Nie chodzi tylko o kalorie. Co naprawdę czyni jedzenie "śmieciowym"?

Śmieciowe jedzenie to nie tylko fast foody, ale cała grupa produktów, która dostarcza dużo energii wątpliwie zużywanej przez organizm, a bardzo mało wartości odżywczych. Należą do nich:

• słodycze,
• słone przekąski,
• gotowe dania,
• słodzone napoje,
• przetworzone pieczywo.

Charakteryzują się wysoką zawartością cukru, tłuszczu i soli, a przy tym brakiem błonnika, witamin i minerałów. Tego typu żywność zaburza równowagę metaboliczną, powoduje wahania glukozy i utrudnia utrzymanie stabilnej energii w ciągu dnia. Mimo że daje szybkie uczucie sytości, niestety nie odżywia organizmu, przez co po krótkim czasie znów pojawia się głód.

W produktach określanych tym mianem dominują składniki, które zamiast odżywiać, przeciążają organizm. Rafinowany cukier, syrop glukozowo-fruktozowy, tłuszcze trans i nadmiar soli to połączenia, które zaburzają równowagę hormonalną, nasilają stany zapalne i wpływają na wahania nastroju.

Dodatki chemiczne, konserwanty i barwniki poprawiają wygląd i trwałość produktów, ale nie mają żadnej wartości odżywczej. Takie jedzenie daje chwilowe pobudzenie, a potem powoduje spadek energii i osłabienie koncentracji. Z czasem prowadzi do przeciążenia układu trawiennego, więc zamiast czerpać z pożywienia siłę, trwa walka z jego skutkami. Żywność ultraprzetworzona długofalowo może zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, otyłości, a nawet chorób nowotworowych - w tym raka wątroby, jelita grubego czy nowotworów piersi lub prostaty.

Produkty tego typu są tworzone tak, by trudno było im się oprzeć. Połączenie cukru, soli i tłuszczu pobudza w mózgu ośrodek przyjemności i aktywuje te same ścieżki nagrody co substancje uzależniające, w tym wydzielanie dopaminy. Każdy kęs przynosi krótkotrwałe uczucie zadowolenia, przez co sięgamy po więcej, nawet gdy nie jesteśmy głodni.

U części osób rośnie preferencja dla intensywnych smaków, co może utrudniać satysfakcję żywieniową z tego, co kiedyś ją dawało. Stopniowo tworzy się błędne koło, ponieważ im częściej jemy produkty wysoko przetworzone, tym silniejsza staje się potrzeba powtórzenia i niestety zwiększenia tego samego bodźca.

Produkty wysokoprzetworzone dostarczają dużo kalorii, ale niewiele składników, których organizm naprawdę potrzebuje. Brakuje w nich błonnika, witamin i białka, dlatego uczucie sytości pojawia się tylko na chwilę.

Cukry proste szybko podnoszą poziom glukozy we krwi, więc po krótkim czasie powodują jego gwałtowny spadek, który nasila głód. Przez to jemy więcej, mimo że dostarczyliśmy już wystarczająco dużo energii. Takie jedzenie nie odżywia, lecz rozregulowuje mechanizmy kontrolujące apetyt. To właśnie dlatego po fast foodzie lub słodyczach szybko wraca ochota na kolejną porcję.

Śmieciowe jedzenie wpływa na organizm w znacznie większym stopniu niż tylko poprzez nadmiar kalorii. Nadmiar cukrów prostych i tłuszczów trans zaburza pracę hormonów odpowiedzialnych za metabolizm, więc prowadzi to do spadków energii i odkładania się tłuszczu.

Brak błonnika utrudnia trawienie i zwiększa ryzyko stanów zapalnych w jelitach, co z czasem wpływa również na odporność oraz samopoczucie. Tego typu żywność obciąża wątrobę, zmienia mikroflorę jelitową i może prowadzić do insulinooporności.

Regularne spożywanie takich produktów niestety szybko odbija się na ogólnym zdrowiu. Pojawia się zmęczenie, rozdrażnienie i trudności z koncentracją, mimo że organizm nie jest energetycznie "zagłodzony".

Odstawienie takiego jedzenia zazwyczaj nie jest takie proste, ponieważ działa ono na mózg podobnie jak substancje uzależniające. Cukier, tłuszcz i sól tworzą zestaw pobudzający wydzielanie dopaminy, która daje chwilowe uczucie przyjemności i satysfakcji. Z czasem organizm zaczyna domagać się tych bodźców coraz częściej, a naturalne smaki przestają być już takie atrakcyjne.

Dodatkowo wiele receptur jest opracowanych tak, że wywołują silną potrzebę sięgnięcia po kolejną porcję. Dlatego im częściej wybieramy takie jedzenie, tym trudniej z niego zrezygnować, nawet jeśli wiemy, że nam szkodzi.

Rozpoznanie takiego jedzenia najlepiej zacząć od czytania etykiet i obserwowania własnych nawyków. Jeśli lista składników jest długa i pełna obcych nazw, to znak, że produkt został mocno przetworzony. Warto unikać żywności zawierającej syrop glukozowo-fruktozowy, tłuszcze utwardzone, wzmacniacze smaku, sztuczne barwniki i aromaty.

Dobrym nawykiem jest wybieranie produktów z krótkim, zrozumiałym składem, najlepiej takim, który można rozpoznać bez słownika chemicznego. Pomaga też planowanie posiłków z wyprzedzeniem i przygotowywanie przekąsek w domu, takich jak prażone orzechy, hummus, pieczone warzywa lub owsiane ciasteczka.

Warto też unikać zakupów w pośpiechu, bo właśnie wtedy najczęściej wybiera się to, co najszybsze, a nie to co najlepsze. Z czasem smak wraca do równowagi, a jedzenie bez nadmiaru soli i cukru zaczyna wydawać się pełniejsze i bardziej autentyczne.

Śmieciowe jedzenie to nie tylko kwestia kalorii, lecz przede wszystkim jakości. Produkty pozbawione wartości odżywczych obciążają organizm i zaburzają jego naturalną równowagę. Świadome wybory, czytanie etykiet i stopniowe wprowadzanie prostych, domowych posiłków to najprostszy sposób, by odzyskać kontrolę nad tym, co naprawdę trafia na talerz.

Źródła

1. NaukaJedzenia.pl