33 powieści pod lupą naukowców
Zespół badaczy przyjrzał się temu, jak na przestrzeni lat zmieniało się słownictwo w książkach autora "Świata Dysku". W analizie uwzględniono 33 powieści z tego cyklu, a kluczowym wskaźnikiem była tzw. różnorodność leksykalna, czyli bogactwo języka rozumiane m.in. jako użycie synonimów, idiomów, terminologii specjalistycznej czy zapożyczeń. Szczególną uwagę zwrócono na rzeczowniki i przymiotniki.
Badanie – opublikowane w czasopiśmie "Brain Sciences" – miało pokazać, czy zmiany w języku mogą być wczesnym "markerem" problemów, zanim pojawią się bardziej oczywiste objawy.
"Ostatni kontynent" – język mniej złożony niż w innych powieściach
Wyniki wskazały na istotną zmianę w powieści "Ostatni kontynent" z 1998 r. Język Pratchetta w tej książce okazał się wyraźnie mniej złożony niż w jego wcześniejszych dziełach. To ważne o tyle, że było to prawie 10 lat przed formalnym rozpoznaniem u pisarza rzadkiego wariantu choroby Alzheimera – zaniku korowego tylnego (posterior cortical atrophy, PCA) – zdiagnozowanego w 2007 r.
Znaczenie dla diagnostyki
Kierujący badaniami psycholog dr Thom Wilcockson z Uniwersytetu Loughborough podkreślał, że wczesne wykrycie choroby Alzheimera lub demencji jest kluczowe, bo daje szansę na szybsze wdrożenie działań interwencyjnych – zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń mózgu. Problem w tym, że choroby otępienne często rozpoznaje się późno, gdy zmiany są już zaawansowane.
– Badania wskazują, że problemy z pamięcią mogą nie być pierwszym objawem choroby. Chcieliśmy zbadać, czy język może być takim wczesnym sygnałem ostrzegawczym. W tym celu sięgnęliśmy po książki Sir Terry'ego Pratchetta, który cierpiał na Alzheimera. Nasza analiza wykazała, że sposób używania języka przez Sir Terry'ego rzeczywiście zmienił się w trakcie jego kariery – tłumaczył.
Zobacz także: Mamy "cichą epidemię". "Może dotyczyć nawet 30-latków"
Czytelnicy mogli jej nie zauważyć
Co istotne, naukowcy nie sugerują, że późniejsze książki były "gorsze" lub mniej ambitne. Pratchett nadal tworzył intensywnie, a jego powieści bywały nawet dłuższe. Jednak analiza statystyczna wykazała pewien trend: coraz mniejszy zasób używanych słów i częstsze powtórzenia.
Lingwistka dr Melody Pattison z Uniwersytetu w Cardiff zwracała uwagę, że nie musiało to być oczywiste podczas lektury. – Ewolucja języka w powieściach Pratchetta nie była raczej zauważalna dla czytelników, to bardziej subtelna, stopniowa zmiana – tłumaczyła.
Teksty z Internetu jako potencjalny "ślad" zmian
Zdaniem badaczy ich metoda mogłaby w przyszłości wspierać wczesne wykrywanie choroby Alzheimera i innych otępień. Jak twierdzą, zmiany w zasobie słów można obserwować w codzienności, na przestrzeni czasu, np. w tekstach publikowanych w Internecie – mailach, postach w mediach społecznościowych czy wiadomościach wysyłanych w komunikatorach.
Pratchett pisał mimo choroby
Terry Pratchett wydał ponad 70 książek w ciągu niemal 45 lat, a największą popularność przyniosła mu dowcipna seria fantasy "Świat Dysku" licząca ponad 40 tomów. Jego twórczość sprzedała się w ponad 85 mln egzemplarzy na świecie i została przetłumaczona na 37 języków.
O diagnozie z 2007 r. mówił otwarcie w mediach i – mimo choroby – nadal pisał. Zmarł w 2015 r. w wieku 66 lat.
To nie pierwszy taki trop w literaturze
Zainteresowanie związkiem między chorobą Alzheimera a językiem pojawiało się już wcześniej w różnych opracowaniach. Badania nad zmianami w słownictwie prowadzono m.in. na tekstach Iris Murdoch, u której w wieku 76 lat rozpoznano chorobę Alzheimera. Lingwiści analizowali też powieści Agathy Christie – choć u niej nigdy formalnie nie potwierdzono demencji, jej otoczenie podejrzewało problemy otępienne w późniejszych latach, a analiza języka miała to wspierać.
Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródło: Polska Agencja Prasowa
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
