczy się już nic innego.To teraz mój priorytet. Trzymam kciuki za wszystkich w podobnej sytuacji. Nie poddawajcie się i pomagajcie swoim dzieciom bo same nie są w stanie sobie poradzić.

Odpowiedz
~AnetTena
~AnetTena

Ja mam niektóre z tych objawów. Zaczęło się już w pierwszej klasie szkoły podstawowej, bolał mnie brzuch i głowa potem zaczęłam wymiotować, teraz jestem w 6 klasie i jest jeszcze gorzej. Brzuch mnie boli właściwie całymi dniami, (ale teraz to dla mnie norma) mam bardzo niską samoocenę, brak pewności siebie, jestem typem samotnika. Jak w 3 klasie pojechałam na kolonię (na których byłam 2 tygodnie) jakieś 3 dni przed powrotem wychowawczyni grupy, w której byłam powiedziała, że od przyjazdu słyszała mnie tylko trzy razy. Przez to, że teraz osoby, które przypominają kościotrupy uważa się za pięknę strasznie źle się czuję gdy np. przebieram się na WF - ie, albo gdy w sklepie większość rzeczy, które mi się podobają są za małe i to odrobinę, bo ja wcale nie jestem gruba albo otyła, .jestem grubsza od innych i wprawdzie mam najlepszą klasę jaką mogłam mieć, dlatego, że nikt mnie nie wyśmiewa, bo jestem grubsza, albo jak coś mi się nie uda, ale ja poprostu się strasznie boję, że ten moment nadejdzie, a ja jestem strasznie wrażliwa. Straciłam też dużo pewności siebie przez to, że zostawiła mnie "BFF". Od 5 klasy nie mam tej przyjaciółki, z którą mogłabym szczerze pogadać i prawde mówiąc dla mnie w szkole mogłoby nie być przerw. Każdy dzwonek mógłby kończyć jedną lekcję, a zaczynać drugą. To wszystko przez to, że na przerwach siedzę sama w koncie, a jak już wspomniałam jestem bardzo nieśmiała. Jeszcze wracając do WF - u. Mam z nim największe problemy. Poprostu sobie nie radzę, a zwłaszcza w grach zespołowych, bo gimnastyke to lubię, a z gier zespołowych lubię grać w zbijaka, dwa ognie (pod warunkiem, że nie jestem matką), twierdzę, rzucaj albo uciekaj, w badminktona (jakkolwiek się to pisze xD) no i w ping - ponga. Ale w takie rzeczy gramy bardzo rzadko. Chciałam jeszcze napisać, że jest dopiero początek listopada, a ja już przekroczyłam limit nieobecności. Bardzo się boję, ponieważ mojemu tatę pozbawiono praw rodzicielskich jak się urodziłam, bo jest pijakiem, a teraz mogą ograniczyć albo nawet pozbawić praw rodzicielskich moją mamę, przez to, że nie chodzę do szkoły, a babcie też mnie nie wezmą, bo wcześniej z mamą mieszkałyśmy razem z babciami i wtedy też nie chodziłam do szkoły, a moje babcię mieszkają kilka ulic ode mnie. Teraz mam wiadomość dla tych co przeczytali to do końca i mają takie problemy, poproście kogoś o pomoc i postarajcie się przezwyciężyć strach zanim będzie za późno.

Odpowiedz
~Hope
~Hope

Ja mam chyba to samo. Mam dobre oceny, średnią ok. 5,6.. boję się zaniżenia ocen, krytyki nauczycieli, wyśmiania przez równieśników, nie spełnienia swoich wymagań. Często się stresuję, boli mnie brzuch, chce mi się płakać, gorąco mi, pocą i trzęsą mi sie ręce.. Boję się, że nauczyciele będą na mnie krzyczeć, a ja zawiodę samą siebię. Co z tym zrobić ?

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Fobie - najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Artykuły Fobie
Fobie

Nietypowe rodzaje fobii

(...) lęku. Dla porządku wyróżnia się klasy fobii. Są to np. fobie dotyczące zwierząt, czy fobie sytuacyjne. Fobie przed zwierzętami Fobie odnoszące się do zwierząt, to zoofobie. Dość często lęk dotyczy kotów – ailurofobia, szczurów, myszy &ndash ... , apiofobia – lęk przed pszczołami, pedikulofobia – lęk przed wszami. Fobie przed środowiskiem naturalnym Najczęściej spotykane fobie dotyczące środowiska naturalnego to: myzofobia – lęk przed brudem, brontofobia – lęk przed...

Fobie

Ksenofobia

Ksenofobia to strach przed ludźmi, którzy z jakichś powodów są uznani za obcych – może tu chodzić o narodowość, rasę, pochodzenie, wyznanie, orientację seksualną, język, kulturę czy subkulturę. Inną formą ksenofobii jest niechęć do obcych wpływów.

Fobie

Hydrofobia

Hydrofobia to chorobliwy strach przed wodą. Chorzy na fobię zwykle zdają sobie sprawę, że ich lęk jest nieuzasadniony, a woda sama w sobie nie jest niebezpieczna – taka świadomość towarzyszy większości chorych. Jednak strach jest na tyle silny ... zaburzenie psychiczne, obejmujące stany lękowe, fobie (w tym hydrofobię), a także: objawy nihilistyczne – przekonanie ... ), piorunów, ciemności, starzenia się, małych przestrzeni (klaustrofobia), widoku krwi, jedzenia określonych pokarmów...

Fobie

Tanatofobia

Tanatofobia to rodzaj izolowanej fobii, chorobliwy lęk przed śmiercią i umieraniem. Tanatofobia stanowi temat tabu. Mimo iż XXI wiek określa się cywilizacją śmierci, to jednak ludzie niechętnie rozmawiają o rzeczach ostatecznych i mają nikłą wiedzę z...

Fobie

Agorafobia

(...) natręctwa i fobie społeczne, nie wykluczają rozpoznania agorafobii pod warunkiem, że nie dominują one w obrazie...

Fobie

Terapia fobii

Fobie to jedno z zaburzeń lękowych, charakteryzujące się patologicznym strachem przed jakimś obiektem lub sytuacją. Istnieje ... , które opracowano na bazie modelu analizy behawioralnej. Behawioryzm wnosi bowiem, że fobie to efekt uczenia się lęku ... przed zachorowaniem na fobię i lęk przed lękiem, czyli tzw. lęk antycypacyjny. Jak leczyć patologiczny lęk przed czymś, czego człowiek ... , uporczywość fobii wynika z faktu unikania obiektu fobicznego, gdy tylko to możliwe. Cierpiący na fobie zmuszeni do...

Fobie

Lęk wysokości

(...) z podejściem behawiorystycznym rozwój akrofobii, tak jak inne fobie, łączono z procesem warunkowania. Człowiek po prostu nauczył się bać ... , zanurzanie lub metodę modelowania.Bemis J., Barrada A., Pokonać lęki i fobie. Jak radzić sobie z niepokojem i napadami paniki?,...

Leczenie trądziku

Fobia sterydowa

Miejscowe glikokortykosteroidy, potocznie zwane sterydami, zostały wprowadzone do lecznictwa dermatologicznego w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Są jednymi ze skuteczniejsz

Nerwica i lęki

Zaburzenia lękowe u dzieci

(...) drażliwość. Fobia szkolna Paluszek i główka to niekoniecznie zwykła wymówka. Fobia szkolna to zaburzenie, które polega na...

Hipnoza i medytacja

Leczenie hipnozą

(...) w pracy z dziećmi – do kontroli bólu, w walce z lękami, fobią szkolną, reakcjami psychosomatycznymi, zaburzeniami...