Kwasica hiperosmotyczna

Kwasica hiperosmotyczna (zwana fachowo nieketonową hiperglikemią hiperosmolalną) to jedno z ostrych powikłań cukrzycy, które jest zespołem zaburzeń w metabolizmie glukozy, wody i elektrolitów, powstających w następstwie znacznego niedoboru insuliny. Zaburzenia te rozwijają się w ciągu kilku dni do kilku tygodni. Choć jest to stan ciężki, występuje stosunkowo rzadko (5-lub 6-krotnie rzadziej niż kwasica ketonowa). Narażone są na niego głównie osoby w starszym wieku chorujące na cukrzycę typu 2, może jednak wystąpić w każdej grupie wiekowej.

Polecane wideo:

Przyczyny kwasicy hiperosmotycznej

Wśród przyczyn wywołujących kwasicę hiperosmotyczną wymienić należy m.in.:

  • zakażenia o ciężkim przebiegu,
  • ostre choroby układu sercowo-naczyniowego (jak udar mózgu czy zawał serca),
  • niekontrolowane żywienie dojelitowe i pozajelitowe,
  • upojenie alkoholowe,
  • uboczny efekt stosowania niektórych leków (jak mannitol, fenytoina, sterydy, leki immunosupresyjne, tiazydy oraz inne leki moczopędne i psychotropowe).

Objawy kwasicy hiperosmotycznej

Głównymi objawami występującymi w przebiegu kwasicy hiperosmotycznej są:

  • hiperglikemia (czyli przewyższający normę poziom cukru we krwi, od 600 do nawet 2000 mg/dl),
  • zaburzenia elektrolitowe (wśród nich wzrost stężenia sodu, mocznika, kreatyniny i kwasu moczowego).

Wysoki poziom cukru i elektrolitów (tzw. hiperosmolalność osocza) we krwi powoduje przepływanie wody (na drodze osmozy) z komórek organizmu do naczyń krwionośnych – elektrolity i cukier „wyciągają wodę” z komórek. Elektrolity i glukoza przedostając się z krwi do moczu również pociągają za sobą wodę powodując głębokie odwodnienie oraz zaburzenia świadomości aż do śpiączki cukrzycowej włącznie. Ponadto występują takie objawy jak:

Kwasica hiperosmotyczna a inne choroby

Przy podejrzeniu kwasicy hiperosmotycznej należy wykluczyć inne choroby, które mogą mieć podobne objawy, w tym:

  • kwasicę ketonową (która występuje częściej u ludzi przed 40 r.ż. rozwija się w szybszym tempie - w ciągu godzin, stwierdza się znaczną ilość ciał ketonowych w moczu),
  • śpiączki, których przyczyną są zmiany w obrębie mózgu,
  • śpiączkę wątrobową i mocznicową (tu stężenie glukozy we krwi jest znacznie niższe) oraz zatrucia.

Leczenie kwasicy hiperosmotycznej

Na leczenie kwasicy hiperosmotycznej składają się: likwidowanie jej objawów, wyeliminowanie przyczyn, oraz ścisłą obserwację chorego. Konieczne jest leczenie w szpitalu. W leczeniu objawowym największe znaczenie mają:

  • nawodnienie pacjenta poprzez powolne, dożylne przetaczanie 0,45% (ze względu na hiperosmolalność osocza) roztworu soli fizjologicznej NaCl (w przypadku zbyt niskiego ciśnienia stosuje sie roztwór 0,9%) najczęściej w ilości 4-5 litrów w ciągu pierwszych 4 godzin (w przypadku niewydolności serca powstałej np. po zawale mięśnia sercowego, płyny przetaczamy dwa razy wolniej);
  • wyrównanie zaburzeń elektrolitowych polegające głównie na uzupełnieniu niedoborów potasu (spowodowanego samą kwasicą, nawadnianiem i insulinoterapią) oraz podaniu wodorowęglanów (nie zawsze zalecane);
  • zmniejszanie hiperglikemii przez stosowanie dożylnej insulinoterapii (początkowo 0,1 j./kg masy ciała, następnie 0,1 j./kg masy ciała/godzinę przy regularnym cogodzinnym oznaczaniu glikemii we krwi).

Leczenie przyczynowe (nie zawsze udaje się poznać przyczynę kwasicy hiperosmotycznej) zależy od choroby podstawowej, która do zaburzeń doprowadziła.

