Dlaczego z wiekiem czas płynie szybciej? Nauka ma na to wyjaśnienie

Tekst poświęcony temu zjawisku został pierwotnie opublikowany na łamach "Scientific American MIND". Autorzy przywołują badania psychologiczne prowadzone od wielu dekad, których celem było wyjaśnienie, dlaczego dorośli i seniorzy częściej niż dzieci mówią, że czas "ucieka".

Jedną z pierwszych prób opisania tego zjawiska podjął psycholog William James. W wydanej w 1890 r. książce "Principles of Psychology" przekonywał, że z wiekiem przeżywamy mniej nowych i wyrazistych doświadczeń. Dzieciństwo i młodość są pełne "pierwszych razów": pierwszego dnia szkoły, pierwszego pocałunku, pierwszych wakacji czy pierwszej pracy. W dorosłym życiu dni częściej stają się do siebie podobne, dlatego – jak pisał James – "dni i tygodnie wygładzają się, a lata stają się puste i zapadają się".

Jedno z najważniejszych badań dotyczących subiektywnego odczuwania czasu przeprowadzili Marc Wittmann i Sandra Lehnhoff z Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Wyniki ich pracy opublikowano w 2005 r.

W badaniu wzięło udział 499 osób w wieku od 14 do 94 lat. Uczestnicy wypełniali kwestionariusze, w których oceniali m.in., czy czas płynie dla nich "bardzo wolno", czy "bardzo szybko". Analizowano również, jak postrzegają ostatnią godzinę, tydzień, miesiąc i 10 lat.

Badacze stwierdzili, że związek między wiekiem a poczuciem przyspieszania czasu jest stosunkowo słaby. Wiek wyjaśniał maksymalnie około 10 proc. różnic w odpowiedziach. Mimo to wyniki ogólnie potwierdzały przekonanie, że wraz z upływem lat dłuższe okresy, zwłaszcza całe dekady, wydają się mijać szybciej. Co ciekawe, ocena krótszych przedziałów, takich jak godzina, tydzień czy miesiąc, nie różniła się wyraźnie między osobami młodszymi i starszymi. Różnica pojawiała się przede wszystkim wtedy, gdy uczestników pytano o ostatnie 10 lat.

Badania pokazały również, że istotnym czynnikiem jest tzw. presja czasu. Osoby w wieku od 20 do 59 lat częściej wybierały stwierdzenia sugerujące, że nie są w stanie wykonać wszystkich obowiązków w wyznaczonym terminie. Zdaniem Wittmanna i Lehnhoff może to wynikać z łączenia pracy zawodowej, życia rodzinnego i codziennych zobowiązań.

Ustalenia te rozwinęli w 2010 r. William Friedman z Oberlin College oraz Steve Janssen z Duke University. Przebadali 49 studentów i 50 osób w wieku od 60 do 80 lat. Uczestnicy mieli określić, kiedy wydarzyło się 12 ważnych wydarzeń z poprzedniej dekady i jak dobrze je pamiętają.

Obie grupy podobnie oceniały krótkie okresy, jednak starsi badani częściej twierdzili, że ostatnie 10 lat minęło bardzo szybko. Młodzi dorośli z kolei częściej uznawali dawne wydarzenia za nowsze, niż były w rzeczywistości.

W kolejnym badaniu Friedman, Janssen i Makiko Naka z Uniwersytetu Hokkaido w Japonii zauważyli, że osoby żyjące pod presją czasu miały wrażenie, że tygodnie i miesiące mijają szybciej. Ci, którzy odczuwali taką presję przez wiele lat, oceniali natomiast całą dekadę jako okres, który minął "w mgnieniu oka".

Psychologowie wskazują kilka możliwych wyjaśnień. Jednym z nich jest liczba zapamiętanych wydarzeń. Im więcej nowych doświadczeń przeżywamy, tym dłuższy wydaje się dany okres we wspomnieniach. Rutynowe lata mogą z perspektywy czasu wydawać się krótsze.

Znaczenie może mieć również tzw. teoria proporcji. Dla pięcioletniego dziecka rok stanowi 20 proc. całego życia. Dla 50-latka to jedynie 2 proc. dotychczas przeżytego czasu. Każdy kolejny rok może być więc postrzegany jako coraz mniejsza część życia.

Badacze podkreślają jednak, że wyniki należy interpretować ostrożnie. Wiek ma znaczenie, ale na subiektywne odczuwanie czasu wpływają również stres, liczba obowiązków, rutyna, pamięć i uwaga. Czas nie zaczyna płynąć szybciej – zmienia się jedynie sposób, w jaki go doświadczamy i zapamiętujemy.

Źródła:

• Nature.com
• Scientific American
• Psychological Reports