Oporność bakterii rośnie. Badacze wskazują wirusy jako obiecującą alternatywę

Oporność na antybiotyki uznawana jest przez WHO za jedno z największych zagrożeń zdrowotnych obecnych dekad. Tzw. superbakterie, czyli drobnoustroje niewrażliwe na większość dostępnych leków, prowadzą do zakażeń coraz trudniejszych do opanowania.

Sytuację pogarsza fakt, że rozwój nowych antybiotyków praktycznie utknął w martwym punkcie. Na przestrzeni kilkudziesięciu lat wprowadzono na rynek zaledwie kilka nowych klas tych leków, a większość nowych preparatów to jedynie modyfikacje istniejących substancji.

W takich warunkach rośnie zainteresowanie terapiami alternatywnymi, w tym fagami. - Dobór skutecznego faga zajmuje dni lub tygodnie, a nie dekady, jak w przypadku nowych antybiotyków - wyjaśnił w rozmowie z PAP dr Grygorcewicz.

Zwrócił też uwagę, że terapię można modyfikować, łącząc różne fagi w tzw. koktajle, co zwiększa szansę na pokonanie szczególnie odpornych szczepów.

Zobacz także: Antybiotykooporność to rosnące zagrożenie. Ekspertka ostrzega przed falą zakażeń i kosztów

Biofilm jest jednym z najtrudniejszych do usunięcia środowisk mikrobiologicznych. Tworzy wielowarstwową strukturę, która skutecznie chroni bakterie przed lekami i reakcją układu odpornościowego. Powstaje m.in. na cewnikach, implantach, ranach pooperacyjnych i w drogach oddechowych pacjentów.

- Biofilmy to wyjątkowo trudne do zniszczenia struktury. Nawet jeśli antybiotyk przeniknie do ich wnętrza, część komórek w biofilmie przechodzi w stan uśpienia i pozostaje niewrażliwa na leczenie. Dlatego infekcje tego typu mogą trwać miesiącami lub nawracać - zauważył ekspert.

W pracy opublikowanej w czasopiśmie "Microbes and Infection" zespół dr Grygorcewicza analizował biofilmy tworzone wspólnie przez Staphylococcus aureus i Candida albicans. To trudny klinicznie duet, który potrafi wytworzyć odporną, mieszaną strukturę zawierającą zarówno bakterie, jak i grzyby.

Badanie pokazało, że fagi działają efektywnie na bakterie, ale nie są w stanie samodzielnie usunąć całego biofilmu mieszanego.

- Same bakteriofagi dobrze radzą sobie z bakteriami, ale nie usuwają całego mieszanego biofilmu, w którym współwystępują bakterie i grzyby. Dlatego najlepsze efekty daje połączenie fagów z antybiotykami i lekami przeciwgrzybiczymi - wyjaśnił dr Grygorcewicz.

Naukowcy podkreślili również, że kluczowa jest nie tylko kombinacja środków, ale także kolejność ich podawania. W modelu płynnym najskuteczniejsze okazało się rozpoczęcie terapii od fagów, następnie zastosowanie leków przeciwgrzybiczych, a na końcu antybiotyków.

W strukturze biofilmu lepsze były natomiast podanie wszystkich środków naraz lub rozpoczęcie od fagów i antybiotyków, po czym dołączenie leku przeciwgrzybiczego. Jak wyjaśnia badacz, fagi nie transportują leków, lecz osłabiają bakterie, co zwiększa skuteczność później podawanych preparatów.

Takie mechanizmy mogą w przyszłości pozwolić na opracowanie bardziej precyzyjnych terapii dla pacjentów, u których klasyczne farmaceutyki zawodzą.

Fagoterapia jest coraz szerzej testowana na świecie, zarówno w badaniach eksperymentalnych, jak i w ramach wybranych programów klinicznych. W Gruzji, Belgii, Australii i USA procedury z użyciem fagów są stosowane częściej niż w pozostałych częściach świata. W Polsce terapie te realizuje się na razie głównie w trybie eksperymentalnym.

Największą przeszkodą pozostają regulacje prawne. Drugim wyzwaniem jest duża specyficzność fagów. Każdy wirus atakuje konkretny szczep, co wymaga spersonalizowanego podejścia i precyzyjnego dopasowania terapii.

Dr Grygorcewicz jest współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Badań nad Wirusami Mikroorganizmów, które integruje środowisko badaczy zajmujących się fagoterapią. Organizowane są wspólne konferencje i inicjatywy mające wzmocnić krajową współpracę naukową.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP