Kwasica hiperosmotyczna

Kwasica hiperosmotyczna (zwana fachowo nieketonową hiperglikemią hiperosmolalną) to jedno z ostrych powikłań cukrzycy, które jest zespołem zaburzeń w metabolizmie glukozy, wody i elektrolitów, powstających w następstwie znacznego niedoboru insuliny. Zaburzenia te rozwijają się w ciągu kilku dni do kilku tygodni. Choć jest to stan ciężki, występuje stosunkowo rzadko (5-lub 6-krotnie rzadziej niż kwasica ketonowa). Narażone są na niego głównie osoby w starszym wieku chorujące na cukrzycę typu 2, może jednak wystąpić w każdej grupie wiekowej.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Czym jest ból?"

Przyczyny kwasicy hiperosmotycznej

Wśród przyczyn wywołujących kwasicę hiperosmotyczną wymienić należy m.in.:

  • zakażenia o ciężkim przebiegu,
  • ostre choroby układu sercowo-naczyniowego (jak udar mózgu czy zawał serca),
  • niekontrolowane żywienie dojelitowe i pozajelitowe,
  • upojenie alkoholowe,
  • uboczny efekt stosowania niektórych leków (jak mannitol, fenytoina, sterydy, leki immunosupresyjne, tiazydy oraz inne leki moczopędne i psychotropowe).

Objawy kwasicy hiperosmotycznej

Głównymi objawami występującymi w przebiegu kwasicy hiperosmotycznej są:

  • hiperglikemia (czyli przewyższający normę poziom cukru we krwi, od 600 do nawet 2000 mg/dl),
  • zaburzenia elektrolitowe (wśród nich wzrost stężenia sodu, mocznika, kreatyniny i kwasu moczowego).

Wysoki poziom cukru i elektrolitów (tzw. hiperosmolalność osocza) we krwi powoduje przepływanie wody (na drodze osmozy) z komórek organizmu do naczyń krwionośnych – elektrolity i cukier „wyciągają wodę” z komórek. Elektrolity i glukoza przedostając się z krwi do moczu również pociągają za sobą wodę powodując głębokie odwodnienie oraz zaburzenia świadomości aż do śpiączki cukrzycowej włącznie. Ponadto występują takie objawy jak:

Kwasica hiperosmotyczna a inne choroby

Przy podejrzeniu kwasicy hiperosmotycznej należy wykluczyć inne choroby, które mogą mieć podobne objawy, w tym:

  • kwasicę ketonową (która występuje częściej u ludzi przed 40 r.ż. rozwija się w szybszym tempie - w ciągu godzin, stwierdza się znaczną ilość ciał ketonowych w moczu),
  • śpiączki, których przyczyną są zmiany w obrębie mózgu,
  • śpiączkę wątrobową i mocznicową (tu stężenie glukozy we krwi jest znacznie niższe) oraz zatrucia.

Leczenie kwasicy hiperosmotycznej

Na leczenie kwasicy hiperosmotycznej składają się: likwidowanie jej objawów, wyeliminowanie przyczyn, oraz ścisłą obserwację chorego. Konieczne jest leczenie w szpitalu. W leczeniu objawowym największe znaczenie mają:

  • nawodnienie pacjenta poprzez powolne, dożylne przetaczanie 0,45% (ze względu na hiperosmolalność osocza) roztworu soli fizjologicznej NaCl (w przypadku zbyt niskiego ciśnienia stosuje sie roztwór 0,9%) najczęściej w ilości 4-5 litrów w ciągu pierwszych 4 godzin (w przypadku niewydolności serca powstałej np. po zawale mięśnia sercowego, płyny przetaczamy dwa razy wolniej);
  • wyrównanie zaburzeń elektrolitowych polegające głównie na uzupełnieniu niedoborów potasu (spowodowanego samą kwasicą, nawadnianiem i insulinoterapią) oraz podaniu wodorowęglanów (nie zawsze zalecane);
  • zmniejszanie hiperglikemii przez stosowanie dożylnej insulinoterapii (początkowo 0,1 j./kg masy ciała, następnie 0,1 j./kg masy ciała/godzinę przy regularnym cogodzinnym oznaczaniu glikemii we krwi).

Leczenie przyczynowe (nie zawsze udaje się poznać przyczynę kwasicy hiperosmotycznej) zależy od choroby podstawowej, która do zaburzeń doprowadziła.

