Melatonina - właściwości, niedobór, dawkowanie, przeciwwskazania

Melatonina to substancja, która reguluje rytm dobowy snu i czuwania wyznacza porę zasypiania oraz budzenia się. Występuje naturalnie w organizmie, ale zaczyna się uwalniać dopiero po zmroku, z tego względu jest nazywa hormonem ciemności lub hormonem snu.

Głównie produkuje ją szyszynka w mózgu, kiedy odbierze sygnał, że na zewnątrz robi się ciemno. Jest także wytwarzana w oczach, szpiku i w układzie pokarmowym, gdzie steruje ruchami jelit.

Najwyższe stężenie melatoniny występuje między 24 a 3 nad ranem. Niemowlęta do 12 tygodnia nie posiadają melatoniny i śpią kiedy są najedzone. Dopiero około 20 tygodnia życia powstaje zarys cyklu dobowego.

Wraz z wiekiem szyszynka produkuje mniejszą ilość hormonu, co odpowiada za problemy ze snem, pobudki o świcie i drzemki w ciągu dnia.

Melatonina w tabletkach jest dostępna bez recepty, ułatwia zasypianie i reguluje zegar wewnętrzny. Jest polecana dla osób niewidomych oraz w czasie podróży międzykontynentalnych ze zmianą stref czasowych, kiedy pojawia tzw. jet lag.

Może zredukować problemy ze snem u pracowników zmianowych i ludzi w podeszłym wieku. Ponadto, melatonina spowalnia trawienie pokarmu, wspiera układ odpornościowy i odpowiada za niszczenie komórek nowotworowych trzustki.

Ponadto, hormon snu ma działanie antyoksydacyjne, opóźnia proces starzenia się organizmu. Leki nasenne to szybki sposób na zaśnięcie i wydłużenie czasu odpoczynku, ale wywołują sen bez fazy REM.

Tym samym pozbawiają organizm najlepszego czasu na regenerację układu nerwowego, co sprawia że w czasie dnia można odczuwać znużenie, poirytowanie, ospałość i problemy z koncentracją.

Długotrwałe przyjmowanie tabletek na sen to ryzyko przedawkowania, uzależnienia i zwiększenia tolerancji dla stosowanych dawek.

Ponadto, po odstawieniu preparatu mogą pojawić się objawy abstynencyjne. Z kolei melatonina umożliwia pójście spać trzy godziny wcześniej, a następnego dnia nie powoduje gorszego samopoczucia.

Nieprawidłowa ilość hormonu snu prowadzi do zespołu opóźnionej fazy snu, który często występuje u osób młodych. Wówczas pora snu zostaje przesunięta o kilka godzin, ponieważ nie ma zgodności między biologicznym rytmem, a tym, które narzuca nauka czy praca.

Zaburzenie sprawia, że senność pojawia się około 2-4 w nocy lub dopiero rano. Nawet jeżeli chory położy się wcześniej to nie potrafi zasnąć, a w ciągu dnia jest drażliwy i ma problemy z koncentracją.

Leczenia wymaga również przyspieszona faza snu, która pojawia się najczęściej u osób po 60. roku życia. Zaburzenie sprawia, że senność pojawia się już przed godziną 21, a nad ranem występuje wybudzenie i pełna aktywność, aż do godzin wieczornych.

Niedobór melatoniny ma negatywny wpływ na organizm i może prowadzić do poważnych chorób, takich jak:

• depresja,
• otyłość,
• zawał serca,
• udar mózgu,
• choroby sercowo-naczyniowe,
• zaburzenia hormonalne,
• spadek odporności,
• podatność na infekcje,
• rak piersi,
• rak prostaty,
• rak okrężnicy,
• cukrzyca typu 2,
• paradontoza,
• choroby jelit,
• choroby oczu,
• padaczka,
• omamy i halucynacje.

Dawka melatoniny powinna być ustalona przez lekarza. Zazwyczaj stosuje się 1-3 mg substancji, w wyjątkowych sytuacjach 5 mg. Hormon nie uzależnia i może być przyjmowany przez długi czas, ale czas kuracji powinien określić specjalista.

Melatonina powinna być zażywana codziennie wieczorem, około godzinę przed planowaną porą pójścia spać. Tabletka zmniejsza również poziom cholesterolu i obniża ciśnienie.

Opinie o stosowaniu melatoniny w tabletkach są podzielone, ponieważ mogą wystąpić skutki uboczne, na przykład ból głowy, dezorientacja i zawroty głowy. Istnieją również przeciwwskazania, takie jak:

• nadwrażliwość na melatoninę,
• ciąża,
• laktacja,
• choroby autoimmunologiczne,
• choroby wątroby,
• nowotwór układu krwiotwórczego,
• choroby psychiczne,
• stosowanie sterydów,
• picie alkoholu.

Nadmiar melatoniny może wywołać dziwne sny i utrudniać utrwalanie się wspomnień, ale nie są to udowodnione stwierdzenia.