Flawonoid ukryty w skórce
Hesperydyna należy do flawonoidów, związków roślinnych, które chronią rośliny przed szkodnikami oraz promieniowaniem słonecznym. W tej dużej grupie zaliczana jest do flawanonów, czyli podgrupy charakterystycznej dla owoców cytrusowych. Jej nazwa pochodzi od Hesperyd. Są to nimfy z mitologii greckiej strzegące drzew ze złotymi owocami.
Chemicznie składa się z cząsteczki hesperetyny połączonej z cukrem - rutynozą. To związek o gorzkawym posmaku, który człowiek przyjmuje jedynie z pożywieniem, ponieważ ludzki organizm nie produkuje go sam. W diecie pochodzi przede wszystkim z pomarańczy, cytryn, mandarynek oraz grejpfrutów. Nie ma wartości kalorycznej, ale wykazuje silne, biologiczne działanie na poziomie naczyń krwionośnych.
Hemoroidy nową chorobą cywilizacji? Rozmowa z dr Michałem Domaszewskim
Najwięcej jest jej w części, której nie jemy
Największe ilości hesperydyny znajdują się w częściach, które trafiają do śmieci. Chodzi dokładniej o albedo (białą warstwę pod skórką), a także o cienkie błony oddzielające elementy owocu. W tych miejscach jest jej nawet kilka razy więcej niż w samym soku. Dla porównania sok ze słodkiej pomarańczy zawiera około 28 mg hesperydyny w 100 mililitrach, sok z klementynki prawie 40 mg, a sok z cytryny 20 mg.
Wypijanie jedynie klarownego soku lub dokładne obieranie owocu, wiąże się z utratą sporej części tego flawonoidu. Najwięcej zyskuje się jedząc owoc razem z białymi błonkami oraz resztkami po obieraniu skórki. Warto też pamiętać, że zielone, mniej dojrzałe owoce mają go więcej niż dojrzałe.
Co robi z naczyniami?
Hesperydyna działa przede wszystkim na naczynia włosowate (kapilary) oraz ściany żył. Kapilary to najcieńsze naczynia krwionośne w ludzkim ciele, w których zachodzi wymiana płynów i składników odżywczych między krwią a tkankami. Gdy są zbyt przepuszczalne oraz kruche, płyn ucieka do tkanek, co prowadzi do obrzęku. Hesperydyna uszczelnia te bariery i redukuje ich kruchość, dlatego dawniej zaliczano ją do grupy tzw. witaminy P.
W żyłach hesperydyna poprawia napięcie mięśni gładkich, co wzmacnia skurcz naczyń i usprawnia odpływ krwi w kierunku serca. Ponadto stymuluje śródbłonek do produkcji tlenku azotu. Cząsteczka ta rozluźnia i reguluje pracę naczyń, a jednocześnie ogranicza stan zapalny oraz chroni ściany naczyń przed uszkodzeniem spowodowanym przez stres oksydacyjny.
Gdy żyły nie nadążają
Z wiekiem oraz w wyniku długiego stania zastawki w żyłach kończyn dolnych zaczynają funkcjonować mniej efektywnie. Struktury te działają jak drobne klapki, które umożliwiają przepływ krwi w górę i blokują jej cofanie się. Gdy przestają działać prawidłowo, krew zalega w kończynach dolnych i pojawia się przewlekła niewydolność żylna. Efektem tego są wieczorne obrzęki, uczucie ciężkości, mrowienie oraz nocne skurcze łydek.
W tej sytuacji hesperydynę stosuje się najczęściej razem z diosminą - pokrewnym flawonoidem. Na ogół występują w jednym preparacie. Badania kliniczne nad osobami z niewydolnością żylną potwierdzają, że takie połączenie skutecznie redukuje obrzęk nóg oraz łagodzi uczucie ciężkości i ból. Nie naprawia jednak uszkodzonych zastawek, a jedynie ogranicza dokuczliwe objawy.
Nie tylko nogi
Wpływ hesperydyny na naczynia krwionośne kończyn dolnych to zaledwie początek jej zastosowań terapeutycznych. Wykorzystuje się ją również w leczeniu hemoroidów, które polegają na poszerzeniu żył w okolicy odbytu. Preparaty łączące hesperydynę z diosminą skutecznie skracają czas trwania ostrych napadów hemoroidalnych, zmniejszając krwawienie, ból oraz obrzęk miejscowy.
Ze względu na właściwości wzmacniające naczynia włosowate, związek ten znajduje także zastosowanie w dermatologii - wspomaga pielęgnację cery naczyniowej oraz redukuje skłonność do powstawania siniaków. Naukowcy badają go również w innych obszarach, takich jak ciśnienie krwi, poziom cukru oraz cholesterolu u osób z zaburzeniami metabolicznymi. Te kierunki są obiecujące, ale dowody na ten moment są wciąż wstępne.
Dieta kontra suplement
Z samej diety trudno dostarczyć takie ilości, jakie oceniano w badaniach. Kilka pomarańczy dziennie da kilkadziesiąt do około stu miligramów hesperydyny, a preparaty lecznicze zawierają jej zdecydowanie więcej. Najpopularniejszy z nich to mikronizowana oczyszczona frakcja flawonoidowa, w skrócie MPFF. Składa się ona w 90 procentach z diosminy i w 10 procentach z innych flawonoidów, w tym hesperydyny.
Standardowa dzienna dawka to 1000 mg, czyli przeważnie dwie tabletki po 500 mg, a precyzyjne dawkowanie zależy od preparatu i wskazania. Słowo mikronizowana oznacza znaczne rozdrobnienie cząsteczek. To poprawia ich wchłanianie z jelit. Naturalna hesperydyna z owoców wchłania się słabo i nierówno, dlatego dieta wspiera naczynia jedynie łagodnie.
Kto i kiedy musi uważać?
Preparaty z hesperydyną uchodzą za dobrze tolerowane, ale nie są odpowiednie dla każdego. Najczęstsze działania niepożądane to łagodne dolegliwości żołądkowe (nudności, biegunka oraz ból brzucha), a czasem nawet bóle głowy. Ostrożność zalecana jest kobietom w ciąży i karmiącym, ponieważ brakuje wystarczających badań potwierdzających bezpieczeństwo w tych grupach.
Hesperydyna może też wpływać na pracę wątroby i zmieniać tempo rozkładu niektórych leków, dlatego osoby przyjmujące leki na stałe powinny konsultować kurację z lekarzem. Trzeba też pamiętać o granicy działania. Nagły obrzęk jednej nogi, ból oraz ocieplenie skóry mogą oznaczać zakrzep i wymagają natychmiastowej wizyty w szpitalu, a nie suplementu. Same tabletki nie zastąpią ruchu, unikania długiego stania oraz kontroli masy ciała.
Hesperydyna nie jest cudownym lekiem na ciężkie nogi, ale ma solidne podstawy naukowe dotyczące łagodzenia objawów niewydolności żylnej. Cytrusy jedzone w całości to dobry początek, a mocniejsze preparaty warto omówić z lekarzem. Przy nawracających obrzękach najważniejsza jest diagnoza przyczyny, a nie wsparcie suplementacyjne.
Źródła:
- NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10145343/
- NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10145343/
- NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3085197/
- NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12708268/
- NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7081038/
- NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3070018/
- NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12833796/
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
