Alarmuje, że w organizmie tli się pożar. Ważne badanie z krwi

Białko C-reaktywne (CRP – C-reactive protein) jest produkowane w wątrobie przez hepatocyty pod wpływem prozapalnych cytokin, głównie interleukiny 6 (IL-6). Należy do grupy białek ostrej fazy, których stężenie we krwi gwałtownie wzrasta w odpowiedzi na uszkodzenie tkanek lub infekcję.

Nazwa białka wywodzi się z jego zdolności do wiązania wielocukru C obecnego w ścianie komórkowej pneumokoków (Streptococcus pneumoniae). W układzie odpornościowym CRP pełni funkcję obronną i jest częścią reakcji układu odpornościowego. Rozpoznaje uszkodzone komórki oraz drobnoustroje i uruchamia dalsze mechanizmy układu odpornościowego, które usuwają zagrożenie.

CRP charakteryzuje się wyjątkowo szybką reakcją. Jego poziom we krwi zaczyna rosnąć już po 6–8 godzinach od zadziałania bodźca zapalnego, osiągając maksymalne stężenie po około 48 godzinach. W ostrej fazie zapalenia wartość CRP może wzrosnąć nawet kilkasetkrotnie.

Okres półtrwania CRP wynosi około 19 godzin. Gdy stan zapalny wygasa, jego produkcja w wątrobie natychmiast spada, co przekłada się na szybki powrót stężenia do normy. Dzięki temu badanie stanowi doskonałe narzędzie do oceny dynamiki choroby oraz skuteczności wdrożonego leczenia (np. antybiotykoterapii). Ponowny wzrost CRP u pacjentów po operacjach może sygnalizować powikłania infekcyjne.

Wynik badania CRP podaje się w miligramach na litr krwi (mg/l). Prawidłowe stężenie u zdrowego człowieka wynosi poniżej 5 mg/l (w części laboratoriów za górną granicę przyjęto 10 mg/l):

• 10–40 mg/l – wskazuje zazwyczaj na łagodny stan zapalny, np. infekcję wirusową, miejscowy uraz lub zaostrzenie przewlekłej choroby zapalnej;
• 40-100 mg/l – sugeruje umiarkowane lub silne zapalenie, obecne przy poważniejszych infekcjach lub po zabiegach chirurgicznych;
• powyżej 100 mg/l – świadczy o ciężkim zakażeniu bakteryjnym, rozległym urazie, oparzeniu lub martwicy tkanek (np. w przebiegu zawału serca).

Interpretacja wyniku zawsze wymaga odniesienia do objawów klinicznych – ważniejszy od pojedynczej liczby jest trend zmian w kolejnych oznaczeniach.

Standardowy test CRP wykrywa wyraźne stany zapalne, natomiast w profilaktyce kardiologicznej stosuje się badanie hs-CRP (wysokoczułe CRP). Metoda ta pozwala precyzyjnie oznaczyć bardzo niskie stężenia białka, odzwierciedlające tlący się, przewlekły stan zapalny w ścianach naczyń krwionośnych, związany z rozwojem miażdżycy.

Rozróżnia się trzy zakresy ryzyka sercowo-naczyniowego:

• poniżej 1 mg/l – niskie ryzyko,
• 1–3 mg/l – umiarkowane ryzyko,
• powyżej 3 mg/l – wysokie ryzyko.

Badanie wykonuje się u osoby zdrowej, bez infekcji, ponieważ świeże zakażenie zakłamuje wynik. Pomiar ten stanowi uzupełnienie oceny profilu lipidowego i ciśnienia tętniczego.

Do najczęściej występujących przyczyn wzrostu poziomu CRP należą:

• ostre i przewlekłe infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze,
• układowe choroby tkanki łącznej (np. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy),
• uszkodzenia tkanek: urazy, oparzenia, zabiegi operacyjne,
• otyłość – tkanka tłuszczowa wydziela cytokiny prozapalne, podtrzymując stały, niewielki wzrost CRP,
• choroba niedokrwienna serca, miażdżyca i stan po zawale,
• choroby nowotworowe,
• palenie tytoniu, cukrzyca i przewlekła niewydolność nerek.

Głównym ograniczeniem badania CRP jest jego nieswoistość – podwyższony wynik potwierdza obecność stanu zapalnego, ale nie wskazuje jego umiejscowienia ani przyczyny. Sam odczyt nie pozwala odróżnić zapalenia płuc od infekcji dróg moczowych.

Na poziom CRP wpływają również czynniki pozafarmakologiczne i leki:

• Wzrost stężenia – intensywny wysiłek fizyczny, ciąża, stosowanie doustnych antykonceptów lub hormonalnej terapii zastępczej (HTZ);
• Obniżenie stężenia – przyjmowanie leków przeciwzapalnych (niesteroidowych leków przeciwzapalnych, kortykosteroidów) oraz statyn, co może maskować toczący się proces zapalny.

Oznaczanie CRP bez objawów klinicznych ma ograniczoną wartość diagnostyczną. Badanie zleca się przy podejrzeniu infekcji, w monitorowaniu przebiegu chorób autoimmunologicznych oraz ocenie gojenia ran pooperacyjnych.

Lekarz interpretuje CRP w zestawieniu ze stanem pacjenta i wynikami innych badań (np. morfologii krwi ze wzorem odsetkowym czy odczynu Biernackiego – OB). Pojedyncze odchylenie od normy u osoby czującej się dobrze nie powinno być powodem do paniki – zazwyczaj wymaga jedynie powtórzenia badania i spokojnej konsultacji lekarskiej.

Źródła:

1. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441843/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC161431/
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2639398/