Niedomykalność zastawki aortalnej - przyczyny, objawy, leczenie

Przyczyny niedomykalności zastawki aortalnej możemy przedstawić w kilku grupach:

• wrodzone – zastawka dwupłatkowa, czteropłatkowa, towarzyszące zwężenie podzastawkowe lub ubytek w przegrodzie międzykomorowej;
• pozapalne – spowodowane uszkodzeniem zastawki w wyniku zmian zapalnych w przebiegu infekcyjnego zapalenia wsierdzia, reumatoidalnego zapalenia stawów lub gorączki reumatycznej;
• poszerzenie lub uszkodzenie aorty wstępującej – nadciśnienie tętnicze, rozwarstwienie aorty (często prowadzi do ostrej niedomykalności), miażdżyca, zespół Marfana, kiła, uraz;
• zmiany polekowe;
• niedomykalność idiopatyczna (bez ustalonej przyczyny).

Choroba może być:

• przewlekła – to głównie skutek schorzeń systemowych (choroby tkanki łącznej, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze);
• ostra – towarzyszy chorobom serca i aorty,
• pierwotna – spowodowana nieprawidłowym działaniem płatków zastawki,
• wtórna – z powodu poszerzenia pierścienia zastawkowego i/lub aorty wstępującej.

Przewlekła niedomykalność zastawki aortalnej przez długi czas może nie dawać objawów. Kiedy jednak objawy wystąpią, postępują szybko – podobnie jak w przypadku ostrej niedomykalności. U pacjentów pojawia się duszność, ból w okolicy serca (w nocy i po wysiłku) oraz kołatanie serca, zawroty głowy i omdlenia (związane z niedokrwieniem mózgu), bóle wieńcowe.
W badaniach dodatkowych stwierdza się:

• powiększenie lewej komory serca,
• szmer rozkurczowy (miękki o wysokiej tonacji),
• uderzenie koniuszkowe podnoszące, przesunięte w lewo i w dół,
• szmer holosystoliczny nad koniuszkiem,
• o ciężkiej niedomykalności świadczy skurczowy szmer typu wyrzutowego nad podstawą serca,
• szmer Austin-Flinta nad koniuszkiem,
• wysokie i szybkie tętno – tzw. tętno Corrigana,
• typowe bardzo niskie ciśnienie rozkurczowe krwi (nawet poniżej 60 mmHg) przy prawidłowym ciśnieniu skurczowym. Powoduje to tętnienie naczyń obwodowych z możliwym objawem de Musseta,
• objaw Hilla – wyższe ciśnienie skurczowe na tętnicy udowej niż ramieniowej,
• podwójny ton Traubego – słyszalny nad tętnicą udową głośny ton skurczowy i rozkurczowy,
• tętno włośniczkowe na płatkach małżowin usznych, wargach lub paznokciach (objawia się naprzemiennym blednięciem i zaczerwienieniem),
• objaw Durozieza – szmer skurczowy i rozkurczowy tętnicy udowej charakterystyczny przy nieznacznym uciśnięciu stetoskopem,
• cechy przeciążenia lewej komory w badaniu EKG.

Gdy choroba występuje, krew podczas rozkurczu lewej komory cofa się do niej z aorty. Ciśnienie w komorze podnosi się, a w aorcie spada. Komora poszerza się, ścianki grubieją i potrzebują więcej krwi, której tymczasem w aorcie jest mniej. Powstaje w ten sposób niedokrwienie lewej komory serca, co może skutkować niewydolnością narządu.

Kardiolog rozpoznaje chorobę w badaniu osłuchowym, widoczna jest także w EKG, ECHO serca i na zdjęciu rentgenowskim. Leczenie jest zachowawcze i polega na podawaniu leków rozkurczających. W ciężkich przypadkach wszczepiana jest sztuczna zastawka. Gdy niedomykalność zastawki aortalnej ma postać łagodną, nie jest konieczne stosowanie leczenia, ale należy monitorować przebieg choroby.

Źródła

1. Banasiak W., Opolski G., Poloński L. (red.), Choroby serca - Braunwald, Urban & Partner, Wrocław 2007, ISBN 83-60290-30-9
2. Janion M. Kardiologia, Wydawnictwo Stachurski, Kielce 2005, ISBN 83-88592-35-1
3. Krzemińska Pakula M. (red.), Kardiologia kliniczna, D.W. Publishing Co., Szczecin 2010, ISBN 1-57107-108-3