  • Przy zakażeniu bakteryjnym konieczna będzie antybiotykoterapia – najlepiej swoista, czyli skierowana przeciw konkretnemu patogenowi, choć najczęściej stosuje się leczenie empiryczne (polegające na podawaniu antybiotyków o szerokim spektrum działania) w trakcie oczekiwania na wynik posiewu z laboratorium.
  • Przy ostrych stanach sercowo-naczyniowych (zawał, udar) konieczny może być pobyt chorego na oddziale intensywnej opieki medycznej (OIOM) z wdrożeniem odpowiedniego postępowania.
  • W przypadku gdy przyczyną pierwotną było działanie uboczne leków, konieczny będzie przegląd przez lekarza prowadzącego wszystkich leków pobieranych przez pacjenta i odpowiednia korekta dawek lub sięgniecie do farmaceutyków o odmiennym mechanizmie działania.

Bardzo ważnym elementem leczenia kwasicy hiperosmotycznej jest także edukacja chorego i zwiększanie jego świadomości na temat stanu swojego zdrowia oraz przestrzegania zasad odpowiedniego trybu życia mogących znacznie zmniejszać ryzyko groźnych powikłań cukrzycy.

Marcin Makowski, ponad rok temu

Bibliografia

  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7
  • Otto-Buczkowska E. Cukrzyca - patogeneza, diagnostyka, leczenie, Borgis, Warszawa 2005, ISBN 83-85284-50-8
  • Colwell J.A. CUKRZYCA - nowe ujęcie diagnostyki i leczenia, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-87944-77-7

Powikłania cukrzycy

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Powikłania cukrzycy
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Powikłania cukrzycy
Powikłania cukrzycy

Zespół stopy cukrzycowej - co powinieneś wiedzieć?

i/lub naczyń przez wysokie stężenia glukozy we krwi. Jak dochodzi do rozwoju zespołu stopy cukrzycowej? Mechanizm rozwoju tego powikłania cukrzycy przedstawia (...) w codziennej diecie. Preparaty te pomagają w rekonwalescencji...

Powikłania cukrzycy

10 sposobów na uniknięcie komplikacji cukrzycowych

10 sposobów na uniknięcie komplikacji cukrzycowych

Regularnie odwiedzaj lekarza Cukrzyk powinien odwiedzać lekarza pierwszego kontaktu co najmniej cztery razy w roku. Co więcej, powinien on regularnie badać poziom cukru we krwi, nerki, nerwy oraz stan uzębienia. Istotne jest również to,...

Powikłania cukrzycy

Kwasica ketonowa - ketogeneza, objawy, leczenie

i elektrolitowych; leczeniu powikłań, takich jak niewydolność nerek, wstrząs i zespoł rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (zespół DIC). Warto pamiętać

Powikłania cukrzycy

Objawy stopy cukrzycowej

Objawy stopy cukrzycowej

środków pieniężnych oraz cierpliwości i wytrwałości. Stopa cukrzycowa jest wynikiem powikłania cukrzycy. Stopa cukrzycowa zmniejsza wrażliwość stóp (...) . Nieleczone objawy cukrzycy wpływają niszcząco...

Powikłania cukrzycy

Śpiączka cukrzycowa

, ostrych powikłań cukrzycy: kwasicy ketonowej, nieketonowej hiperglikemii hiperosmolalnej (kwasicy hiperosmotycznej), kwasicy mleczanowej, hipoglikemii (...) węglowodanów w związku z zaburzeniami układu nerwowego...

Powikłania cukrzycy

W Danii spada liczba amputacji u osób z cukrzycą

W Danii spada liczba amputacji u osób z cukrzycą

W Danii spada liczba amputacji kończyn u osób cierpiących na zespół stopy cukrzycowej - podają duńscy naukowcy. Są przekonani, że ten spadek oznacza poprawę opieki diabetologicznej. Jak sytuacja wygląda w Polsce? Duńscy lekarze analizowali liczbę amputacji...

Powikłania cukrzycy

Problem nietrzymania moczu - które produkty go wzmagają?

Problem nietrzymania moczu - które produkty go wzmagają?

Za duża podaż płynów Osoby dotknięte problemem nietrzymania moczu niekiedy rezygnują z przyjmowania dużej ilości płynów w ciągu dnia. Niestety to poważny błąd, ponieważ mocz staje się mocno skoncentrowany i może podrażniać błony pęcherza, a to z kolei...