Witamina B3 – podstawowe informacje i rola w organizmie
Jedną z witamin z grupy B jest witamina B3, znana również jako niacyna. Występuje ona w dwóch postaciach: kwasu nikotynowego oraz amidu kwasu nikotynowego (nikotynamidu). W odróżnieniu od witamin B1 i B2, niacyna może być syntetyzowana w organizmie człowieka z aminokwasu tryptofanu. Są to jednak zazwyczaj niewielkie ilości, dlatego powszechnie dostarczamy ją wraz z pożywieniem. Niacyna wykazuje dużą odporność na działanie światła, kwasów, zasad i tlenu, przez co jest trwałą witaminą. Jej straty w kuchni wynikają głównie z rozpuszczalności w wodzie.
Witamina B3 jest wchłaniana w jelicie cienkim. Jej rola dla prawidłowego funkcjonowania organizmu jest kluczowa – jest niezbędna do utrzymania funkcji układu nerwowego i pokarmowego. Potrzebna jest do syntezy hormonów płciowych (progesteronu, testosteronu, estrogenów, hydrokortyzonu), hormonów tarczycy i trzustki (tyroksyny i insuliny), a także dba o stan skóry.
WIDEOPolacy biorą garściami. "Kilkanaście leków to jest standard"
Niacyna uczestniczy w procesie tworzenia czerwonych krwinek, wspiera odtruwanie organizmu, obniża poziom cukru i wykazuje właściwości przeciwutleniające. Ponadto wspiera układ krążenia, ponieważ rozszerza naczynia krwionośne, co ułatwia przepływ krwi. Może dawać pozytywne efekty w profilaktyce chorób serca, pomagając usuwać z krwi nadmiar cholesterolu LDL.
Pelagra i pełny obraz objawów niedoboru
W 1945 r. odkryto, że nikotynamid wspomaga leczenie pelagry. Pelagra to choroba objawiająca się zaburzeniami układu pokarmowego (brak apetytu, biegunka, stan zapalny jamy ustnej i języka), zmianami skórnymi, osłabieniem, chwiejnością nastroju, lękami i dezorientacją. Nieleczona może prowadzić do śmierci. Pelagra uznawana jest za klasyczny skutek deficytu witaminy B3, choć powstawać może także przy współistniejącym niedoborze witamin B1 i B2.
Niedobór witaminy B3 wywołuje szereg różnych objawów. Do najwcześniejszych sygnałów należą:
- zmęczenie, osłabienie i spadek łaknienia,
- nieprzyjemny zapach z ust i spadek poziomu cukru we krwi,
- niestrawność oraz wykwity skórne.
W konsekwencji dochodzi do niekontrolowanej utraty masy ciała, a skóra staje się szorstka, twarda, podatna na pęknięcia i przebarwiona. Pojawiają się zaburzenia trawienia, zapalenie języka i jamy ustnej, wzdęcia, bóle głowy, uczucie niepokoju, lęki, stany depresyjne, zaburzenia czucia oraz letarg. Znaczący deficyt niacyny bywa powiązany z ryzykiem rozwoju schizofrenii, dlatego witamina ta bywa składnikiem witaminowej terapii wspomagającej.
Przyczyny niedoboru i źródła w diecie
Witamina B3 znajduje się w wielu codziennych produktach spożywczych. Cennymi źródłami niacyny są:
- podroby (wątroba), mięso drobiowe (kurczak, indyk) oraz ryby (łosoś, tuńczyk),
- brązowy ryż, orzechy ziemne oraz warzywa (groszek, ziemniaki),
- produkty bogate w białko (jaja, mleko, jogurty) dostarczające tryptofanu.
Mimo powszechności niacyny w żywności, w pewnych sytuacjach dochodzi do jej niedoboru. Dotyczy to zazwyczaj niedożywienia lub diety opartej na nieprzetworzonej kukurydzy i mące o niskiej zawartości białka. Przykładowo w Meksyku kukurydzę przed spożyciem poddaje się działaniu ługu, co uwalnia zawarty w niej tryptofan i zapobiega rozwojowi niedoborów.
Leczenie niedoboru polega w pierwszej kolejności na modyfikacji diety i włączeniu produktów bogatych w niacynę. W razie braku możliwości pokrycia zapotrzebowania z posiłków zaleca się suplementację, którą należy wcześniej skonsultować z lekarzem w celu ustalenia właściwej i bezpiecznej dawki.
Źródła
- Dagmara Dąbek
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.