BMI odchodzi do lamusa. Ten wskaźnik lepiej określa stan zdrowia
Wskaźnik BMI od lat jest popularnym wskaźnikiem wstępnej oceny stanu zdrowia, ale coraz częściej słyszy się, że potrafi mylić. Naukowcy proponują więc nowe podejście, które znacznie lepiej określa ryzyko schorzeń takich jak cukrzyca czy zespół metaboliczny.
BMI to przestarzały model określania stanu zdrowia?
Metaboliczne BMI: gdy waga nie mówi całej prawdy
Klasyczne BMI oblicza się prosto: masa ciała podzielona przez wzrost do kwadratu. Problem w tym, że taki wynik nie uwzględnia ani tego, gdzie odkłada się tkanka tłuszczowa, ani tego, jak sprawnie organizm przetwarza jedzenie w energię. Dlatego dwie osoby z identycznym BMI mogą mieć zupełnie inne ryzyko chorób.
Zespół z Uniwersytetu w Goteborgu w Szwecji opisał wskaźnik nazwany metabolicznym BMI, czyli MetBMI. To miara, która analizuje inne czynniki poza wagą i wzrostem, analizując biologiczne sygnały świadczące o tym, czy metabolizm działa prawidłowo. Endokrynolożka Rima Chakaroun z zespołu badawczego podkreśla, że MetBMI potrafi ujawnić "ukryte zaburzenie metaboliczne, które nie zawsze widać na wadze". W praktyce oznacza to, że nawet osoba o prawidłowej masie ciała może mieć profil sugerujący podwyższone ryzyko.
Badacze wykorzystali dane zdrowotne oraz próbki krwi 1 408 osób, tworząc algorytm oparty na tzw. metabolitach krążących we krwi. Metabolity to drobne cząsteczki powstające w organizmie w czasie przemian metabolicznych, a ich poziomy mogą odzwierciedlać, jak funkcjonują kluczowe procesy biologiczne. Naukowcy zwracają uwagę, że na taki "odczyt systemowy" wpływają jednocześnie geny, dieta oraz mikrobiom jelitowy.
Następnie algorytm sprawdzono w niezależnej grupie 466 osób. Okazało się, że MetBMI trafnie przewiduje ilość i rozmieszczenie masy ciała oraz tkanki tłuszczowej, a jednocześnie lepiej niż standardowe BMI wskazuje osoby z cukrzycą typu 2, stłuszczeniem wątroby i innymi chorobami metabolicznymi.
Zdrowie przy kawie: jak szkodzi nam cukier?
Jelita w centrum uwagi: mikrobiom kluczowy dla metabolizmu
Wyniki przyniosły jeszcze jeden ważny wniosek: MetBMI silnie wiązało się z jakością mikrobiomu. Wyższe wartości MetBMI częściej pojawiały się u osób z mniej zróżnicowaną florą bakteryjną i mniejszą liczbą drobnoustrojów zdolnych do rozkładania błonnika. Fredrik Bäckhed, współautor badania, zauważa, że metabolity istotne dla predykcji MetBMI są w dużej mierze modulowane lub wręcz wytwarzane przez bakterie jelitowe, co czyni z tego wskaźnika pewnego rodzaju "metaboliczne pokrętło".
To sugeruje, że działania wpływające na mikrobiom, takie jak modyfikacja diety i regularna aktywność fizyczna, mogą poprawiać parametry metaboliczne niewidoczne w samym pomiarze masy ciała.
Dlaczego ten parametr może zmienić profilaktykę?
Osoby, u których MetBMI było zbyt wysokie, miały 2,6 raza większe szanse na cukrzycę typu 2 oraz nawet do 5 razy większe ryzyko zespołu metabolicznego. W dodatkowej analizie 75 pacjentów po operacji bariatrycznej osoby z wyższym MetBMI traciły mniej na wadze po zabiegu, co podkreśla znaczenie kondycji metabolicznej w kontroli masy ciała.
Choć MetBMI wymaga dalszej weryfikacji, autorzy uważają, że narzędzie to może pomóc wykrywać osoby o prawidłowej wadze, ale wysokim ryzyku chorób, których BMI często nie wychwytuje. Badanie opublikowano w "Nature Medicine".
Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródła:
- Chakaroun, R.M., Pradhan, M., Björnson, E. et al. Multi-omic definition of metabolic obesity through adipose tissue–microbiome interactions. Nat Med 32, 113–125 (2026). https://doi.org/10.1038/s41591-025-04009-7
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
