Ostrzeżenie na ulotkach Ozempicu i Mounjaro. Eksperci wyjaśniają

Anna Klimczyk
Prof. dr hab. n. med. Robert Rejdak oraz prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak o nowych ostrzeżeniach na lekach typu OzempicProf. dr hab. n. med. Robert Rejdak oraz prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak o nowych ostrzeżeniach na lekach typu Ozempic
Źródło zdjęć: © Getty Images, Materiały własne • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

Leki GLP-1 otrzymają nowe ostrzeżenia na ulotkach – poinformowała Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA). Chodzi o potencjalne ryzyko wystąpienia rzadkiej choroby, która może prowadzić do utraty wzroku. – Straszenie tymi lekami jest dziś powszechne. Ale odmawianie ich chorym przyniosłoby znacznie więcej szkody – mówi prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Analogi GLP-1, takie jak Ozempic, Wegovy, Mounjaro czy Zepbound, zrewolucjonizowały współczesną diabetologię i leczenie choroby otyłościowej. W ślad za ich bezprecedensową, globalną popularnością idą jednak skrupulatne i nieustanne analizy bezpieczeństwa.


WIDEO
Robią to codziennie, wierząc w zdrowotne mity. "Normy w badaniach przekroczone o setki"

Najnowsza decyzja amerykańskiego regulatora natychmiast obiegła światowe media. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) nakazała producentom zaktualizowanie druków informacyjnych. W sekcji "Ostrzeżenia i środki ostrożności" na ulotkach preparatów zawierających semaglutyd i tirzepatyd (w tym m.in. Ozempic, Wegovy, Mounjaro, Zepbound czy Soliqua) musi pojawić się informacja o potencjalnym ryzyku wystąpienia rzadkiego schorzenia narządu wzroku – NAION.

Decyzja agencji jest konsekwencją szerokiej analizy obejmującej ponad 120 badań klinicznych, a także głośnych publikacji naukowych. Wśród nich znalazły się m.in. wnioski badaczy z USA opublikowane w 2024 r. na łamach prestiżowego pisma "JAMA Ophthalmology". Przeanalizowano wówczas dane 17 tys. pacjentów, wykazując, że osoby przyjmujące semaglutyd były czterokrotnie bardziej narażone na diagnozę NAION niż ci, którym lek nie został przepisany.

Matematyczny fenomen. "Ryzyko jest minimalne"

Choć formalny wpis o ryzyku utraty wzroku brzmi alarmująco, lekarze klinicyści podkreślają: wpadanie w panikę byłoby kardynalnym błędem. Jak tłumaczy prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ryzyko ma charakter marginalny.

– Powiedziałbym, że mamy tu do czynienia z pewnym fenomenem matematycznym i statystycznym. Badania pokazują, że problem wystąpił u około sześciu na 100 tys. pacjentów przyjmujących GLP-1 przez co najmniej rok. Odmawianie chorym tych leków przyniosłoby znacznie więcej szkody. Zarówno producenci leków, jak i środowisko lekarskie zwracają uwagę, że do dziś nie udało się ustalić żadnego mechanizmu biologicznego, który tłumaczyłby, w jaki sposób analogi GLP-1 miałyby uszkadzać nerw wzrokowy – wyjaśnia prof. Czupryniak.

Rzeczywiście, dokładny mechanizm biologiczny pozostaje nieznany. Ponadto rzetelną ocenę sytuacji utrudnia fakt, że u pacjentów zmagających się z cukrzycą i otyłością już na starcie występuje wiele czynników ryzyka uszkodzenia nerwu wzrokowego.

Czym jest "udar oka" i jak się objawia?

Czym w istocie jest tajemniczo brzmiący NAION? To nietętnicza przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego, czyli stan nagłego załamania ukrwienia struktur oka.

– Mówiąc najprościej, schorzenie to polega na nagłym zaburzeniu przepływu krwi w przedniej części nerwu wzrokowego, co w konsekwencji prowadzi do jego niedokrwienia i uszkodzenia. W języku potocznym bardzo często określa się ten stan jako "udar oka" lub udar nerwu wzrokowego. Jest to o tyle poważna sytuacja, że powstałe w ten sposób zmiany są niestety nieodwracalne i prowadzą do istotnego pogorszenia widzenia. Należy jednak od razu uspokoić pacjentów i wyraźnie podkreślić, że skala tego ryzyka jest oceniana jako rzadka – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Robert Rejdak, kierownik Kliniki Okulistyki Ogólnej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.

Jak rozpoznać pierwsze symptomy? Przebieg incydentu niedokrwiennego jest bardzo specyficzny.

– Zazwyczaj ma to postać gwałtownego epizodu i, co bardzo charakterystyczne, dotyczy jednego oka. Przebieg może być różny. Jeśli choroba ma postać łagodniejszą, objawia się jako trwały ubytek w części pola widzenia. Bardzo typowe dla NAION jest tzw. niedowidzenie połowicze, czyli utrata widzenia w górnej lub dolnej połowie pola widzenia. Natomiast w cięższych przypadkach może dojść nawet do trwałej utraty widzenia dużego stopnia – podkreśla prof. Rejdak.

