Choroba Pompego – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Choroba Pompego (glikogenoza typu II, GSD II, ang. Pompe’s disease) to rzadkie zaburzenie genetyczne. Jego istotą jest niedobór lizosomalnej kwaśnej a-1,4-glukozydazy (kwaśnej maltazy). To enzym odpowiedzialny za degradację glikogenu w wodniczkach lizosomalnych komórek.

Choroba, jako jedyna z glikogenoz, należy do grupy lizosomalnych chorób spichrzeniowych. Występuje z częstością od 1:40 000 do 1:300 000 urodzeń. Choroba dotyka osoby w każdym wieku. Po raz pierwszy została opisana w 1932 roku przez Joannesa Cassianusa Pompego.

Choroba Pompego dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny. Oznacza to, że jeśli dziecko otrzyma jeden nieprawidłowy gen i jeden prawidłowy gen, nie zachoruje na przekazaną w genach chorobę. Gen nieprawidłowy zostanie zdominowany przez gen prawidłowy.

Choroba ujawni się w sytuacji, gdy dziecku zostaną przekazane dwa nieprawidłowe geny - od obojga rodziców. Do chorób genetycznych dziedziczonych autosomalnie recesywnie zalicza się także mukowiscydozę, fenyloketonurię, homocystynurię, hemochromatozę czy nietolerancję laktozy.

W przypadku choroby Pompego niedobór enzymu prowadzi do gromadzenia się patologicznej ilości glikogenu w lizosomach komórek, głównie mięśni prążkowanych. Dzieje się tak, ponieważ organizm nie rozkłada glikogenu do glukozy.

Konsekwencją jest zaburzenie spichrzania glikogenu w organizmie, szczególnie w komórkach wątroby, komórkach glejowych, mięśniach szkieletowych, sercu, jądrach pnia mózgu i rogach przednich rdzenia kręgowego.

Choroba manifestuje się w różnym wieku. W zależności od czasu pojawienia się objawów choroby, wyróżnia się dwa typy choroby Pompego: o wczesnym początku (typ niemowlęcy) oraz o późnym początku (typ dziecięcy, młodzieńczy i dorosłych). Objawy choroby zależą od stopnia aktywności enzymu.

Najcięższa forma występuje w okresie niemowlęcym. Pierwsze objawy występują zwykle przed ukończeniem 1. roku życia. Typ niemowlęcy objawia się:

• napięciem mięśniowym,
• przerostem języka,
• powiększeniem wątroby,
• zastoinową niewydolnością krążenia.

W typie niemowlęcym obserwuje się brak enzymu, czego konsekwencją są ciężkie objawy uogólnione u noworodków i niemowląt. Jego aktywność ocenia się na mniej niż 1%. Zgon dziecka następuje najczęściej przed ukończeniem 2. roku życia.

Postać młodzieńczą choroby charakteryzują głównie wolno postępujące objawy w mięśniach szkieletowych. Typowe dla niej są:

• opóźnione etapy rozwoju motorycznego,
• ograniczenie możliwości chodzenia,
• trudności w połykaniu,
• osłabienie mięśni proksymalnych kończyn,
• zaburzenia oddychania,
• aktywność enzymu wynosi poniżej 10%.

Zgon następuje najczęściej przed ukończeniem 2. dekady życia. U dorosłych pacjentów objawem choroby Pompego jest:

• osłabienie siły mięśniowej utrudniające codzienną aktywność,
• niewydolność oddechowa,
• uczucie senności,
• poranne bóle głowy,
• prawidłowe oddychanie tylko w pozycji stojącej,
• duszność wysiłkowa,
• bezdechy obturacyjnych podczas snu,
• powiększenie wątroby,
• powiększenie języka utrudniające połykanie i przeżuwanie pokarmu (rzadko),
• aktywność enzymu wynosi poniżej 40%.

Rozpoznanie choroby Pompego stawia się na podstawie stwierdzenia deficytu enzymu w materiale biopsyjnym pobranym z miejsca chorobowo zmienionego (skóra lub mięśnie).

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się podwyższenie stężenia w surowicy kinazy kreatynowej, transaminazy asparaginianowej i dehydrogenazymleczanowej. Badania dodatkowe to elektromiografia – monitorowania wydolności mięśni oraz RTG klatki piersiowej, EKG, echo serca – ocena wydolności mięśnia sercowego.

Nie ma specyficznego, a także w pełni skutecznego leczenia. Największe znaczenie ma enzymatyczna terapia zastępcza. Leczenie polega na podawaniu dożylnym enzymu: kwaśnej maltazy, którego brak jest istotą choroby. Podanie leku hamuje proces chorobowy, co poprawia funkcjonowanie pacjentów.

Stosuje się także dietę bogatobiałkową z małą zawartością węglowodanów, rehabilitację oddechową, nieinwazyjną wentylację mechaniczną ciągłym dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych. Choroba Pompego, bez odpowiedniego leczenia, prowadzi do śmierci.