Otyłość wpływa na zdrowie mózgu. Im większa masa ciała, tym wyższe ryzyko demencji

Otępienie naczyniowe jest drugą, po chorobie Alzheimera, najczęściej diagnozowaną formą demencji. Jego źródłem są zaburzenia przepływu krwi w mózgu, na przykład po udarze lub w wyniku przewlekłego uszkodzenia naczyń. Skutkiem są problemy z pamięcią, myśleniem i zachowaniem, które z czasem narastają.

Ponieważ liczba osób z demencją stale rośnie, badacze coraz częściej koncentrują się na czynnikach ryzyka, które można modyfikować jeszcze zanim dojdzie do nieodwracalnych zmian w mózgu.

W najnowszym badaniu naukowcy z Uniwersytetu w Bristolu sprawdzili, czy związek między otyłością a otępieniem naczyniowym ma charakter przyczynowy. W tym celu zastosowali metodę randomizacji mendelowskiej, która wykorzystuje informacje genetyczne do oceny, czy dany czynnik rzeczywiście prowadzi do określonego skutku, a nie jest jedynie z nim skorelowany.

Analiza objęła dane indywidualne i zbiorcze z kilku dużych badań populacyjnych, w tym z UK Biobank. Jako miarę otyłości wykorzystano wskaźnik BMI, a dodatkowo uwzględniono takie parametry jak ciśnienie tętnicze i poziom glukozy we krwi.

Wyniki wskazały, że wyższe BMI wiąże się z wyższym ryzykiem otępienia o podłożu naczyniowym, co sugeruje istnienie bezpośredniego mechanizmu, a nie jedynie współwystępowanie tych zjawisk.

Szczegółowa analiza wykazała, że istotną część tego ryzyka pośredniczy podwyższone ciśnienie krwi. Zarówno ciśnienie skurczowe, jak i rozkurczowe tłumaczyły znaczną część zależności między BMI a otępieniem naczyniowym.

Interpretacja autorów jest spójna z dotychczasową wiedzą: wyższa masa ciała sprzyja rozwojowi nadciśnienia, a to z kolei prowadzi do stopniowego uszkadzania naczyń krwionośnych w mózgu. Efektem może być przyspieszony rozwój zaburzeń poznawczych.

Randomizacja mendelowska pozwala ograniczyć problemy, które często pojawiają się w badaniach obserwacyjnych, takie jak odwrócona zależność przyczynowo-skutkowa czy wpływ niekontrolowanych czynników stylu życia. W tym przypadku wyniki były spójne w różnych zestawach danych i przy zastosowaniu odmiennych podejść analitycznych.

Jednocześnie autorzy zwracają uwagę na ograniczenia. Badanie objęło wyłącznie osoby pochodzenia europejskiego, a sam BMI nie rozróżnia masy tłuszczowej od beztłuszczowej. Nie można też jednoznacznie określić, czy wszystkie typy otępienia naczyniowego były jednakowo reprezentowane w analizach.

Jeśli otyłość i nadciśnienie rzeczywiście zwiększają ryzyko otępienia naczyniowego w sposób bezpośredni, to stają się konkretnymi celami działań profilaktycznych. Kontrola masy ciała, zwłaszcza w średnim wieku, oraz skuteczne leczenie nadciśnienia mogą mieć znaczenie nie tylko dla serca, ale także dla funkcji poznawczych w późniejszych dekadach życia.

Coraz wyraźniej widać, że zdrowie naczyń krwionośnych i zdrowie mózgu są ze sobą ściśle powiązane. Zapobieganie demencji nie zaczyna się w gabinecie neurologa, ale znacznie wcześniej, na etapie codziennych decyzji dotyczących stylu życia i długofalowej kontroli czynników ryzyka.

Źródła: University of Bristol