  • Przy zakażeniu bakteryjnym konieczna będzie antybiotykoterapia – najlepiej swoista, czyli skierowana przeciw konkretnemu patogenowi, choć najczęściej stosuje się leczenie empiryczne (polegające na podawaniu antybiotyków o szerokim spektrum działania) w trakcie oczekiwania na wynik posiewu z laboratorium.
  • Przy ostrych stanach sercowo-naczyniowych (zawał, udar) konieczny może być pobyt chorego na oddziale intensywnej opieki medycznej (OIOM) z wdrożeniem odpowiedniego postępowania.
  • W przypadku gdy przyczyną pierwotną było działanie uboczne leków, konieczny będzie przegląd przez lekarza prowadzącego wszystkich leków pobieranych przez pacjenta i odpowiednia korekta dawek lub sięgniecie do farmaceutyków o odmiennym mechanizmie działania.

Bardzo ważnym elementem leczenia kwasicy hiperosmotycznej jest także edukacja chorego i zwiększanie jego świadomości na temat stanu swojego zdrowia oraz przestrzegania zasad odpowiedniego trybu życia mogących znacznie zmniejszać ryzyko groźnych powikłań cukrzycy.

Marcin Makowski, ponad rok temu

Bibliografia

  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7
  • Otto-Buczkowska E. Cukrzyca - patogeneza, diagnostyka, leczenie, Borgis, Warszawa 2005, ISBN 83-85284-50-8
  • Colwell J.A. CUKRZYCA - nowe ujęcie diagnostyki i leczenia, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-87944-77-7

Powikłania cukrzycy

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Powikłania cukrzycy
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Powikłania cukrzycy
Powikłania cukrzycy

Zespół stopy cukrzycowej - co powinieneś wiedzieć?

i/lub naczyń przez wysokie stężenia glukozy we krwi. Jak dochodzi do rozwoju zespołu stopy cukrzycowej? Mechanizm rozwoju tego powikłania cukrzycy przedstawia (...) w codziennej diecie. Preparaty te pomagają w rekonwalescencji...

Powikłania cukrzycy

Niewydolność nerek w cukrzycy

Niewydolność nerek w cukrzycy Odtwórz wideo

oraz infekcyjnego zapalenia nerek. Pacjent z niewydolnością nerek w cukrzycy powinien dbać o siebie, aby nie dopuścić do rozwinięcia dalszych ciężkich powikłań cukrzycy.

Powikłania cukrzycy

10 sposobów na uniknięcie komplikacji cukrzycowych

10 sposobów na uniknięcie komplikacji cukrzycowych

Regularnie odwiedzaj lekarza Cukrzyk powinien odwiedzać lekarza pierwszego kontaktu co najmniej cztery razy w roku. Co więcej, powinien on regularnie badać poziom cukru we krwi, nerki, nerwy oraz stan uzębienia. Istotne jest również to,...

Powikłania cukrzycy

Powikłania cukrzycy: jak ich uniknąć?

Powikłania cukrzycy: jak ich uniknąć? Odtwórz wideo

Przewlekłe powikłania cukrzycy mogą być bardzo poważne. Długoletnie trwanie choroby może prowadzić do uszkodzenia tkanek i narządów i w efekcie ich nieprawidłowe funkcjonowanie. Powikłania cukrzycy...

Powikłania cukrzycy

Wzory związków ketonowych

Wzory związków ketonowych

Ciała ketonowe to grupa organicznych związków chemicznych, które w swej strukturze cząsteczek zawierają grupę ketonową.

Powikłania cukrzycy

Amputacja stopy cukrzycowej

Amputacja stopy cukrzycowej Odtwórz wideo

Stopa cukrzycowa to bardzo niebezpieczne powikłanie cukrzycy, które może doprowadzić do konieczności amputacji kończyny. Zmiany mogą mieć charakter: naczyniowy (stopa cukrzycowa naczyniowa), neuropatyczny (stopa cukrzycowa...

Powikłania cukrzycy

Kwasica ketonowa - ketogeneza, objawy, leczenie

i elektrolitowych; leczeniu powikłań, takich jak niewydolność nerek, wstrząs i zespoł rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (zespół DIC). Warto pamiętać

Powikłania cukrzycy

Objawy stopy cukrzycowej

Objawy stopy cukrzycowej

środków pieniężnych oraz cierpliwości i wytrwałości. Stopa cukrzycowa jest wynikiem powikłania cukrzycy. Stopa cukrzycowa zmniejsza wrażliwość stóp (...) . Nieleczone objawy cukrzycy wpływają niszcząco...