Choroba milionów Polaków. Pomoże znana witamina

Coraz więcej badań sugeruje, że witamina D może wpływać nie tylko na odporność i zdrowie kości, ale także na metabolizm glukozy i ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Z tego względu naukowcy sprawdzają, czy suplementacja może pomagać w profilaktyce choroby - przynajmniej u części osób.

Szacuje się, że ponad dwie na pięć dorosłych osób w Stanach Zjednoczonych ma stan przedcukrzycowy (poziom cukru we krwi jest wtedy wyższy niż norma). Taki stan zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, jednak nowe badania sugerują, że u wielu osób suplementacja witaminą D może pomóc ograniczyć to ryzyko.

Problem dotyczy również Polski. Według danych na cukrzycę choruje około 3 miliony Polaków, a kolejne miliony mogą mieć stan przedcukrzycowy, często nie zdając sobie z tego sprawy. Eksperci podkreślają, że liczba zachorowań stale rośnie, m.in. z powodu nadwagi, małej aktywności fizycznej i starzenia się społeczeństwa. Badanie opublikowane w czasopiśmie JAMA Network Open wykazało, że osoby posiadające określony wariant genetyczny mogą odnosić większe korzyści z suplementacji witaminy D.

Jak podkreśla Anastasios Manessis, endokrynolog i specjalista medycyny otyłości, wyniki nie dowodzą jeszcze jednoznacznie, że sama witamina D obniża ryzyko cukrzycy. Mogą być jednak ważnym krokiem w kierunku bardziej spersonalizowanego leczenia, bazującego na genetyce.

Badacze postanowili jeszcze dokładniej przeanalizować wcześniejsze wyniki, aby sprawdzić, czy niektóre osoby mogą odnosić większe korzyści z suplementacji niż inne, wykorzystując do analizy dane z projektu D2d z 2019 r. W badaniu uczestniczyło około 2100 osób ze stanem przedcukrzycowym, które przez cztery lata przyjmowały codziennie 4000 IU witaminy D3 lub placebo. Początkowo nie zauważono istotnego zmniejszenia ryzyka cukrzycy.

Dopiero ponowna analiza danych z 2026 r. wykazała, że osoby, u których poziom witaminy D osiągnął wartość 40-50 ng/ml, miały wyraźnie niższe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2.

Coraz więcej badań pokazuje, że sposób działania suplementów może zależeć od naszych genów. Naukowcy podejrzewali, że podobnie może być także w przypadku witaminy D. W związku z tym skupili się na receptorach witaminy D, które pomagają komórkom wykorzystywać tę witaminę i znajdują się m.in. w komórkach beta trzustki, odpowiedzialnych za produkcję insuliny. Jak wyjaśnia Gillian Goddard, prawidłowe działanie witaminy D może wspierać funkcjonowanie tych komórek, a tym samym pomagać chronić przed cukrzycą.

Uczestników badania podzielono według trzech wariantów genu receptora witaminy D: AA, AC i CC. Analiza wykazała, że osoby z wariantem AA (stanowiące około 30 proc. badanych) nie odniosły wyraźnych korzyści z suplementacji. Z kolei u około 70 proc. uczestników z wariantem AC lub CC ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 było o 19 proc. niższe.

Zdaniem autorów badania, otrzymane wyniki "dają nadzieję" na wykorzystanie witaminy D3 jako bardziej spersonalizowanego sposobu obniżania ryzyka cukrzycy typu 2 u części osób. Należy jednak podkreślić, że potrzebne są kolejne badania potwierdzające te obserwacje. Jednym z ograniczeń analizy był brak informacji na temat tego, czy różnice genetyczne wpływały na wyniki w zależności od pochodzenia etnicznego lub rasy uczestników.

Suplementacji witaminą D nie należy rozpoczynać bez konsultacji z lekarzem. Choć witamina D jest uznawana za bezpieczną, jej nadmiar może być szkodliwy. Jako witamina rozpuszczalna w tłuszczach jest magazynowana w wątrobie i tkance tłuszczowej, zamiast być wydalana z organizmu wraz z moczem, jak ma to miejsce np. w przypadku witaminy C.

Zalecana dzienna dawka wynosi 1000-2000 IU dla osób do 75. roku życia oraz 2000-4000 IU dla osób starszych. Górna bezpieczna granica to 4000 IU dziennie, uwzględniając zarówno suplementy, dietę, jak i ekspozycję na słońce. W razie wątpliwości warto oznaczyć poziom 25(OH)D i skonsultować odpowiednią dawkę z lekarzem.

Regularne przekraczanie tej ilości może prowadzić do hiperkalcemii, czyli nadmiernego poziomu wapnia we krwi. Objawy tego stanu obejmują m.in. nudności, wymioty, osłabienie, splątanie czy kamicę nerkową. U osób starszych może dodatkowo zwiększać ryzyko upadków i złamań.

Specjaliści podkreślają, że nawet jeśli witamina D może wspierać profilaktykę cukrzycy u części osób, nie zastąpi sprawdzonych metod zmniejszania ryzyka choroby. Z tego względu zalecają przede wszystkim dietę ubogą w cukry proste i bogatą w błonnik oraz chude źródła białka. Ważna jest także regularna aktywność fizyczna - zarówno trening aerobowy, jak i ćwiczenia siłowe. Jak podkreślają lekarze, mięśnie znacznie lepiej wykorzystują glukozę niż tkanka tłuszczowa.

 Źródła:

1. Termedia, https://www.termedia.pl/diabetologia/Prawie-8-mln-Polakow-ma-cukrzyce-lub-stan-przedcukrzycowy%2C58914.html
2. The New England Journal of Medicine, https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1900906
3. Health.com, https://www.health.com/vitamin-d-may-help-prevent-diabetes-study-11956136
4. NIH, https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/
5. "Zdrowo jeść, by zdrowo żyć" Michael Sharon, wyd. W.A.B., rok 1997