BMI odchodzi do lamusa. Ten wskaźnik lepiej określa stan zdrowia

Klasyczne BMI oblicza się prosto: masa ciała podzielona przez wzrost do kwadratu. Problem w tym, że taki wynik nie uwzględnia ani tego, gdzie odkłada się tkanka tłuszczowa, ani tego, jak sprawnie organizm przetwarza jedzenie w energię. Dlatego dwie osoby z identycznym BMI mogą mieć zupełnie inne ryzyko chorób.

Zespół z Uniwersytetu w Goteborgu w Szwecji opisał wskaźnik nazwany metabolicznym BMI, czyli MetBMI. To miara, która analizuje inne czynniki poza wagą i wzrostem, analizując biologiczne sygnały świadczące o tym, czy metabolizm działa prawidłowo. Endokrynolożka Rima Chakaroun z zespołu badawczego podkreśla, że MetBMI potrafi ujawnić "ukryte zaburzenie metaboliczne, które nie zawsze widać na wadze". W praktyce oznacza to, że nawet osoba o prawidłowej masie ciała może mieć profil sugerujący podwyższone ryzyko.

Badacze wykorzystali dane zdrowotne oraz próbki krwi 1 408 osób, tworząc algorytm oparty na tzw. metabolitach krążących we krwi. Metabolity to drobne cząsteczki powstające w organizmie w czasie przemian metabolicznych, a ich poziomy mogą odzwierciedlać, jak funkcjonują kluczowe procesy biologiczne. Naukowcy zwracają uwagę, że na taki "odczyt systemowy" wpływają jednocześnie geny, dieta oraz mikrobiom jelitowy.

Następnie algorytm sprawdzono w niezależnej grupie 466 osób. Okazało się, że MetBMI trafnie przewiduje ilość i rozmieszczenie masy ciała oraz tkanki tłuszczowej, a jednocześnie lepiej niż standardowe BMI wskazuje osoby z cukrzycą typu 2, stłuszczeniem wątroby i innymi chorobami metabolicznymi.

Wyniki przyniosły jeszcze jeden ważny wniosek: MetBMI silnie wiązało się z jakością mikrobiomu. Wyższe wartości MetBMI częściej pojawiały się u osób z mniej zróżnicowaną florą bakteryjną i mniejszą liczbą drobnoustrojów zdolnych do rozkładania błonnika. Fredrik Bäckhed, współautor badania, zauważa, że metabolity istotne dla predykcji MetBMI są w dużej mierze modulowane lub wręcz wytwarzane przez bakterie jelitowe, co czyni z tego wskaźnika pewnego rodzaju "metaboliczne pokrętło".

To sugeruje, że działania wpływające na mikrobiom, takie jak modyfikacja diety i regularna aktywność fizyczna, mogą poprawiać parametry metaboliczne niewidoczne w samym pomiarze masy ciała.

Zobacz też: W tych regionach Polacy tyją najbardziej. NFZ ujawnia "mapę otyłości"

Osoby, u których MetBMI było zbyt wysokie, miały 2,6 raza większe szanse na cukrzycę typu 2 oraz nawet do 5 razy większe ryzyko zespołu metabolicznego. W dodatkowej analizie 75 pacjentów po operacji bariatrycznej osoby z wyższym MetBMI traciły mniej na wadze po zabiegu, co podkreśla znaczenie kondycji metabolicznej w kontroli masy ciała.

Choć MetBMI wymaga dalszej weryfikacji, autorzy uważają, że narzędzie to może pomóc wykrywać osoby o prawidłowej wadze, ale wysokim ryzyku chorób, których BMI często nie wychwytuje. Badanie opublikowano w "Nature Medicine".

Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła:

• Chakaroun, R.M., Pradhan, M., Björnson, E. et al. Multi-omic definition of metabolic obesity through adipose tissue–microbiome interactions. Nat Med 32, 113–125 (2026). https://doi.org/10.1038/s41591-025-04009-7