Co niezwykle istotne, proces ten rozwija się w całkowitym uśpieniu i jest bezbolesny.

– Nie ma tu bólu oka czy głowy, który mógłby wcześniej zaalarmować chorego. Z tego powodu bardzo często pierwsze objawy są zauważane dopiero rano, tuż po przebudzeniu. Pacjent otwiera oczy i orientuje się, że z jednym okiem jest coś nie tak, że obraz jest zamazany lub brakuje jego fragmentu. Dlatego nasza rekomendacja jest jednoznaczna: jeśli osoba przyjmująca leki z grupy GLP-1 zauważy u siebie nagłe pogorszenie widzenia, powinna natychmiast skonsultować się z lekarzem okulistą, a także poinformować o tym swojego lekarza prowadzącego, na przykład diabetologa – apeluje prof. Rejdak.

Lek czy choroba podstawowa? Trudna diagnoza

Zarówno okuliści, jak i diabetolodzy zwracają uwagę na kluczowy problem metodologiczny. Uszkodzenia naczyń nie da się łatwo przypisać jednej tabletce czy zastrzykowi, gdy pacjent od dekady żyje ze skaczącym ciśnieniem i zaawansowaną miażdżycą.

– Dlatego w przypadku tego konkretnego działania niepożądanego, jakim jest NAION, interpretacja kliniczna i statystyczna jest niezwykle trudna, ponieważ różne procesy chorobowe nakładają się na siebie. Musimy pamiętać, kim są pacjenci stosujący analogi GLP-1. Są to przede wszystkim osoby zmagające się z cukrzycą typu 2 oraz zaawansowaną otyłością. Zarówno cukrzyca, jak i otyłość, a także towarzyszące im bardzo często nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia lipidowe, same w sobie silnie uszkadzają naczynia krwionośne i stanowią klasyczne, dobrze znane czynniki ryzyka wystąpienia niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego – precyzuje prof. Rejdak.

I dodaje: – W praktyce klinicznej niezwykle trudno jest więc jednoznacznie rozstrzygnąć, czy epizod NAION u konkretnego pacjenta jest bezpośrednim wynikiem działania samego leku, czy też jest to naturalna konsekwencja chorób współistniejących przy otyłości i cukrzycy, które od lat niszczyły układ naczyniowy – mówi.

Podobnego zdania jest prof. Czupryniak, który zaznacza, że odkrywanie rzadkich zależności po latach stosowania leku na masową skalę to w medycynie naturalny proces, który nie przekreśla wartości terapii.

– Podobną sytuację obserwujemy w przypadku np. statyn. Stosujemy je od kilkudziesięciu lat. Po licznych badaniach odkryto, że nieznacznie podnoszą one poziom cukru. Podobnie z metforminą. Po dekadach zauważono, że u części chorych może ona lekko obniżać poziom witaminy B12. Czy wpłynęło to na rezygnację z tych leków? Nie, bo ich korzyści są gigantyczne. Po prostu wiemy, na co zwrócić uwagę i co monitorować – wskazuje diabetolog, dodając, że w swojej wieloletniej praktyce lekarskiej nie spotkał dotąd ani jednego chorego z cukrzycą, u którego rozwinąłby się NAION.

Kluczowy apel: nie odstawiaj leków na własną rękę

Zarówno wytyczne Amerykańskiej Akademii Okulistyki (AAO), jak i rekomendacje polskich ekspertów są całkowicie jednoznaczne: przerywanie terapii w panice przyniesie pacjentowi nieporównywalnie większe szkody metaboliczne i sercowo-naczyniowe.

– Chciałbym jednak przy tej okazji zaapelować o jedną niezwykle ważną rzecz: pacjenci absolutnie nie powinni odstawiać tych leków na własną rękę w obawie przed rzadkim powikłaniem. Samodzielne przerwanie terapii może przynieść więcej szkody niż pożytku. Wszelkie decyzje dotyczące kontynuacji lub zmiany leczenia zawsze należy podejmować wspólnie z lekarzem prowadzącym, który oceni bilans korzyści i ryzyka dla konkretnego chorego – przestrzega prof. Rejdak.

Klamrą dla toczącej się w mediach debaty powinny być proporcje i zdrowy rozsądek.

– Mamy wreszcie skuteczny lek na chorobę, na którą wcześniej nie mieliśmy dobrych narzędzi. Odmawianie tych preparatów ludziom z otyłością i niewyrównaną cukrzycą byłoby bardzo szkodliwe. Pacjenci powinni o wszystkim wiedzieć, nie ma tu nic do ukrywania, ale najważniejszy jest spokój. Jeśli cokolwiek niepokoi nas w kwestii wzroku, idziemy do lekarza, któremu ufamy. A osoby z cukrzycą i tak powinny regularnie badać dno oka u okulisty – podsumowuje prof. Leszek Czupryniak.

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie